Bazı yazarların en önemli eserlerini okumadan ölmemek gibi bir hedefim var. Gogol de bunlardan biri. Bu hikayesi, Ölü Canlar, Bir Delinin Hatıra Defteri, Palto gibi eserlerinden sonra okuduğum en son öyküsü Burun oldu. Birçok okuyucunun da yaptığını düşündüğüm gibi ben de hemen neyi kaçırdım, neleri anlamadım araştırmasına giriştim :) ve malesef çok beylik cümleler, “anlamadım ama illa bir yorum yapmam lazım” minvalinde yorumlar okudum. İtiraf etmeliyiz ki bu kitabı Gogol’den başka kimse tam olarak anlamadı, belki o bile ne yazdığından tam emin değildir! Söz konusu burunun tam olarak neyin metaforu olduğunu tam anlamıyla açıklayabilen yok. Gogol’ün hiciv yoluyla toplum, bürokrasi ve sistem eleştirisi yaptığını zaten biliyoruz, bu kitap da onlardan biri ama metaforik anlamını tam olarak çözemedim ben. Ve malesef itiraf etmeliyim ki en hoşuma gitmeden okuduğum eseri oldu. Haydi herkes kendisine itiraf etsin, bu hikayeden tam olarak ne anlamamız gerektiğini hiçbirimiz bilemiyoruz! Dostoyevski de “Hepimiz Gogol’un Paltosundan çıktık” demiş zaten, burnundan düştük dememiş :) Öyle deseydi anlamak için daha çok çaba göstermek isteyebilirdim.
Kısa ama etkili bir kitap. Öykü, aniden gelen bir hastalığın bir insanı ağır ağır yok edişi ve ölmekte olanın kendisini, hayatını, yaşamı ve ölümü her anlamda sorgulamasını işlerken, son sayfasına kadar insanda hüzünlü hisler, buruk tatlar bırakıyor.
Ivan Ilyiç ölüme her gün bir adım daha yaklaştıkça kendisi ve yaşamı hakkında vardığı tespitler o kadar genel ve içe dokunur ki, birçoğumuz bu şekilde hisseder, bu şekilde düşünür diye düşünüyor insan.
“ Çocukluğundan uzaklaşıp bugüne yaklaştıkça, sevinçleri daha değersiz, daha kuşkulu bir hal alıyordu” cümlesi, beni en çok etkileyen cümlesinden biri oldu kitabın. Gerçekten de çocukluğumuzun sevinçleri, anıları belki de yetişkinlikte çok daha farklı ve mutlu anılarımız olsa da, çok daha etkiliyor insanı ve geriye dönüp bakınca olumsuz düşüncelere yer bırakmayacak saflıkta hatırlanıyor.
Doktor, ailesine hastanın maddi acılarının çok olduğunu anlatırken Ivan Ilyiç’in o anda manevi acılarının çok daha fazla olduğünü düşünmesi; sürdürdüğü hayatın sürdürmesi gereken hayat olup olmadığını sorgulaması, ölüm döşeğinde hissettiği her şeyin çok gerçekçi anlatılması okuyucuya kendi mutlak sonunu hatırlatıyor.
Puan vermedi
Ergenlik çağında okuyup çok etkilendiğim, olay örgüsüne, konunun işlenişine bayıldığım bu kitabı detayları tekrar hatırlamak için ikinci kez okudum. Nedense bir anda aklıma düştü yıllar sonra ve kendimi tekrar elime almış halde buldum.
İlk sayfalardan itibaren bir süre önce öldüğü bilinen bir hayat kadınının geçmişi, ölmeden önce yaşadığı tutkulu ve derin bir aşkı, aşığının ağzından anlatıyor.
Paris sosyetesinin hareketli, yapmacık ve karmaşık ilişkilerini, geçimini kalburüstü erkeklerle boy göstererek sağlayan bir kadının şatafatlı ama dram dolu hayatını o kadar iyi işliyor ki, kitabın ilk sayfasından itibaren kasvet duygusu hakim oluyor, yaşanan dramı çok hakiki şekilde hissettiriyor ve yarım kalmış bir aşk hikayesinin hüznünü okuyucuya çok derin şekilde yansıtıyor.
Ben çok seviyorum bu kitabı. İnsanı baştan itibaren saran ve derin duygular hissettiren, dili, anlatımı çok yoğun, yer yer felsefi anlamları olan kısa ama etkili bir eser.
