Tolga Doğan
@Tolga_dgn_
𝖅𝖆𝖋𝖊𝖗 𝖞𝖆 𝖉𝖆 𝖉𝖊𝖌𝖎𝖑, 𝖌𝖊𝖈𝖊 𝖗𝖊𝖉𝖉𝖊𝖉𝖎𝖘𝖙𝖎𝖗..
Üniversite
İstanbul, 21 Mart 2002
258 okur puanı
Haziran 2022 tarihinde katıldı
Bir Penguen İle Tanıştım.
Ve o tanıklık, insanın kendisini unuttuğu çağlarda bile bir iyilik kırıntısının hala var olabileceğini fısıldayan tuhaf bir mucizeye dönüştü.
Penguen Dersleri, Arjantin’in politik çalkantılarla sarsılan sokaklarından başlayıp insanın içsel karanlığına uzanan, hem sosyolojik hem de felsefi bir izlenimdir. Bir profesörün bir pengueni petrol yığınlarının arasından kurtarmasıyla açılan hikayemizin, yalnızca bir canlının kurtuluşu değildir; insanın kendi içindeki boğulmuş yanlarını su yüzüne çıkarma çabasıdır.
Arjantin; devrimin, çöküşün ve umudun kırılgan sahnesi, Michell’in izleniminde, ekonomik felaketin kıyısında dolaşan bir ülke olmaktan ötesinde, yalnızca; küresel ısınmanın, siyasi otoritenin ve toplumsal sınıfsallığın travmatik bir aynasıdır.
Çöküşün ortasında direnen halk, “devrimsel nitelikteki toplumsal direniş”i taşır.
Eser, faşizmin baskıcı gölgesiyle sosyalist ideallerin çatıştığı bir noktaya yerleşir.
Sosyalist bir tavır, kendi koordinatından saptığında baskıladığı şeye dönüşebilir.
Ve buda ayrı bir sorgu halidir.
Böylelikle otokrasi, bir ideolojinin aşırıya çıkmasından çok bir değimi ise insanın korkudan yarattığı gölgenin adıdır.
Bu noktada Shelley’nin özgürlük dizeleri eserin siyasi arka planını tamamlayan bir yankısı ile bizleri buluşturur.
..
Zulmün gürleyen kıyameti gibi
Her kalpte ve beyinde çınlayan,
Tekrar duydum, tekrar, tekrar..
Uykudan sonra aslanlar gibi ayağa kalk!
Yenilmez sayıda..
Zincirlerini çiğ gibi yere salla,
Uykunda üzerine düşen
Siz çoksunuz onlar ise azdır.
Bu pasaj, eserdeki gençlerin, öğrencilerin ve sıradan yurttaşların yaşadığı sessiz direniş halini neredeyse manifestoya çevirir.
Eğitimde sınıfsallık: Ayrıcalık ile acının yan yana yürüyüşü, eserin en dikkat çekici katmanlarından biri, okul ortamının bir
Reklam
Lizbon Treni: Kayıp Bir Gizin Belirtisi
Pascal Mercier’nin Lizbon’a Gece Treni romanı, bir trenin karanlık bir gecede raylara dokunan metal sesi kadar sakin, ama bir insanın ruhuna çarpan yankısı kadar derin..
Eser, kendini kaybederken bulunmanın, varlığın durgun bakışla tanımlandığı o içsel boşluğun hikayesini anımsatır. İnsan bazen kendi hayatının ortasında, kendi eylemlerine ve düşüncelerine yabancılaşır; sanki yaşamın bize düşen küçük bir bölümünü yaşıyor, geri kalan koca kısmı karanlığa gömülü bırakıyoruzdur.
O karanlığa eğildiğimizde ise içimizde bir soru belirir böylece:
“Bütün bu olup bitenin neresindeyim?”
Roman, bu sorunun genişleyen yankısına değinir. Düşünce ve eylemin bir bütün olduğunu, insanın kendini yalnızca düşünerek kısıtlamadığı, kararlarıyla, kaçışlarıyla rastlantıya verdiği küçük teslimiyetlerle inşa ettiği ve fısıldayan bir değim hali ile anımsar.
