Her fırsatta, mebuslara çağdaş bir Batı devletinin ne olduğunu anlatmaya çalışıyordu. Bir gün, bir söylev verirken, hocanın biri öfkeyle sordu: “Ne demektir bu çağdaş lafı?” Gazi buna, “Adam olmak demektir hoca,” diye cevap verdi. “Adam olmak.”
Salonun bir köşesinde Balkan Savaşı’na katılmış olan birkaç subay ateşli bir konuşmaya dalmışlardı. İçlerinden birisi, “Bu Türk askerleriyle hiçbir şey yapılamaz,” diyordu. “Öküz gibidirler. Sadece kaçmasını bilirler. Acırım böyle beyinsiz bir sürüyü idare etmek zorunda kalanlara.”
Mustafa Kemal bu sözleri duyunca öfkeyle lafa karıştı. “Paşa,” dedi.
“Ben de askerim. Bu orduda ben de komutanlık ettim. Türk askeri kaçmaz.Kaçmak ne demektir bilmez. Onun sırtını döndüğünü gördünüzse, mutlaka başındaki komutanı kaçmıştır. Kendi kaçışınızın ayıbını Türk askerlerine yüklemek haksızlıktır.”
Geri çekiliş sırasında yanı başında bir erin, “Şu bizim komutanlar da amma korkak yahu! Rusları öldürüp duruyordum. Bizi ne diye geri çekerler?” diye söylendiğini duydu.
“Pekâlâ,” diye cevap verdi. “Ama savaş bir tek senin Rusları öldürmenle kazanılmaz. Kocaman bir ordu bu. Geri çekilmesinin belki de, senin anlayamadığın bir nedeni vardır.”
“Sen kim oluyorsun ki?”
“Ben senin komutanınım.”
Askerin yüzünde bir şaşkınlık belirdi. Sonra yumuşayarak, “O zaman başka,” dedi. Subaylarının, her zamanki gibi, en önden kaçtığını sanmıştı.