Ahlaksızlık suçlamasıyla yargılanmasının ardından yıkılan Wilde, "eşcinsel suçlar" nedeniyle hapse atıldı ve iki yıkıcı yılını hücre hapsinde geçirdi. Daha sonra Andre Gide'ye anlattığı gibi, Reading Hapishanesi "köpekler için bile uygun değildi. Delireceğimi sandım." Balad, kişisel deneyimlerinden yola çıkarak yazılmıştı ve bundan sonra başka bir yazı yazmadı. Wilde'ın gözlemlediği gibi: "İçimde bir şey öldü."
Ve herkes öldürür sevdiğini,
Bunu böyle bilin,
Kimi hazin bir bakışla öldürür,
Kimi latif bir sözle,
Korkaklar öperek öldürür,
Yürekliler kılıç darbeleriyle!
LALE MÜLDÜR HAKKINDA: Lale Müldür entelektüel ve aydın bir Edebiyat kimliğine sahip bir yazardır. Lale Müldür, 1956 yılında Aydın’da doğdu. Liseyi Robert Kolej’de bitirdi. Şiir bursu alarak Floransa’ya gitti. Türkiye’ye geri dönerek birer yıl ODTÜ Elektronik ve Ekonomi bölümlerine devam etti. 1977’de İngiltere’ye gitti. Manchester Üniversitesi Ekonomi Bölümü’nden lisansını, Essex Üniversitesi Edebiyat Sosyolojisi Bölümü’nden master derecesini aldı. 1983-1987 yılları arasında Brüksel’de yaşadı.
İlk şiirleri 1980’de Yazı ve Yeni İnsan dergilerinde çıktı. Gösteri, Defter, Şiir Atı, Oluşum, Mor Köpük, Yönelişler, Sombahar dergilerinde birçok şiir ve yazısı yayınlandı. Şiirlerinden bazıları bestelendi ve filmlerde kullanıldı.Şiirlerinden bir seçki ‘Water Music’ adıyla Dublin’de yayınlandı (Poetry Ireland, 1998). Fransız ressam Colette Deblé’nin resimleri üzerine yazdığı şiirlerse Fransız Enstitüsü’nden ‘Yağmur Kızı Böyle Diyor’ adıyla Fransızca olarak yayınlandı. Bir dönem Radikal gazetesinde yazdı. Yurt dışındaki birçok toplantıya Türkiye’yi temsilen katıldı.
Lale Müldür’ün yapıtları şöyle sıralanabailir;
Yapıtları:
Şiir:
Uzak Fırtına (1988)
Voyıcır II (Ahmet Güntan’la birlikte, 1990)
Seriler Kitabı (1991)
Kuzey Defterleri (1992)
Buhurumeryem (1993)
Saatler/Geyikler (2001)
Ultrazon'da Ultrason (2006)
Düzyazı:
Divanü lügat-it-Türk (1998)
Deneme:
Haller Leyla (2006)
Roman:
Bizansiyya, Yapı Kredi Yayınları (2007)
GİRİŞ
Lale Müldür Apokalips Amoyak Toplu Şiirler 2 (1990-2012) adlı kitabına başalarkenkitapta fotoğraflara yer vermiştir ve son sayfalara doğru bir ideolojiyi savunma halinde fotoğraf paylaşmıştır bu ideoloji postmodern bir tarzda kaleme alınmış ve şiirlerde en belirgin şekilde var olmuştur. Şiirlerin belli bir düzeni yoktur, belirsiz bir ifade biçimidir,
Gerçek bir klasik
ölümü kabullenmiş, çoktan ölmüş bir insanı mahkumların gözünden şiir dili ile okuma deneyimi sunan gerçek bir klasik. Wilde’ın okuduğum ilk eseri ve gerçekten etkileyici. İnsan doğasını güzel yansıttığı; suçu ve pişmanlığı, insanların beklentilerini dışardan görebildiğiniz hafif melankolik güzel bir balad.
“Reading Zindanı Baladı” (The Ballad of Reading Gaol), Oscar Wilde’ın hapisteyken yazdığı en dokunaklı ve derin eserlerinden biridir.
Yorumum:
Bu balad, Wilde’ın sadece bir şair olarak değil, bir insan olarak da dönüşümünü yansıtır. Hapse düşmeden önce estetik, sanat ve haz peşinde koşan biriyken; Reading Zindanı’nda insanın acısıyla, ölümün kaçınılmazlığıyla ve adaletin sertliğiyle yüzleşmiştir.
