Reklam
Tolunoğulları, Abbasilerin siyasi ve sosyal
anlamda çöküş yaşadıkları 9. yüzyılın son çeyreğinde, 868 yılında Mısır'da kurulmuş ve kısa sürede topraklarına Suriye, Filistin, Tarsus gibi önemli bölge ve şehirleri dahil ederek sınırlarını Berka'dan Fırat Nehri'ne kadar genişletmiştir. Tolunoğulları Devleti'nin kurucusu Ahmed bin Tolun'un babası, Buharalı Tolun adında bir Türktür. 815 ve 816 yıllarında Sâmâni, Buhara Emiri tarafından Abbasilere bağlanmış ve halifeliğin Türklerden kurduğu orduya 818 yılında katılmıştır. Orduda hızla yükselmiş ve önemli komutanlar arasına girmiştir. Tolun'un oğlu olan,
Tolunoğulları'nın kurucusu Ahmed bin Tolun ise 20 Eylül 835 tarihinde Bağdat'ta doğmuştur. O da
babası gibi halife ordusunda görev almıştır. Ahmed bin Tolun'un üvey babası olan Bayık Bey, Abbasi halifesini bir suikasttan kurtardığı için Mısır valiliği ile ödüllendirilmiştir. 868 yılında ise bu görev Ahmed bin Tolun'a verilmiştir. (Bazı kaynaklar 868 yılını Tolunoğullarının kuruluşu olarak kabul eder. Yine farklı bir kaynağa göre ise Ahmed bin Tolun, Fergana'dan gelme asker kölesidir. 3]) Valiliği sırasında halife Mutemid ile arası bozulmuş ve 875 yılında Mısır'ın tamamında hakimiyet sağlayarak bağımsızlığını ilan etmiş, böylece Tolunoğulları Devleti'ni kurmuştur.4
İslam Tarihi'nin Abbasiler ve Türk Tarihi dönemlerini
kapsayan bu ders kitabı dört ana kısımdan oluşmaktadır. Abbasiler, beş asır gibi oldukça uzun bir süre ayakta kalmayı başarmış ve İslam âlemine 508 yıl liderlik yapma şerefine nail olmuş bir devlettir. Abbasiler, devletin kuruluşundan başlayıp 1055'te Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul'un Bağdat'a girişine kadar ele alınmıştır. Sonraki aşamada Abbasiler bünyesinde kurulan yarı bağımsız Türk devletleri olan Tolunoğulları, Sacoğulları ve İhşidilerden sonra tam bağımsız Türk-İslam devletlerinden İtil-Volga Bulgarları, Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular ve Harezmşahlar hattı takip edilmiştir. Geçmişte ülkemizde İlahiyat Fakülteleri öğrencileri için hazırlanan İslam Tarihi ders kitaplarında Harezmşahlara değinilmediği gibi Selçuklu ve Osmanlılara da yer verilmediği görülmüştür. Sonraki yıllarda bu eksiklik kısmen giderilmiş, Harezmşahlar ve Selçuklular kitaplardaki yerini alırken yine Osmanlılar saf dışı kalmıştır. Biz kitabımızda sahadaki bu boşluğu bir nebze de olsa doldurmak gayesiyle hareket ederek Osmanlılara da yer verdik. Ancak ele alınan konuların çokluğu nedeniyle Osmanlı Devleti'nin altı asrı geçen tarihi yerine Osmanlı Tarihçisi Merhum Prof. Dr. Halil İnalcık'ın "Klasik Çağ" olarak nitelendirdiği (1300-1600) tarih aralığıyla sınırlı tuttuk. Bu çalışmamız büyük oranda daha önce yapılmış araştırma eserlerine dayanmaktadır.