Yaşamın yönünü değiştiren anlar genelde sessizdir; bir istasyondaki sıradan bir kalabalığın içinde alınan bir karar hali gibidir. İşte Gregorius’un rastgele bir anda trene binmesi, kaderin tesadüf maskesiyle insanın omzuna dokunduğu andır. Bu dokunuşun melankolik ağırlığı, romanın bütün satırlarında duyulur.
Lizbon burada yalnızca bir şehirden ibaret olmaktan çıkar. Böylelikle bilinmeyenin felsefi gölgesini duyumsar. Durgun bir şafak kızıllığıyla örtülü, geçmişin izlerini ve geleceğin belirsizliğini aynı anda taşıyan bir mekan..
Şehrin sokakları bir veda dile gelir; insanın kendine veda edişi gibi. Çünkü bir yeri terk ettiğimizde mutlaka bir kısmımız orada kalır ve yıllar sonra geri döndüğümüzde bu giz dolu anlar, gölgeler arasında bizi bekler iken, bir kasvet vurgusu ile yaşar.
Lizbon’a yapılan yolculuk bu yüzden aslında ruhumuza yapılan bir yolculuktur; yalnızlığın, arayışın, içsel sorgunun karanlık
İnsanın Karanlık Doğasına Dair Bir Karma;
Dr. Jekyll ile Bay Hyde..
..
Viktorya Londra’sının sisli sokaklarında yankılanan Dr. Jekyll ile Bay Hyde, yalnızca bir bilimsel deneyin yol açtığı trajediyi anımsatmaktan çok insanın içindeki iyilik ve kötülüğün kadim çatışmasını gün yüzüne çıkarır. Stevenson’ın kurduğu bu kasvetli dünya, her bireyin ruhunda saklı duran iki gücün, erdem ile yozlaşmanın nasıl dönüp dolaşıp birbirine karıştığını anlatır. Jekyll’ın hikayesi, toplumun parlatılmış yüzü ile insanın iç derinliklerinde dolaşan hayvani dürtüler arasında sıkışmış bir benliğin çözülüşüdür.
Romanın temel sorusu gayet açıktır:
İnsan, içindeki karanlığı bastırarak mı iyidir; yoksa karanlığın kendisi bastırıldıkça mı güçlenir?
Stevenson buna dramatik bir cevap verir: Jekyll, iyiyi korumak adına kötüyü bir “başka beden”e sürer; fakat bastırılan kötülük Hyde’ın parmaklarında yeniden şekillenir, büyür, derinleşir ve sonunda asıl bedene hükmetmeye başlar. Hyde’ın küçük ve çirkin oluşu, kötülüğün doğuştan değil, beslenerek büyüyen bir embriyo gibi Jekyll’ın ruhunda geliştiğini gösterir. Bu hayvansı embriyo metaforu, insanın içinde hem ahlaki olan hem de dürtüsel olan iki yapının aynı anda var olduğuna işaret eder.
Bu noktada senin yorumun, eserin düşünsel boyutuna güçlü bir yankı oluşturuyor:
İnsanın erdem ve ahlaki yapısı, hayvani dürtüleri dizginleyebilme yetisinden doğar. Dürtülerin kontrolsüz bırakıldığı her toplum, bilincini yitirmiş atomlar gibi dağılır; yozlaşma, şuursuzluk ve içgüdüsel saldırganlık sosyal dokuyu içeriden çürütür. Eğer insan, içindeki hayvansal eğilimleri frenleyemezse, taş devrinden bile daha karanlık bir cehennem yaratır. Bu cehennem, dışarıdan gelen bir felaket değil; insanın kendi seçimleriyle kurduğu içsel bir yıkımdır. Hayvansal güdüleri
Dr. Jekyll ile Bay HydeRobert Louis Stevenson · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 202427,1bin okunma
Küresel Çöküşün Aynası: İnsanlığın Kırılganlığı
Max Brooks’un Dünya Savaşı Z eseri, zombi anlatılarının basit bir korku çerçevesine sığmayacak kadar geniş bir dünya kurar; burada zombiler, insanlığın unuttuğu gerçeklerin ve modern düzenin kırılganlığının sembolüne dönüşür. Salgın, görünürde bir biyolojik felaket gibi başlasa da, aslında küresel sistemlerin ne kadar ince bir denge üzerinde durduğunu, devletlerin hazırlıksızlığını, toplumların paniğe yatkınlığını ve bireyin iç dünyasındaki çatlakları bütün açıklığıyla ortaya çıkarır. Roman, tanıklıklar üzerinden ilerleyen yapısıyla, insanın karşı karşıya kaldığı felaketi içerisinden gösterir; her ses, bir çöküşün yankısıdır.