Baladın merkezinde, idama mahkûm bir mahkûmun öyküsü vardır. Wilde onun üzerinden aslında hepimizi anlatır:
• Suç ve ceza: Balad, suçun bireysel ama cezanın toplumsal bir gerçeklik olduğunu gösterir.
• İnsanlık ve merhamet: Mahpusların gözünden bakıldığında, adaletin acımasızlığı sorgulanır.
• Ölümün eşitliği: Zengin-fakir, suçlu-masum, herkesin aynı kaderde birleştiği fikri güçlüdür.
Wilde’ın şu düşüncesi baladın özünü özetler:
“Her insan sevdiğini öldürür.”
Bu söz, hem bireysel hem toplumsal boyutta bir itiraf gibidir: İnsan, sevgiyle dokunduğu şeyi bile bazen bencilce, bazen yanlışlıkla yıkar.
Eserin önemi:
• Bu şiir, Wilde’ın acısını kişisel olmaktan çıkarıp evrensel bir insanlık trajedisine dönüştürür.
• Bir mahkûmun gözünden yazıldığı için samimiyeti çok güçlüdür.
• Adalet, vicdan, aşk ve ölüm arasındaki o ince çizgiyi şiirsel ama aynı zamanda sert bir şekilde işler.
Oscar wilde ile bir türlü anlaşamadım. Kitapları her ne kadar edebi olsa da bana hiç hitap etmiyor. Nitekim bu kitapta da öyle oldu. Bu bir balad yani şiir gibi ama ağıt gibi de. O yüzden hızlı okunabiliyor. Edebi yönden çok iyi cümleler mükemmel. Ama bende sorun yaratan şey bu baladın kadın katili bir adam için yazılmış olması. Oscar Wilde haksız yere gay olduğu için 2 yıllığına reading zindanına hapsedilir. Zindana getirilen bir katil idam vaktini beklemeye başladığında oscre wild ona acır. Gerçek bir olaya dayanıyor Bu kitap ve bu mahkumun adı Charles Thomas wooldridge. Kendisini görmek istemeyen ve sevgisine karşılık vermeyen eşi laura'yı boğazını keserek öldürmüş. Ne kadar tanıdık bir olay değil mi Bizim ülkemiz için. Ama oscar wilde ne yapıyor bunu romantize ediyor. Ve herkes öldürür sevdiğini diyor. Evet o çok bilindik dizeler bu kitaptan. O yıllarda eşini öldürmek azımsanacak bir suç muydu toplum tarafından bilmiyorum ama yargı onun idamını istedi doğal olarak (aslında şu anda da olması gereken şey bu bizim ülkemizde). Ve hem idam mahkumunun hal ve tavırları hem de Oscar wild'ın ona duyduğu sempati direkt satırlara yansıyor ve bu beni çok rahatsız etti. Belki o zamanlarda yaşasam romantik bulabilirdim, ama şu an bence çok iğrenç bir olay. Bir kadın katilinin güzellemesini yapmak asla savunulabilir bir şey değildir edebi olarak yine iyi bir metin ama içerik olarak fena. Aynı zamanda yazarın son kitabı bunu yazdıktan sonra 2 yıl içinde ölmüş. İdam mahkumu hak ettiğini buldu. Ne mezranın bir ismi var ne kefeni yanmış kireçle falan gömülmüş bunun hiç romantize edilecek bir yanı yok. Bir kadın katili kendisi. Sevgisine karşılık bulamadı diye bir kadını öldürmekten tabii ki ceza alacaktı. Yazarın çok bilinen cümleleri de aslında çoğu katile bir çıkış yolu veriyor
Oscar Wilde’ın Reading Zindanı Baladı, yazarın hapis cezası sırasında yaşadığı derin duygusal ve manevi deneyimlerden ilham alan, güçlü bir şiirsel eser. Wilde Reading Hapishanesi’nde tanık olduğu bir idamdan yola çıkarak insanlık, adalet ve acı üzerine derin bir meditasyon sunuyor.
Eser, ritmik yapısı ve dokunaklı diliyle dikkat çekerken, Wilde’ın karakteristik keskin zekâsını ve duygusal yoğunluğunu yansıtıyor. Balad, bir mahkûmun idama giden yolculuğunu anlatırken, toplumun cezalandırma sistemine ve insan ruhunun kırılganlığına dair evrensel bir eleştiri sunuyor.
Wilde’ın empatik ve şiirsel anlatımı, okuyucuyu hem duygusal hem de düşünsel bir yolculuğa çıkarıyor. 
Nihat FIRAT
Nihat FIRAT