Fatma Bedia Uyar
@bediaauyar
152 okur puanı
Haziran 2021 tarihinde katıldı
Anneler aslında birer yara mıdır?
“Annem Öldü mü?” kitabını okurken kendimi derin bir duygu yolculuğunun içinde buldum. Kitap benim için sadece bir kayıp hikâyesi değil, anne-kız ilişkisi üzerinden kurulan o güçlü ama bir o kadar karmaşık bağın anlatımıydı. Okudukça bazı satırlarda durup kendi hayatımı düşündüm, bazı yerlerde ise içimde tarif edemediğim bir sızı hissettim.
En çok dikkatimi çeken şey, anne ile kız arasındaki bağın ne kadar katmanlı olduğuydu. Sevgi, kırgınlık, alışkanlık, bağlılık… Hepsi iç içe geçmişti. Bu ilişkiyi okurken şunu fark ettim: Anne-kız arasında kurulan bağ, bazen en güvenli liman olurken bazen de insanın en çok zorlandığı yer olabiliyor. Bu ikili duygu hali kitabı benim için daha gerçek ve etkileyici kıldı.
Kitap boyunca hissedilen o duygusal yoğunluk, aslında bu bağın ne kadar güçlü olduğunu gösteriyordu. Çünkü bir insanı en çok etkileyen şey, en yakınındakiyle kurduğu ilişkidir. Bu yüzden okurken sadece bir hikâye okumadım; aynı zamanda bir bağın, bir ilişkinin derinliğini hissettim.
Genel olarak “Annem Öldü mü?” benim için sade ama etkisi derin bir kitaptı. Bitirdiğimde geriye kalan şey, anne-kız arasındaki o görünmeyen ama çok güçlü bağın ne kadar kıymetli olduğu düşüncesiydi. Bu kitap bana, bazı duyguların ne kadar karmaşık olursa olsun aslında ne kadar gerçek ve ortak olduğunu hatırlattı.
Hangi tür kitapları seviyorsun?
🔎 Polisiye
💕 Romantik
🚀 Bilim Kurgu
🏰 Fantastik
📖 Klasik
🧠 Kişisel Gelişim
🏛️ Tarih
😱 Gerilim
Ölüm bizden neler götürür?
Bazen bir kitap, bir hikâye anlatmaz; bir duyguyu, bir eksikliği, bir sessizliği taşır sayfalarında. “Bahçıvan ve Ölüm”, Georgi Gospodinov’un tam da böyle bir kitabı. Bu eser, bir babanın ardından yazılmış gibi görünse de aslında hepimizin içinden geçen o tanıdık soruyu fısıldar: Kaybettiklerimizle birlikte bizden ne eksilir?
Kitap, son derece sade ama çarpıcı bir cümleyle kapıyı aralar: “Babam bahçıvandı. Şimdi bir bahçe.” Bu cümle, yalnızca bir kaybı anlatmaz; yaşam ile ölüm arasındaki ince çizgiyi, dönüşümü ve sürekliliği tek bir imgede toplar. Bahçıvan, hayatı eken ve büyüten kişiyken; ölüm, o hayatın toprağa karışmasıdır. Ancak Gospodinov’un dünyasında ölüm bir son değil, başka bir hâle geçiştir.
Yazar, babasının hastalığı ve ölümü üzerinden ilerlerken klasik bir yas anlatısı kurmaz. Aksine, anılar arasında dolaşır; çocukluk sahnelerine, küçük detaylara, sıradan ama kıymetli anlara tutunur. Çünkü bu kitapta asıl mesele ölüm değil, hatırlamaktır. Ve belki de en sarsıcı düşünce şudur:
Bizi çocukluğumuzla hatırlayan son kişi gittiğinde, o hâlimiz de yok olur mu?
Metnin parçalı yapısı, zihnin işleyişine oldukça yakındır. Anılar da zaten böyledir: düzensiz, ani ve çoğu zaman eksik. Gospodinov, bu dağınıklığı bilinçli bir tercih olarak kullanır ve okuru bir hikâyenin içine değil, bir zihnin içine davet eder. Bu yüzden kitap okunmaz sadece; hissedilir.
