Onur
@Onurbeg
“Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.”
311 okur puanı
Aralık 2022 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitap
Di 狄, Gaoche 高車, Dingling 丁零, Tiele 鐵 ve Jiuxingler 九姓Tarih
Çin'de yaşamakta olup Dilerin 狄 soyundan gelen kişiler Di 狄, Kızıl Dilerin soyundan gelen kişiler ise Di 翟 soyadını kullanmaktadırlar. Çin kaynaklarına ve bunlara dayanan bazı araştırmacılara göre, sonraki yüzyıllarda görülen bazı Türk toplulukları Kızıl Dilerin soyundan gelmişlerdir. MS 6.-7. yüzyıllarda Çin'in kuzey sınırında oturan ve Ji Yabancıları (Ji Hu 稽胡) olarak adlandırılan karışık bir halk yaşamıştır. Ekrem'in tespitine göre Zhou Kitabı'nda (Zhoushu 周書) bu halkın bir diğer adının Buluoji 步落稽 olduğu, Hunların farklı bir soyu oldukları, ayrıca Dağ Ronglarının ve Kızıl Dilerin devamı olduklarının rivayet edildiği kayıtlıdır. Cen Zhongmian ise, Ji Yabancılarının Ak Di kökenli olduklarını düşünmüştür. Kızıl Dilerin soyundan geldikleri düşünülen bir diğer Türk halkı da Tegreklerdir. Tabgaç (Tuoba 拓跋/拓拔/托跋) döneminde (386-557), Çin'in kuzey sınırlarından başlayarak Moğolistan ile Doğu Türkistan'a kadar geniş bir bölgede çok sayıda dağınık Türk boyu yaşamış ve bunlar Çinliler tarafından Yüksek Arabalılar (Gaoche 高車) olarak adlandırılmışlardır. Çin kaynaklarına göre Gaocheların kökeni eski zamanlardaki Kızıl Dilere dayanmakta olup ilk adları Dili'dir 狄歷. Bu boylara Kuzeyliler Chile 勅勒/救), Çinliler ise Gaoche (Yüksek Arabalılar) ve Dingling 丁零 demişlerdir. Dinglingler, SJ ve HS'ya göre Hunların kuzey komşularından olup Asya Hun İmparatorluğu'nun kurucusu Modu Chanyu tarafından fethedilmişlerdir. Gaoche adı, 6. yüzyılın ortalarına doğru Çin kaynaklarında kullanımdan kalkmış ve yerini Tiele'ya 鐵 bırakmıştır. Tiele'nın özellikle 7. yüzyılın başlarında Baykal Gölü ile Moğolistan'dan başlayarak Karadeniz'in kuzeyine kadar yayılan çok geniş bir coğrafyada yaşayan düzinelerce boy için kullanılan genel bir ada dönüştüğü görülmektedir. Bu boylar birkaç bölgeye ayrılmış olarak
Altay Halkları ve Erken Çin Etkileşimi, Hayrettin İhsan Erkoç] Buluoji 步落稽 Ekrem'e göre bu adın Türkçe aslı Bulak veya Bölük olabilir·Kitabı okuyor
Ekrem, Shanxi 陝西 ve Gansu'nun kuzeybatısında yaşayan Rongların Türk, Çin'in kuzeydoğusunda yaşayan Dağ Rongları, Loufan Rongları ile Orman Hu Ronglarının ise Tunguz olduklarını belirtmiştir. SJ ve HS'ya göre Zhou Hanedanı'nın kurucusu Kral Wu, Shangları devirip kendi hanedanını kurduktan sonra Ronglar ile Yileri Jing ve Luo洛 ırmaklarının kuzeyine sürerek onları düzenli haraca bağlamıştır ki söz konusu topluluklara bundan sonra Bağımlı Kırsal Alanlar (Huangfu荒服) denilmeye başlanmıştır. Chunqiu ve Zuo Zhuan, Rongların MÖ 772 yılı dolaylarında kuzeyde yaşadıklarını kaydetmiştir. Görüldüğü kadarıyla Rong, Çinliler için farklı dönemlerde batılı, kuzeybatılı, kuzeyli ve kuzeydoğulu çeşitli halklar için kullanılan genel bir ad olmuştur. Konfüçyus'a (Kong Fuzi 孔夫子) atfedilen Seçme Konuşmalar'a (Lunyu 論語) göre Ronglar ve Diler saçlarını kesen halklardır ki Ekrem bunun saçlarını omuzlarına kadar uzattıkları anlamına geldiğini belirtmiştir. Çeşitli Çinli devlet adamları, Ronglar ve Dileri çakallar ile kurtlara benzetmişler, onların adeta hayvan olduklarını söylemişler, açgözlü olduklarını vurgulamışlardır. Ronglar ve akrabaları Dilerin özellikle atçılık ve askeriye konularında Çin'e derin etkileri olmuştur. Bu halklar Çin'in orta bölgelerine geldikçe atçılık kültürlerini, savaş yöntemlerini, savaş giysilerini, at oyunlarını ve at sporlarını yanlarında getirip burada yayılmasını sağlamışlardır. Ayrıca Rong ve Di boyları söz konusu bölgelere biber, soğan ve fasulye ekimini getirmişlerdir.
