Umut Burak
@Pdr1453
Psikolojik Danışman
Yavuz Sultan Selim döneminde Doğu Anadolu ve Arap topraklarının imparatorluğa katılmasından sonra merkezi hazinenin tüm geliri 4.500.000 altın dukaya ve 1527-1603 döneminde ise 7- 8.000.000 dukaya yükselmiştir. Venedik kaynaklı tahminleri her ne kadar Osmanlı kaynaklarından gelmekte ise de ( Venediklilerin katiplere rüşvet vererek Osmanlı divanından belgelerin kopyalarını elde ettiklerine dair bilgi vardır. ) rakamlarda büyük farklar vardır. Listede görüleceği gibi Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait 12 hatta 15.000.000 altın dukalı bütçeler, kuşkusuz tımar gelirlerini de içine alan tam rakamlardır. Venedikli gözlemcilerden bazıları aynı zamanda tüm gider miktarlarını da vermektedirler. Buna göre 1524-1561 döneminde Osmanlı bütçeleri daima fazlaya kapanmaktadır. Bize kadar gelebilen Osmanlı bütçeleri arasında 1527-1528 mali yılına ait bütçe kapsamlı olanlar arasındadır. Bu mali yıl 21 Mart 1527'den 20 Mart 1528'e kadar gider.
Çifthane sistemine bağlı vergileme yöntemi üzerinde şunu eklemek gerekir ki, çift-resmi ve bağlantıları İslami değil , tamamıyla örfi vergilerdir. Bizans- Roma vergi sisteminin devamından ibarettir. Osmanlıca deyimiyle rüsum-i örfiye denilen bu resimler esasen birtakım feodal hizmetler karşılığıdır. Çift- resmi genellikle sipahi tımarlarına bırakılmıştır ve sipahinin başlıca nakit gelirini oluşturur. Verginin sıralanmasında ikinci sırayı aşar oluşturur. Aşar tam bir İslami şeri vergi olup hukuk adı altında alınır. Osmanlılar, aşarda İslami kurallar yanında zamanla yerleşmiş birtakım değişiklikleri sürdürmüşlerdir.
Osmanlı İmparatorluğu'nda bütün eyaletlerde temel nakit devlet gelirleri, cizyeden ve mukataadan gelmektedir. Bu gelir kaynakları hazinenin %90'ını oluşturmaktadır. Mukataa, belli bir gelir kaynağının, mesela İstanbul gümrüğünün veya padişah hassı olarak ayrılan köylerin gelirinin, merkezi hazinede saklanan defterlerde belli bir miktar üzerinden bir ünite halinde saptanmasıdır. Bu gibi gelir üniteleri, devletin ilk zamanlarından beri mukataalar artırma ile özel kişilere iltizam olarak satılır. Mukataalar çok çeşitli gelir kaynaklarını içerdiği için, burada onların ne gibi ekonomik faaliyetler içerdiğini incelemek zorunludur. 1470'lere kadar çıkan kuşkusuz bir İtalyan kaynağı ( aslı herhalde bir Osmanlı belgesi) bu mukataalar hakkında bize ayrıntılı bilgi sağlar.