Dili son derece yalın olmasına rağmen taşıdığı anlam derindir. Büyük cümleler, gösterişli anlatımlar yoktur. Ama tam da bu sadelik, kitabın kalbe dokunan gücünü artırır. Çünkü yas çoğu zaman sessizdir; gürültüyle değil, eksiklikle kendini hissettirir.
“Bahçıvan ve Ölüm”, ölüm üzerine bir kitap gibi başlar ama aslında yaşamın kırılganlığına, hafızanın gücüne ve insanın köklerine dair bir anlatıya dönüşür. Okur,
Pes etmemek üzerine... (Yaşlı Adam ve Deniz)
Enest Hemingway’in Yaşlı Adam ve Deniz romanı, ilk bakışta basit bir balıkçının hikâyesi gibi görünse de aslında çok daha derin bir anlam taşıyor. Kitabı okurken, bir yandan denizin sonsuzluğunu hissediyor, bir yandan da yaşlı balıkçı Santiago’nun iç dünyasına giriyorsunuz.
Santiago, uzun zamandır balık tutamayan, yorgun ama gururlu bir adam. Herkes onun artık yaşlandığını ve şansının döndüğünü düşünüyor. Ama o pes etmiyor. Son bir kez denize açılıyor — ve işte hikâye tam da burada başlıyor. Günler süren zorlu bir mücadeleye giriyor Santiago; dev bir kılıç balığıyla baş başa kalıyor. Bu, aslında sadece bir balıkla mücadele değil; insanın kendi sınırlarıyla savaşı.
Hemingway’in dili sade ama vurucu. Cümleleri süslü değil, doğrudan ve dürüst. Tıpkı Santiago gibi. Bu sadelik, hikâyeyi daha da güçlü yapıyor. Sayfaları çevirirken, rüzgârın sesini, dalgaların kokusunu hissedebiliyorsunuz.
Kitabı okurken en çok şu cümle çarpıyor insana:
> “İnsan yenilmek için yaratılmamıştır. İnsan yok edilir ama yenilmez.”
Bu söz, kitabın kalbi gibi. Santiago belki fiziksel olarak yeniliyor, balığını köpekbalıkları elinden alıyor, ama aslında asla pes etmiyor. Onun için asıl zafer, sonuna kadar mücadele edebilmek.
Deniz, kitapta adeta bir karakter gibi. Hem dost hem düşman. Kılıç balığı Santiago’nun emeğini ve hayalini temsil ediyor. Köpekbalıkları ise dünyanın acımasız yanını. Ama Santiago her şeye rağmen insan kalmayı, onurunu korumayı başarıyor.
Romanı bitirdiğinizde bir yorgunluk değil, tam tersine bir huzur hissi kalıyor insanda. Sanki Hemingway, “Hayat seni ne kadar zorlar, ne kadar kaybedersen kaybet, ayağa kalkmayı unutma” diyor.
Kısacası Yaşlı Adam ve Deniz, kısa ama etkisi uzun bir roman. Okurken hem denizin sessizliğini hem insanın içindeki o büyük yalnızlığı
Damızlıklar Çağında Kadın Olmak
"Özgürlük, ne zaman elinizden alındığını fark etmediğiniz bir şeydir."
Margaret Atwood’un Damızlık Kızın Öyküsü romanı, totaliter bir rejimin kadınlar üzerindeki baskısını anlatırken, geçmişin anıları ve içsel direnişle var olmaya çalışan Offred’in sesiyle yankılanır. "Bir zamanlar hikâyeler anlatırdım. Şimdi anlatamıyorum, anlatmak tehlikeli" diyen Offred, sessiz bir çığlığın içinde sıkışıp kalmıştır. Gilead, kadınları yalnızca doğurganlıklarıyla tanımlayan bir distopyadır, ancak bu kurgusal evrenin gölgesi günümüz dünyasına hiç de uzak değildir.
