Damlaaa
@Tln_dml_
Stefan Zweig, Bir Kalbin Çöküşü’nde bizi edebiyat dünyasının en kırgın, en yalnız babalarından biri olan Salomon Jakobsohn ile tanıştırıyor. Dışarıdan bakıldığında sert ve mesafeli görünen ama ömrünü, sağlığını, tüm varlığını ailesinin refahına adamış bir adam Salomon. Ancak bir tatil gecesi, kızıyla ilgili şahit olduğu o ani kırılma anı, uğruna yaşadığı tüm değerleri bir anda yerle bir ediyor. Zweig’ın o muazzam psikolojik ustalığı da tam burada devreye giriyor; bizi olayın kendisinden ziyade, yaşlı bir babanın iç dünyasında kopan o devasa depreme ortak ediyor.
Objektif bir gözle baktığımızda, Salomon’un bu hayal kırıklığı karşısında seçtiği yöntem modern dünyanın iletişim kalıplarına uymuyor çünkü sitem edip hesap sormak yerine sadece derin ve aşılmaz bir sessizliğe bürünüyor. Kırgınlığını etrafına duvar örerek aşmaya çalışan Salomon, o duvarların içinde en büyük zararı yine kendine veriyor ve kalbi içten içe eriyor. Bu sessizlik, ailesini cezalandırmak için seçtiği bir kale gibi görünse de aslında en çok onun kendi ruhunu kemiriyor. Ailesinin onun bu ani içsel göçünü anlamlandıramayışı ise aralarındaki o can acıtıcı kuşak çatışmasını ve yabancılaşmayı gözler önüne seriyor. Onlar için Salomon hayatı kolaylaştıran maddi bir figürken, Salomon için ailesi hayatın ta kendisiydi. İşte bu dengesizlik, yaşlı adamı mutlak bir yalnızlığa sürüklüyor. Kitabın sonunda çöken şeyin sadece biyolojik bir kalp olmadığını; bir insanın emeğinin, inancının ve hayata tutunma motivasyonunun çöküşü olduğunu çok sıcak ve bir o kadar da hüzünlü bir dille hissediyoruz. Zweig, insan ruhunun en hassas noktasına dokunarak bizi Salomon’un o sessiz çığlığıyla baş başa bırakıyor.
Ve bu kitap bana açık iletişimin önemini bir kez daha hatırlatıyor.
Kitabı okuyanlara ya da okumak isteyenlere
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
Kitap herkesin ilgisini çekecek bir kitap değil ama ilgisi çekilen kişi için tek kelimeyle muazzam. Kitabı çok uzun sürede okudum. Hâlâ bir kısmını okumaktayım. Okumak uzun sürüyor çünkü her öğrendiğim bilgiyi dakikalarca araştırıyorum. Öyle güzel pencereler açtı ki zihnimde. Yazara çok teşekkür ediyorum. Çok sağlam bir araştırma, çok sağlam bir bilgiler bütünü. Okuduğum her sayfa, öğrendiğim her yeni bilgi imanımı artırdı âdeta. Her bir canlının muazzam yaratılışını, hiçbir canlının diğerinden üstün olmadığını bilakis her bir canın muazzam farklılığının dünyayı daha da renkli hâle getirdiğini yeniden anımsadım. Farklı umweltlerle tanışmaya, hayvanlar âlemini hissedemesek bile bir nebze fikir sahibi olmaya gönüllü kim varsa canıgönülden tavsiyemdir.
Eksik sevgi, büyüdükçe derinleşen bir boşluk değil midir?
Yıllar önce bir şans verip okumaya çalıştığım ama yarım bıraktığım bu kitaba yeniden bir şans verdim. Verdim ama ne yazık ki yine kitabın içine çekilemedim. Bu kitabı yarım bırakmış olmam bir eksiklik gibi değil; aksine güçlü bir okur refleksi gibi geliyor bana. Vadideki Zambak, sabır isteyen bir roman; fakat bende sabırdan çok bir geri çekilme duygusu uyandırdı.
Balzac’ın dili tartışmasız güçlü. Ancak bu güç, romanda sık sık okuru dışarıda bırakan uzun ve ağır betimlemelere dönüşüyor. Öyle cümleleri var ki 100 kelimeden fazla — evet, üşenmedim saydım — ve bu durum, duygunun kendisinden çok duygunun etrafında dolaşan cümlelerle karşı karşıya kalmama neden oldu. Bir noktadan sonra metni hissetmek yerine, onun içinde kaybolduğumu fark ettim.
Roman, genç bir anlatıcının hayatında derin izler bırakan bir kadınla kurduğu duygusal ve idealize edilmiş bağ etrafında şekilleniyor. Hikâye, büyük olaylardan çok iç dünyaya, vicdan muhasebesine ve bastırılmış duygulara odaklanıyor; bu yönüyle temposu düşük, psikolojik ağırlığı yüksek bir anlatı sunuyor.
Ancak romanı benim için asıl düşündürücü kılan noktalardan biri, çocuklukta tamamlanmayan sevgi ve ilginin yetişkinlikte nasıl derin boşluklara dönüşebildiğini göstermesi oldu. Sevgiyle, ilgiyle doyuma ulaşamayan bir çocuk; büyüdüğünde bunu bir insanda, bir ilişkide, hatta bir idealde telafi etmeye çalışabiliyor. Bu da çoğu zaman sağlıklı bir bağlanmadan çok, bağımlılık doğuruyor. Bu da bana çocuklukta gösterilen ilgi, şefkat ve sevginin eksik oluşunun ne kadar tehlikeli olabileceğini gösteriyor.
