Saîd mîrza
@Said_mirza
15 okur puanı
Aralık 2022 tarihinde katıldı
DI QIJALKÊ DE XWEHEYÎKIRIN
Fewzî bîlge Qijalkê ji xwe ra dike navgîn û hijê xwendevanên xwe bi romana xwe a modern di nav sê zeman û gelek sîyan de dertîxe rewîtîyeke kûr û kurt.
Bi xwe jî ne dikare Qijalkê bi çargavkî bibezîne ne jî dikare hikim li ser zeman , ziman û sîyan bike . Li qeraxa Gola Hazarê , li navbera dar û sîyan de , li bin hîva çardeşevî , çavekî wî li Qijakê , çava din li hîv û dar û zeman e
Navê qerekterê romanê tun e, navê Qijalkê jî, lê em ji romanê fam dikin ku qerekter mêr ; qijalk jî mê ye .. ji xwe tu giringîya vê yekê jî nîn e bi min , her wekî A. Camus jî di romana xwe a Bîyanî de gotî “ dayê mir nizanim îro bû , belkî jî doh bû “
Qijalk ne tenê qerekter û rêhevalê qerekterî me a sereke ye , heman demê demjimêr e , pîvan e û seata şeşan a şiyar kirina qerekterê me a sereke ye … lê alarm ew tenê nîne ; trêna şeşan a ku li vir re derbas dibe jî heye , trên tenê heye , ji bilî wê tişteke peywira wê nîn e … dema piştê trên derbas dibe qijalk “ qajeqaj“ dike, dîsa qerekterê me tikûtenê ye “ bi qasî Rilke tikî tenê me” (rp12)..
Fewzî Bîlge , dixwaze qerekterê xwe ji qelebalixê bişo û tenê bihêle , piştê vê yekê jî dixwaze qerekterê xwe ji nû ve ava bike . Avakirina yekem jî “ xweheyîkirin e” …
“ Xweheyikirin , xwestina jîyaneke heta hetayê ye, rakirina sînorên hemû zemanan e” ( rp,17) … lê dê vê yekê çawa bike ? Ji aliyeke din ve jî ji pênasekirinê aciz e , “ pênasekirina hinek tiştan bi qasî pênasekirina Xwedê zehmet e û ji ber ku pênasekirin her tiştî bi sînor dike , meriv neke çêtir e” (rp, 34)
Di meseleya pênasekirinê de nêrînên J. Sartre a di derheqê “ xweheyînkirinê” dihîne bîra xwendevanan lê dê çawa xwe ji xwe û ji “sîya nemîrên hemû zemanan “ bişo û xwe ji nûve ava bike ?
Kengê hewl dide ku “xweheyî” bike
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Ji Hangar fünf, Derîyê Winda du têgeh
Derî
Murat kapkiner di helbestekê xwe de dibêje ;
“Ben kapının nerde olmadığını bilirim”
Lê Yildiz Çakar dibêje ; “ hin derî hene mirov dikare ji wan derkeve “(r111)
Û hêvîya xwe xort digire “ bazda here xwe bavêje gola dinyayê” li ser de jî şîret û şîyariyek dide; “ ma rovîyê digere ji şêrê girêdayî ne çêtir bû” (r129)
Navê pirtûkê di rûpela 222 de derdikeve hemberî me. “ ev derîyê winda ye ji bo windayîyan”
Di romanê de her derî çawa bo azadî û xelasbûnê be , di heman demê de derîyên derîyên nû jî wekî zindanê wekî astengîyê derdikeve hemberê me .
Ji derîyê Merîçê bigirin heta derîyên Berlînê ,
Ji derîyê mala Farah û farîda bigirin heta derîyê mala Lîlan û Rober ê
Di romanê de derî mezin in, xembar in zer in , gewrik in , rê nin … û bêdengî nin…
Bêdengî
Bêdengî her wekî zengila vê derîyê winda be … wisa xweş hatiye bikaranîn
Bêdengîyê olan dida di kuçeyên Amedê de. Kalek, di destê wî de gopal bi çavên xwe yên bêronahî bêdengîyê xêz dike bi serê gopala xwe a kor….
