Utku
@Udku
Puan vermedi·160 syf.·
Beğendi
·2022 7. kitabı
Birinci Cihan HarbiTarih
Beş haftadan fazla zamanımı ayırdığım bu cengaverin herhangi bir incelemeye sahip olmadığını görünce, kitabı okumaya hevesli ve yorumlara meraklı okurların meraklarını arttırıp kafalarındaki bazı tereddütleri gidermek adına veyahut bu kitap kendilerine uygun değilse bunu gün yüzüne çıkarma hedefiyle incelememi kaleme alıyorum.
*Öncelikle Kazım Karabekir kimdir?
Kazım Karabekir, Şark(Doğu) cephelerindeki kumandanlığı ve başarılarıyla tarihe adını altın harflerle yazdırmış önemli bir komutandır. En azından bu kitabı okumak adına bu kadarını bilmek kâfidir.
*Kitap nasıl bir üsluba sahip?
Kitap ağır bir üslupla, bolca Osmanlıca kelimeler kullanılarak yazılmış. Bizim aşina olduğumuz kelimelerden ziyade daha çok farsça tamlamalar üzerine kurulu. Hele bazı mektuplar ve resmi yazışmalar var ki, koskoca sayfada anladığım tek kelime bazen "ve" bağlacı oluyordu. Abartıyorum elbette fakat okumak için biraz sabrınızı ve zamanınızı talep eden bir kitap. (Resmi yazışmalar harici Kazım Paşa'nın kendi dili fevkalade bizim kullandığımız sadelik düzeyinde)
*Kitabın içeriği
Aslında kitap, 5 ayrı kitabın birleştirilmesinden elde edilmiş.
1. Kitap: Cihan harbine neden girdik?
~ Bu bölümde: Osmanlı'nın o zamanki durumu, dönemin şartları, İttihat ve Terakki erkanının yönetim anlayışı ve Enver Paşa'nın Almanlarla münasebetini anlatıyor.
2. Kitap: Cihan harbine nasıl girdik?
~ Bu bölüm daha çok Türk-Alman ilişkisi üzerinde duruyor. Enver Paşa'nın nasıl Alman zabitlerin oyunlarına geldiğini ve Türk halkının nasıl Alman propagandalarına kandığını anlatıyor.
Burada özellikle dikkatimi çeken, Almanların üzerimizdeki ciddi tesiri ve Osmanlı'nın savaşa girdiğini en son öğrenenlerden birinin padişah olması. Padişahın yönetimdeki etkisizliği ve Almanların müthiş istihbarat-casusluk teşkilatları.
6 Mart'ta Mamahatun'da kaldık. Buradaki Rusların istihkam 25.000 kadar kazma, kürek, kusku var; dikenli tel, telgral teli ve sair muvasala malzemesi dolu, Ambarlarda, külliyetli et konservesi de ele geçmiş bulunuyor. Ermeniler, cephaneliği yakmışlarsa da bunun da bir kısmı kurtulmuş. Telsiz telgraf istasyonunu kâmilen tahrip etmişler.
Burada Ermenilerin tüyler ürpertecek bir cinayetleri karşısında çok istiraplar duyduk. 8 metre kadar kutrunda bir çukur açmışlar, içi çoluk çocuk her yaş tan ve her cinsten Türk ölüleriyle dolu. Vurmuşlar, süngülemişler ve soymuşlar, bu çukura doldurmuşlar. Mamahatun'dan yalnız bir ev halkı dağlara kaçıp kurtulabilmiş. Bu manzara karşısında duyduğum acıyı, şimdiye kadar gördüğüm en kanlı muharebe manzaralarında, gerek Çanakkale'de ve gerekse Irak cephesinde bile tatmamıştım. Zaten yürümek, koşmak ve biçare vatandaşlarımızı canavarlar elinden kurtarmak için büyük azmim vardı. Bu manzara karşısında dimağım, kalbim büsbütün ateşlendi. Elimdeki kuvvetlerle bir an evvel Erzurum'da ilk intikamı almak, sonra da Kars'a, Gümrü'ye, Ermenistan'ın yüreğine saplanmak için her şeyi gözüme aldım. Olanca süratimizle kolordumu koşturacağım. Varsın ordu kumandanlığının cepheyi tahdit eden hataları da kolordumun cephesine takılarak ileriye sürüklensin!
Erzincan'ın kurtuluşu üzerine, Ordu Kumandanımız Vehip Paşa teftişe geldiği zaman, Dersim hakkında bildiklerini uzun boylu anlatmıştı. Vaktiyle Erzincan'da bulunduğu sıralarda Dersim tedibiyle de hayli meşgul olduğu için, “Burası vahim bir çıbandır . Şimdiye kadar sarf olunan paranın ve dökülen kanların had ve hesabı yoktur." demiş ve mütalaamı sormuştu. Ben de şu mütalaaları arz etmiştim:
-Yemen isyanlarının sebepleri ne ise aşağı yukarı Dersim isyanlarınınkiler de aynı olsa gerektir. Ben bu sebepleri başlıca ikiye ayırıyorum: Biri siyasi, diğeri midevidir. Birincisi, memleketimizde asayiş olmadığını göstermek menfaatleri icabı olan iç ve dış entrikacıların marifetidir. İkincisi de halkın, yoksulluk dolayısıyla şekavetle geçinmenin kolayını bulmuş ve buna alışmış olmasıdır.
Birinci sebebi ortadan kaldırmak için, Dersimlilerin halis Türk olduklarını ve esasen Kürtlerin de eski Anadolu Türklerinden başka bir şey olmadıklarını her vasıta ile ve bir düziye işleyerek, din birliği gibi milli birliğin dahi bulunduğunu kendilerine anlatmak lazımdır.179 Bu işi temin için, yüksek münevverlerimizden bir miktarını, iyi Kürtçe öğreterek ve dini mahiyette isim ve kisve vererek ve namlarına “Seyyid'i de ekleyerek halk arasına karıştırmalıdır. Bunların bazılaninin doktor olması ve halkın ananatını okşayacak bir şekilde hastalarını da tedavi etmesi muvaffakiyeti çoğaltır.
Eğin’de tecrübeli bir asker çavuşun, derviş kıyafetine girerek geçinme yolunu tuttuğunu ve halkı etrafına topladığını gördüm. (Kâğıttan altın yapma oyununu anlattım.) Bazı açıkgözlerin dervişlik ve şeyhlik maskeleri altında müreffeh bir hayat geçirmekte ve halkı aldatmakta iken yakalandıklarını, Van'da ve Arabistan'da küçük iken görmüştüm. Böyle teşkilatla, halka nüfuz ederek onlarin ruhlarını islah etmek ve her