Değişemeyen ve değişmek istemeyen kişiler genellikle kendi kısır döngülerini yaratırlar. Kendilerini haklı çıkaracakları bir nedeni bulmakta zorluk çekmezler. Kör testere ile odun kesmekle meşgul olan bir kişinin, oradan geçen bir kişinin testereni neden bileylemiyorsun şeklindeki sorusuna “bileyleyecek zamanım yok” diye cevap vermesi değişemeyen insanın kendisini haklı çıkarabilmesine gösterilebilecek bir örnektir.
Sayfa 67 - Erdoğan, İrfan. Eğitimde Değişim Yönetimi. 4. baskı. Pegem Akademi, Mart 2015.
Her kişi, her durum, her kurum değişmek zorunda değildir. Bir kurumda gerçekleşen değişimin aynısının başka bir yerde de gerçekleştirilmesine çalışılmamalıdır. Çünkü her kurum kendi dinamiklerinin, kendi tarihsel sürecinin ve kurucusunun ürünüdür.
Sayfa 55 - Erdoğan, İrfan. Eğitimde Değişim Yönetimi. 4. baskı. Pegem Akademi, Mart 2015.
Durumu Şöyle Düşünelim:
Ortada iki ana oyuncu var: Hükümet ve Muhalefet. Yaşanan olaylar sonrası bir gerginlik oluştu ve her iki tarafın da bir sonraki hamlesini düşünmesi gerekiyor.
Taraflar Ne Düşünüyor?
Hükümet: Şöyle düşünüyor olabilir: "Ortalık gergin, protestolar var. Eğer şimdi sert durmazsam, kontrolü kaybedebilirim, zayıf görünürüm. Muhalefet daha da cesaretlenir. O yüzden, onlar protesto ederken benim için en mantıklısı sert durmaya devam etmek."
Muhalefet: Onlar da şöyle düşünüyor olabilir: "Hakkımızı arıyoruz, sesimizi duyurmalıyız. Eğer şimdi protestoları bırakırsak, Hükümet 'Nasılsa sustular' der ve hiçbir adım atmaz, bizi ciddiye almaz. O yüzden, Hükümet sertken bizim için en mantıklısı protestolara devam etmek."
İşte "Kilitlenme Noktası" (Nash Dengesi):
Gördüğünüz gibi, iki taraf da diğerinin ne yaptığına bakarak kendi en mantıklı (kendince en güvenli) hamlesini yapıyor.
Hükümet, Muhalefet protesto ettiği için sert duruyor.
Muhalefet, Hükümet sert durduğu için protesto ediyor.
Bu bir kısır döngü gibi. Kimse ilk adımı atmak istemiyor, çünkü tek başına adım atarsa (mesela Hükümet yumuşasa ama Muhalefet durmasa, ya da tam tersi) bundan zararlı çıkacağını düşünüyor. İşte bu "kilitlenme" durumuna, yani kimsenin tek başına hamlesini değiştirmek istemediği duruma ekonomistler ve matematikçiler "Nash Dengesi" diyor.
Peki bu kilitlenme iyi mi?
Hayır, pek değil. Çünkü bu durum:
Ekonomiye zarar veriyor: Dolar yükseliyor, borsa düşüyor, herkes endişeleniyor.
Toplumu geriyor: Sürekli bir çatışma hali kimseye yaramıyor.
Aslında daha iyi bir seçenek var mı?
Evet, var. Eğer iki taraf da aynı anda biraz geri adım atabilseydi, yani: Hükümet biraz daha sakinleşip, belki yasal süreçlerin adil işleyeceğine dair güven verse... Muhalefet