Bir virüsün sessiz bir su birikintisinden doğup kıtaları saran bir karanlığa evrilmesi, insan aklının sınırlarını ve doğanın hafife alınmış gücünü hatırlatır. Modern dünya, kendisini teknoloji ve kontrol illüzyonuyla güçlendirdiğini sanırken, Brooks’un evreninde bu illüzyon saniyeler içinde parçalanır. Devletlerin gerçeği gizleme çabaları, politik çıkar düşüncesi, propaganda, yanlış stratejiler ve yönetilemeyen panik..
Felaketi büyüten kamufle eller gibidir.
Zombiler ilerlerken aslında çöken, insanlığın kendi sistemidir.
İnsan psikolojisi, romanda en çıplak haliyle karşımıza çıkar. Korku, hızla çoğalan bir gölge; endişe, toplumun damarlarına sızan görünmez bir sis; kaos ise en sakin insanın bile derinliklerinde sakladığı ilkel tarafı uyandıran bir kıvılcımdır. Tanıkların anlattıkları, yalnızca dışarıdaki dehşeti barındırmaz, içlerindeki parçalanmayı da gösterir.
Bir asker, bir doktor, bir anne, bir mülteci…
Her biri kendi gerçeğini taşırken, felaketin yalnızca dışarıdan gelen bir saldırı olmadığını, asıl savaşın insanın kendi içinde yaşandığını hissettirir. Yine de en karanlık anlarda bile,
Kırılgan Bir Umut Rengi:
Çocukluğun Şeker Portakalı Değimi..
Çocukluğun izdüşümü, insanı her zaman unutulmuş bir masalın kapısına götürür; orada, mutluluğun rehberliğinde yeniden doğan hayallerin turuncu bir ışığı vardır.
Özlemi duyulan sevginin değeri, eksik bir sıcaklık gibi dokunur içimize; İsa’nın sessiz dostluğuna benzeyen bir inanç hikayenin başlangıcı, yoksulluğun bilincini taşıyan bir çocuğun kalbiyle buluşur.
Zamanın henüz zarar vermediği bir bilinç, öğrenmenin ilk sesini duyar; küçük bir bedenin yaşam karşısındaki kırılgan duruşu ise bir kaplumbağanın sabrı kadar ağır, bir çocuğun tebessümü kadar hafiftir. Turuncunun muhteşem samimiliği, kızıl bir günün sıcaklığını taşır; kardeşin getirdiği dostluk ise hayalin doğruluğuna inanmayı öğretir.
Belki de Latin Amerika’nın ritmi, o masalsı çocuksu hayalin içine sinmiştir; sanki sıcak rüzgarın taşıdığı bir melodi gibi.
Bir çocuk, yaşamın gereksinimlerini tam anlamadan, duygusal bir bağ ile dünyayı seyreder. Sığındığı düşler bazen gerçeğin önüne geçer; bazen bir tutam gerçeklik, düşle karışır ve ikisi birden insanın gözlerinde titreyen bir umut olur. İlk heyecanın ve mutluluğun sonsuzluktan öte bir tanım taşıdığı o yaşlarda, hüzün daha henüz adını bile almamıştır. Ama yaşam, her çocuğun omuzlarına fark ettirmeden bir gölge bırakır; melankolinin bakışı, bazen farkında olmadan içimize işler.
Bir yandan yaşamın ağır gerçekliği vardır; diğer yandan büyümek için gerekli, belki de farkında olmadan öğrendiğimiz bir bilgelik. Bir çocuk için zamanın değeri yoktur; bize ait olmayan kısa anları bile bir define sandığı gibi saklarız. Masum bir beden günahın ne olduğunu bilmeden büyür; işlemediği suçların ağırlığını bile omuzlarında hisseder, çünkü bazen hayat, en temiz kalpleri sınar önce. Travmatik geçmişler, açıklanamayan
Reklam