Biçûk, çûk , kurmorî nexşên bêdengîyê dihonin
Derî bêdeng vedibe , bêdeng tên girtin…
Bêdeng distirê dengbêjek di kuçeya hunerê a amedê …
Bê dengî wekî şevê çarşefa xwe diavêje li ser hemû xîzan, belengaz û bê dewletîyan
Torosa a di şeveke tarî de bavê Rober ji mal qeeirandî bi bêdengîyê dişixule
Bêhna bêdengîyê ji vê hevokê tê;
Şîva miriyên xwe bidin ser tasa zimanê xwe û wê pêşkêşî bikin”Edebiyat
çîrokên Elçek polîtik nîn in
acîtekirin û tune , dîmen girtin henin û şirove û têgihiştin ji xwendevanan re dimêne
çîrok, vebêj, qerekter bandor li bûyeran nakin
birastî di gelek çirokan de min peyam û mijara çirokê fam nekir
dema min çîrokên Elçek dixwend min ê bigota çirokên wî nehatine/neçûne bajêr ; bajarî nîn in , ez bergê çiroka Nîkê hatim … çîroka bi navê Nîkê her çend vebêj nebêje jî çîrok li Medyakitabevî ya Selahatin Bulut derbas dibe ; jineke temen mezin a yewnanî hînî nivço kurdîyek bûye…
bi gelemperî peyama çirokên Elçek “mirin” bûn . Lê ev yek bi hemdê xwe çêdibûn an jî tenê dîmena wan dihat girtin ; nivîskar mûdaxaleya qedera wan nedibû
nivîskar gelek peyvên heremî bi qestî bikar anîye
“peyvên heremî çem in, divê xwe bigihînin hevdu û bigihijin behra ziman” . Elçek diyar e taybetî berhemên niviskarên me yên Kafkasê baş xwendîye , di şewaz û honaka wî de bêhna çîrokên gelerî jê dihat , lê bi şewirandineke nûjen
pirtûk ji nozdeh(19) çîrokan pêk tên … ev berhem berhema nivîskarê me a duyemîn e
Novela ÖzmenîEdebiyat-Düşünce
“Ez jî nêrînên xwe bêjim. Li gorî min zimanê Şener Ozmenî tevlîhev û qels hat. Her çiqas ferhenga wî dewlemend û xurt be jî gorî vê pirtûkê ji min ra qels û tevlîhev bû. A duyemîn karekterên wî zêde belawela bûn, zêde saxlem nebûn, karekter perçe perçe bûn. Naveroka çîrokê behtir li ser ceyranci çûbû û hatibû. Her wekî ku dê teqînek çê bibe û dê bûyer hemû li ser wê teqînê bibe çîrok. Nivîskar li wir çîroka xwe vedibêje ji ber ku bûyer di navbera xeyal û rastîyê da tê vegotin, mirov baş nizane ceyranci û bûyerê bi hev ra girê bide. Gava dilopên avê dikevin rê û belav dibin an jî gizgarikên agir belav dibin bûyer jî wiha belav bû. Gava em berhemê dixwînin jê dernaxin guhdar Celîl e an Bîyan e, mijar tam zelal nîn e. Bîyan karekterek çawa bû tevê vegotin û hinek tiştên ku hatine gotin jî min Bîyanê baş jê dernexist. Bîyan kengî mir, çawa mir çawa hat nasîn? Nivîskarê me car caran xwe nîşanê me dide metoferên ku nivîskar bikaranîye gelek balkêş bûn. Mînakek tablo gelo temsîleta tabloyê cihê kapîtalîzmê bû, an jî bajarvaniyê bû? Ew metafor gelek xurt bû dîyalektîkek bajarîyê nîşan dida wek nasnameya bajarî, heke kapîtalîzm be, çima yekî welatparêz? Bi rastî jî nakokîyek heye sixur heye navê wî jî Turan e, navê sixur balkêş bû di nav Kurdan da gelek sixur hene û ev bûyer salên 80- 90’î tîne bîra me, di wan deman da hezaran sixur di nav me da çêbûn. Nivîskarê me belkî xwestiye balê bikişîne ser wan deman. Tiştek din karekterê me dîn e û cilên leşkerî li xwe dike gava diçe mala mamoste, li wir dibine, di destê mamosteyan da civak çawa tê guhertin. Nivîskar balkişandîye li ser vê mijarê jî, dibêje baş zanibin dewlet hem bi destê mamosteyan hem bi sixurên xwe, me çawa diguherîne vê êşê xistiye bîra me. Dibe ev ceribandina novelê be.”Kaynak: NIRXANDIN - Rojnameya Kurdistan