Cehov, girince yavaş yavaş alışılan bir deniz gibi. İlk öykülerde ben ne okuyorum hissi gelse de kitabı elinizden bırakamıyorsunuz. Tüm öykü derlemelerini okumam heralde diyip kitap bitince diğer cildi ediniveriyorsunuz. En azından bende öyle oldu.
Çocukken, ilk okuma yıllarımızda elimize verilen kitaplardandı Cehov öyküleri. Birçoğunu o dönemde okusam da aklımda pek kalmamış. Yıllardır bir hikaye arıyorum çocukken okuduğum, beni çok üzen, acıklı bir öyküydü. Yapay zekaya sorduğumda Cehov’un birkaç öyküsünden biri olabileceğini söyleyince, özellikle de bu ciltteki bir öykü üzerinde durunca, hemen aldım kitabı. Öykü o öykü değilmiş ama yine de tekrar Cehov ile tanıştığım için şanslıyım.
Çocukluktan beri aklımıza kazınmış şu cümle ile okumak gerekiyor yazarı: Cehov bir durum öykücüsüdür. Yani çoğu zaman beklediğimiz, net bir sonuçla bitmez. O yüzden bazı okuyucular hikayeleri bitirken “eksik kalmış” hissiyatı alabilir. Ama dediğim gibi, okudukça alışılıyor yazarın bu özelliğine.
Çok beğendiğim öyküler oldu içinde. Bazı öyküleri acının kederin dibine vururken bazıları hiciv sanatını doruklara çıkarıyor. Bütün öyküler insan, insanın her türlü hali üzerinden işleniyor. Dönem Rusyası hakkında çok derin bilgiler içeriyor. Bana kalırsa Cehov, hayatın bir döneminde, okunacaklar listesinin arasına alınarak külliyatı yavaş yavaş bitirilmesi gereken bir yazar.
**Spoiler İÇEREBİLİR**
Kitap hakkında binlerce yorum, inceleme yazılmıştır zaten, ben henüz hafızam tazeyken, birçok okuyucunun (kendimin de) zorlandığı isim kalabalığından bahsedip karakter yorumlarımı belirtmek istiyorum.
Mr Bennett: 5 kız babası bir toprak sahibi beyefendi, ailesi hakkında detaylı bilgi yok. Ailesinde mülk varisliği erkeklere geçtiği için erkek çocuk denemiş denemiş bir türlü tutturamamıştır. Çok tatlı bir baba, işin keyfinde, kadınlar arasında işi geyiğe dalgaya vurarak hayatta kalmaya çalışan bir adam, kızlarına da gerektiğinde sahip çıkar, sevdim kendisini
Mrs Bennet: Mr. Bennet’in karısı, kızlarını zengin soylu adamlarla evlendirmekten başka derdi yok, biraz görgüsüz ve basit tavırlı. Sinir olduğum karakterlerden biri.
Miss Bennet (Jane):Bennet ailesinin en büyük kızı (büyük dediğim de 23tü herhalde, o dönemde ne çabuk olgunlaşıyormuş kızlar). Aynı zamanda ailenin en güzeli en alımlısı. Tatlı sevimli pozitif görüşlü bir kızcağız, acil evlenmesi gerekli görülen üye. Kitapta Miss Bennet olarak yazıldığı an Jane’i anlamamız gerek. Başka kızlardan miss olarak bahsedilmiyor direkt isimleri ile bahsediliyor.
Elizabeth (Eliza,Lizzy) Bennet: Ana karakterimiz, Önyargımız, ailenin ikinci büyük kızı, ablasından daha akıllı. Olaylar çoğunlukla onun etrafında dönecek.
Mary Bennet: Üçüncü kız, adını en az duyduğumuz, kendi halinde, entelektüel, kitabını okur kendi kendine piyanosunu çalar evlenme derdi yoktur (kitapta bir karakter olsam bu olurdum)
Catherine (Kitty) Bennet: ailenin zor kızlarından biri, en küçük ekürisiyle sürekli teyzesinin oralara gidip subayları kovalar birini bulsa da evlense diye bakar, boş kafalı cahil bir kızımız.
Lydia Bennet: Ailenin yüz karası en küçüğü, 16 yaşında serseri Wickham ile kaçıp aileyi rezil rüsva etmiştir, evlenip