İnsanın ətrafı - ailəsi, qohum-əqrəbası, qonşuları, dostları, tanışları, iş yoldaşları onun həyatına bu və ya digər mənada təsir etdiyi kimi insanın vərdişləri, məşğuliyyəti, yaşadığı mühit, mikroiqlim və ən əsası - peşəsi də ona eyni dərəcə də, bəlkə də daha çox təsir edir, onun xarakterini, tempramentini, hətta xarici görünüşünü belə formalaşdırır. Anam 25 ildən çox daim səs-küy olan, ağız deyəni qulağın eşitmədiyi mühitdə - peşə məktəbində çalışıb. Onunla söhbət zamanı ucadan danışdığını, səsində bir qədər dominantlığın olduğunu söyləyirdim özünə. O da öz növbəsində bunun uzun illər səs-küyü ilə səciyyəvi olan iş mühitindən irəli gəldiyini bildirirdi.
İşdən çıxanda çox kədərlənmişdi, bu onu xeyli sarsıtmışdı. Sonralar həyatında baş verən mənfiliklər də ona xeyli təsir etmişdi. Eyni ilə Bartlbidə olduğu kimi.
Herman Melvil bizə Hindtoyuğunun, Kəlbətinin və Zəncəfil-Fındığın simasında əslində indi də bizdən uzaq olmayan cəmiyyətin obrazını yaradıb - daimi narazılıq, etinasızlıq, laqeydlik, qərəzli münasibət, haqsız mühakimə və s. və i.a. Olanları bizə nəql edən vəkil və mirzə Bartlbi isə bu cəmiyyətdə mənəvi cəhətdən əzilən və çarəsizliyə düçar olmuş mübtəla insanlığı təcəssüm etdirir. Vəkil peşəsinin seçilməsi isə, əbəs yerə deyil əlbəttə. Ədalət təmsilçilərinin simasında yazıçı bizə daim haqq və xeyirxahlıq tərəfdarı olan insanların da bəzən necə çarəsiz vəziyyətə düşdüyünü və bəzi şablon çərçivələrə "oturmalı" olduğunu nümayiş etdirib.
Mirzə Bartlbi... Niyə o bir müddət sonra sənədlərin üzünü köçürməkdən imtina edir? Herman Melvil niyə məhz mirzə peşəsini qəhrəmana layiq görüb? Çünki təmiz insanlar da maddi dəyərlərin fırtına qopardığı dənizdə mənəvi dəyər salında oturub qalıblar. Sağ qalmağa çalışırlar, lakin bununla belə ətrafın diktə etdiklərini