Romanın distopik gerçekliği, bugünün dünyasında fazlasıyla yankı buluyor. İran’da kadınların zorunlu başörtüsü dayatmasına karşı verdikleri mücadele, Afganistan’da kız çocuklarının eğitim hakkından mahrum bırakılması, ABD’de kürtaj hakkının tartışmalı biçimde sınırlandırılması… Türkiye’de her gün gün başka bir kadın cinayeti, istismarı haberi görmemiz. Bütün bunlar, kadın bedeni ve hakları üzerindeki kontrolün hâlâ nasıl birer ideolojik savaş alanı olduğunu gösteriyor. Kitaptaki şu cümleler de bu durumu çok iyi özetliyor. ‘Cennet için sana ihtiyacımız var. Cehennemi kendi başımıza da yapabiliriz.
Atwood’un çizdiği karanlık tablo, sadece bir hayal gücü ürünü değil, otoriter sistemlerin nasıl işlediğini bilen bir yazarın uyarısı niteliğinde. Damızlık Kızın Öyküsü bizlere şunu hatırlatıyor: Bir toplumun geleceğini görmek istiyorsanız, kadınlarına nasıl davrandığına bakın. Özgürlük, ancak kaybolduğunda fark edilen bir şey olmamalı. Çünkü Offred’in de dediği gibi, “Normal olan, zamanla normalleşir.”
Bugün kadın hakları için verilen mücadele, Gilead’ı bir kâbus olmaktan çıkarıp tarihin tozlu raflarında bırakmanın tek yolu. Ancak sessiz kalırsak, distopyalar sadece romanların sayfalarında kalmayabilir.
Arada bir durak: Sally Rooney'nin İntermezzosuEdebiyat
Sally Rooney’nin Intermezzosu, ilk bakışta iki erkek kardeşin hikâyesi gibi görünüyor ama aslında çok daha fazlasını anlatıyor. Peter ve Ivan’ın hikâyesi, kayıpla, yasla, kırılganlıkla ve ilişkilerin içindeki görünmez çatışmalarla dolu bir “ara bölüm” gibi. Zaten kitabın adı da buradan çok şey söylüyor: bir geçiş, bir nefeslenme, bir “arada kalma” hâli.
Peter, başarılı bir avukat. Dışarıdan baksanız her şeyi yolunda gibi. Ama iç dünyasında bir dağınıklık var; özellikle kadınlarla olan ilişkilerinde huzursuzluk ve tatminsizlik hissediyorsunuz. Ivan ise daha genç, içine dönük, satranca kafayı takmış bir karakter. Onun sessizliği, çevreyle kurduğu kırılgan ilişki bana Rooney’nin insan ruhundaki en çıplak tarafları gösterme becerisini hatırlattı.
Bu kitapta olan biten büyük olaylar değil; tam tersine küçük anların içindeki yoğunluk. Rooney yine çok tanıdık bir şekilde insanın en sıradan anlarını alıp içinden evrensel duygular çıkarıyor. İki kardeşin yas tutma biçimleri mesela: biri dışarıya “başarılı, güçlü” görünürken içten içe parçalanıyor, diğeri ise sessizliğiyle hayata tutunmaya çalışıyor. Bu bana kayıplarımızla baş etme yollarımızın ne kadar farklı olabileceğini düşündürdü.
Rooney’nin dili çok yalın ama bu yalınlığın içinde inanılmaz bir derinlik var. Cümleleri kısa, hatta çoğu zaman suskun; ama tam da bu suskunluk insanın içine işliyor. Bazen kitapta olan değil, olmayan şeyler daha çok şey söylüyor. Mesela karakterlerin birbirine söylemediği sözler, arada kalan bakışlar… Bu açıdan Intermezzo, duyguların açık değil ima yoluyla aktığı bir roman.
Tabii bu tarz herkese hitap etmiyor. Eğer “hikâyede ne olacak?” diye sürekli merak etmek isteyen bir okursanız, tempo size yavaş gelebilir. Çünkü Rooney burada olay örgüsünden çok “insan ruhunun ara durakları”na