"Dikkat, tarih, dikiz aynasından göründüğünden daima daha yakındır."
Georgi Gospodinov'un 2023 Uluslararası Booker Ödülü sahibi Zaman Sığınağı kitabı, zamanın belli dönemlerinin yansıtıldığı odacıklar ile başlıyor. Alzheimer hastaları için geçmişi yaşamaları amacıyla kurulmuş olan klinikte, mesela hastalara 60'lı yılları yaşatmak için özel dekor yapılıyor ve hastaların o odanın evreni içerisinde geçmişlerini şimdi gibi yaşamalarına ve hastalıklarını tedavi etmeye olanak tanıyor. Sonra bu fikir, yavaş yavaş yayılmaya, önce bir apartman dairesi, sonra sokak, şehir derken tüm Avrupa'ya sıçrıyor. Ülkelerde geçmiş referandumları yapılmaya başlıyor. Oy çoğunluğuna göre ülkeler yaşayacakları onlu yılları seçmeye başlıyor. Ülkemizde referandum yapılsaydı hangi onlu yıllara gitmeye tercih ederdik acaba? Çocukluğunuzu yaşadığınız bir tarihe mi dönmek isterdiniz yoksa doğmadığınız bir tarihi deneyimlemek mi?
Gospodinov, mizahi ve yaratıcı dilini konuşturmuş. Belli dönemlerde insana gelen o geçmişe dönme arzusunu farklı bir yerden, farklı bir açıdan yeniden tanımlamış ve bunu Alzheimer hastalığı üzerinden geliştirmiş. Alzheimer hastalığında en son geçmiş unutulur, Alzheimer olmayanlarda ise ilk olarak geçmiş unutuluyor. Zaman sığınıkları, geçmiş referandumları bir nevi geçmişi hatırlatmaya yarıyor aslında okurken. Ülkeler mesela; hangi onlu yılı seçseler sömürmez ya da sömürülmezler, savaş zamanı mı sonrası mı öncesi mi, seçtiğiniz onlu yılda ülkeniz var mıydı gerçekten? İnsanlar mesela, hangi onlu yılda mutlular, refah içindeler. Hadi seçtiniz diyelim, şimdiki teknoloji ve konforu da arkanızda bırakabilecek misiniz? Zaman kavramını çok farklı şekilde sorgulayabileceğiniz bir eser.
"Gerçekleşen tüm hikayeler birbirine benzer, gerçekleşmeyen her hikayenin gerçekleşmeme tarzı