Rong 戎Tarih
Çin'in batısındaki ve kuzeyindeki Türk, Tibetli ile Tunguz veya Moğol gibi çeşitli halklara verilen genel bir addır. Bu karakter Çincede farklı dönemlerde "asker ve silah", "savaş ve savaş arabası", "kuvvet ve güçlü", "yardımcı", "kesip biçmek ve vahşi" anlamlarına gelmiştir. Rong 戎 karakterinin kökü, Ge 戈 adlı silaha dayanmaktadır. Bu adın, söz konusu toplulukların kendilerine mi ait olduğu yoksa onlardan nefret edip korkan Çinliler tarafından mı konulduğu konusunda tartışmalar vardır. Savaşçı gruplar olarak bilinen Ronglar aslında oldukça eski topluluklar olup, ilk kez Shang döneminde MÖ 17. yüzyılda ortaya çıkıp kaynaklarda geçmeye başlamışlardır.
MÖ 815'te Xianyunlerin Shanxi'de Zhoular tarafından yenilgiye uğratıldıkları anlatılmıştır. Bu tarihten sonra Xianyunlere bir daha rastlanmamaktadır ki sonraki tarihlerde bunlar Çin kaynaklarında Xiongnu olarak geçmeye başlayacaklardır. Nitekim SJ ile HS'daki Hun Bölümleri'nde Hunların atalarının anlatıldığı kısımda efsanevî imparatorlar Tang ve Yu'den önceki dönemlerde Çin'in kuzey sınırlarında yaşayan halklar arasında Xianyunlere (SJ'de 獫狁, HS'da 殮允) değinilmiştir. SJ'deki bir nota göre de Xianyun, Hunların Zhou dönemindeki adı olup bunlar Qin ve Han dönemlerinde Xiongnu adıyla bilinmişlerdir. SJ'de ise, Zhou hükümdarı Kral Xiang'ın 襄王 MÖ 635'te Dilerin yardımıyla devrilmesinden sonra Rongların ve Dilerin Çin'in orta bölgelerini istila ettikleri anlatılmış, bu vesileyle o dönemde kuzeyli yabancılar hakkında yazılan şiirlerin başlıkları verilmiştir. Bunların arasında Xianyunler hakkında onlar da vardır. HS'da ise bu olayların daha önceki tarihlerde yaşandığı anlatılmış ve Zhou hükümdarı Kral Yi 懿王 döneminde (MÖ 899-892/873) hanedan zayıfladığı için Ronglar ile Dilerin Çin'e çok sayıda akın yaptıkları belirtilmiş, ayrıca Xianyunlar hakkında yazılan bir şiir aktarılmıştır. Ardından onun torununun oğlu Kral Xuan 宣王 döneminde (MÖ 827-782) kral tarafından gönderilen Zhou ordularının kazandıkları zaferler üzerine Çinli şairlerin yazdıkları ve bir kısmı SJ'de de verilen şiirlerin başlıkları sunulmuştur.
Dünyanın en eski ve kesintisiz uygarlıklarından birisi olup Sarı Irmak (Huanghe 黄河) Havzası'nda ortaya çıkan Çin, tarih boyunca komşu halklarla çeşitli etkileşimler hâlinde olmuştur. Bunlar arasında Çin'e en derin etkileri bırakanlar, kuzey ve kuzeybatı komşuları olan Altay halkları yani Türkler, Moğollar ile Tunguzlardır. Çinliler, erken devirlerden itibaren ülkelerini dünyanın merkezi olarak görmüşler ve buraya "Merkezî Ülke" anlamına gelen Zhongguo 中國 demişlerdir. Buna karşılık Çinliler, ülkelerinin dört bir yanının yabancı halklarla çevrili olmasından ötürü bu komşuları için "Dört Yabancı (Halk)" anlamına gelen Si Yi 四夷 terimini kullanmışlardır. Bunlar Kuzey Dileri (Bei Di 北狄), Batı Rongları (Xi Rong 西戎), Doğu Yileri (Dong Yi 東夷) ve Güney Manlarıdır (Nan Man 南蠻) (Gör: 1). Dilerin genellikle Türk, Rongların kısmen Tibetli, kısmen Türk ve kısmen Moğol-Tunguz oldukları düşünülmektedir. Bunların dışında, özel olarak batılı ve genel olarak bütün yabancılar için kullanılan Fan 番 terimi göze çarpmaktadır. Ayrıca genellikle kuzeyli ve batılı yabancılar için kullanılan Hu 胡 adı da Çin tarihinin farklı dönemlerinde Türk, Moğol ve İranî gibi çeşitli kökenlerden gelen halkları adlandırmak için tercih edilmiştir.
Altay Halkları ve Erken Çin Etkileşimi, Hayrettin İhsan Erkoç] T.D. Baykuzu (2012). Asya Hun İmparatorluğu. Konya: Kömen Yayınları, 26; E. Ekrem (1995). Çin Kaynaklarına Göre Eski Türk Kavimleri (M.Ö. 2146-318). Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: H·Kitabı okuyor