Roman boyunca idealize edilen fedakârlık, bastırılmışlık ve “ahlaki doğruluk” fikri, özellikle Henriette karakteri üzerinden neredeyse kutsal bir zemine taşınıyor. Ancak bu kutsallık, bana göre bir erdemden çok yaşayamamanın yüceltilmesi
Kendini bulabilmek için nelerden vazgeçebilir insan?
Talebe, bir “başarı hikâyesi” gibi sunulabilecek kadar parlak; ama aslında hayatta kalma, büyük kayıplar verme pahasına kendini yeniden inşa etme hikâyesi. Tara Westover, kitabın hem yazarı hem de kahramanı. Tara bu kitapta yalnızca kendi hayatını anlatmıyor; bilginin, eğitimin ve hakikatin insanı nasıl özgürleştirdiğini iliklerine kadar hissettiriyor.
Tara, Amerika’nın Idaho eyaletinde; modern dünyayla neredeyse hiçbir bağı olmayan, devlet kurumlarına ve eğitime derin bir güvensizlik besleyen bir ailede büyüyor. Bu güvensizlik yüzünden ne okul ne de hastane yüzü görüyor. Günün birinde kopacağına inanılan kıyametten, kendi imkânlarıyla sağ çıkacağına inanan bir baba ve babaya destek çıkan bir anneyle çevrili bir çocukluk bu. Kardeşleriyle yaşadığı problemler ise bambaşka bir mesele. Okula gitmiyor, ölümün kıyısına gelse bile hastaneye götürülmüyor; resmî bir kimliği bile yok. Resmiyete göre tanınmasa da Tara bunu tek bir cümleyle anlatıyor:
“Ben varım.”
Tara’nın dünyasında gerçek, babasının perspektifiyle şekilleniyor. Onun dünyasında gerçek; babanın inandıkları, annenin sessiz kabullenişi ve korkuyla karışık bir itaat. Öyle bir itaat ki, gerçeğin farklı olabileceğini kabullenme ihtimali bile insanın bacaklarına dolanan bir pranga hissi veriyor. Ve tam bu noktada iki soru beliriyor:
“Aile sadakati mi, yoksa hakikat mi?”
“Herkes yanlış da bir babam mı doğru?”
Tara, tüm bu prangalara rağmen üniversiteye adım atıyor. Ancak bu adım, bir kapıdan geçişten çok bir uçurumdan atlayış hissi veriyor. Cambridge ve Harvard’a uzanan akademik yolculuğu, zekânın değil cesaretin hikâyesine dönüşüyor. Bu kitapta eğitim; diploma ya da başarı değil, “Ben kimim?” sorusunu sorma cesareti demek. Çünkü öğrenilen her yeni bilgi, ailesinden bir adım daha uzaklaşmayı da beraberinde
Birinin bizi gerçekten görebilmesini beklerken, kendimize bakmayı öğrenmek...
Filiz Aygündüz’ün Annem Beni Görsün’ü, insanın içindeki o çok tanıdık boşluğu anlatıyor:
Bir kere olsun görülme, fark edilme, anlaşılma isteği.
Ama bu defa mesele bir başkasının bizi görmesi değil — bizim kendimize bakabilmemiz.
Kitap, hayatın içinden süzülen o sessiz acılardan oluşuyor aslında.
Bir yanda anne-çocuk arasındaki o karmaşık bağ: sevgiyle sitemin birbirine karıştığı, hem ait olmayı hem özgürleşmeyi isteyen bir ilişki.
Diğer yanda ölümle yüzleşmek, kabullenmek, ama aynı zamanda yaşama tutunmak.
Filiz Aygündüz insanın iç sesini çok iyi yakalamış.
Okurken bazen bir satırda duruyorsun, yutkunuyorsun;
“Evet, ben de böyle hissettim,” diyorsun.
Bazen bir cümle öyle tanıdık ki sanki yıllardır senin içinde yankılanıyormuş da sonunda biri dile getirmiş gibi.
Ama bence romanın en çarpıcı taraflarından biri karanlıkla aydınlığın aynı anda var olması.
Ölüm, kayıp, yalnızlık… hepsi orada.
Ama bir yandan da kahkaha, çiçek, yolculuk hayali, yaşama isteği. Tam bir hayat dengesi.
Kırılmakla iyileşmenin aynı anda mümkün olduğunu hatırlatıyor insana.
Benim için bu kitap, “görülme isteği”nin aslında “kendini görme cesareti”ne dönüştüğü bir hikâyeydi.
Yazar, ağır cümlelerle değil, içtenlikle anlatıyor.
Kapatınca hüzün değil, tuhaf bir ferahlık kalıyor insanda.
Sanki karanlıktan çıktığında artık ışığı daha net görüyorsun gibi.
Annem Beni Görsün, sadece bir roman değil;
insanın hem geçmişiyle, hem annesiyle, hem de kendisiyle barışma hikâyesi.
Ve bazen en büyük “görülme” anı, bir başkasıyla değil, kendi gözümüzle oluyor.
Son olarak söylemeden geçemeyeceğim bir kamu spotu tadında cümle bırakıyorum buraya. -Kitabı okurken bir çocuğun gözünden de bakıyorsunuz hayata. Ufacık bir cocuk kalbinin anne ve
