Son nefesini vermekte olan Erasmus'un, Avrupa
birliğine ilişkin manevi mirasını sonraki kuşaklara en
soylu görev olarak bıraktığı sıralarda, Floransa'da, insanlık
tarihinin en önemli ve iddialı kitaplarından biri,
Niccolô Machiavelli'nin Principe'si (Prens) yayınlanır...Matematik açıklıkla yazılan ve amansız bir iktidar ve
başarı politikasına ilişkin bu ders kitabında, Erasmus'un
koyduğu ilkenin tam karşıtı, elle tutulur, gözle
görülür somutlukla anlatılmıştır...Machiavelli, her hükümdarın ve ulusun güç
ve iktidar isteğini, o hükümdarın ve ulusun düşünce
ve davranışlarının en yüksek ve tek hedefi ilan eder...Machiavelli için önemli olan, iktidar ve iktidarın geliştirilmesidir;
Erasmus için ise adalettir....Dünyaya felsefe açısından bakan Erasmus
için politika, Aristoteles'in, Platon'un ve Aquinolu Thomas'ın
doğrultusunda, ahlak kategorisinde yer alır: Hükümdar,
devletin yöneticisi, her şeyden önce Tanrı'nın
hizmetkarı, ahlaki düşüncelerin simgesi olmalıdır....Uğraşı gereği devletin yönetim mekanizmasını çok iyi tanıyan diplomat Machiavelli için ise politika, ahlakın alanı
dışında kalan, tamamen bağımsız bir bilimdir. Tıpkı
astronomi ve geometri gibi, politikanın da ahlakla hiçbir
ilişkisi yoktur....Hükümdara ve devlet yöneticisine
düşen, bulanık ve sınırlarının saptanması olanaksız insanlık
kavramının düşünü kurmak değil.....nasıl bir satranç oyuncusu hasmına acımaz, hoşgörü göstermezse, onlar da
karşılarındakilere aynı taş yüreklilikle davranmalı,...haklı-haksız araç ayrımı gözetmeksizin halklarına erişilebilecek
en yüksek ölçüde yarar ve başka halklar üzerinde
egemenlik sağlamalıdırlar. Machiavelli için iktidar
ve iktidarın genişletilmesi en yüksek görev, başarı
ise bir halkın hükümdarı için en önemli haktır....Tarihsel gerçekler alanında, doğal olarak