b.
@busraornk
21 okur puanı
Ağustos 2021 tarihinde katıldı
Tarihi Yeniden Düşünmek
Tarih yazımı, dünyanın farklı bölgelerinde farklı bakış açılarına göre değişiklikler
göstermiştir kuşkusuz. Birilerinin istilacısı diğerinin fatihi olabiliyor. Bir başka durum ise
modernlik ve gelişmişlik tartışması. Kendi düşünce tarzını merkeze alan batı dünyası, kendi
kriterlerine uymayan yani batının toplumsal yapısına uymayan toplumlara “gelişmemiş”
olarak bakıyor. Kitap işte böyle başlıyor. Batının iddia ettiği gibi İslam coğrafyasının
sanıldığının aksine daha önceki dönemlerde batıdan daha gelişmiş durumda olduğunu
savunuyor. Burada batılı düşünürlerin görüşlerini de sunuyor. Daha sonraları Avrasya ve
Asya’nın batının iddia ettiğinin aksine aslında çaba sarf ettiğini ama bazı aksilikler yüzünden
başarılı olmadığını açıklıyor. Geçmişteki olayları siyasal, ekonomik ve toplumsal olarak
inceliyor.
Kitabın başlarında tarih yazımının aslında tarafsız bir anlatı olmadığını vurguluyor. Yani
tarih olayların olduğu gibi anlatılması değil; kimin neyi nasıl anlattığıyla ilgili. Kitapta
bununla ilgili şöyle bir alıntı var: “tarih, egemenin bakış açısından yazılır”
. Bu ifadeye göre
okuduğumuz tarih kitaplarının bakış açısı taraflı olabilir. Kitap her şeyin olduğu gibi
anlatılmadığını hatırlattı. Kitabın ilerleyen bölümlerinde İslamoğlu modernleşme ve
kapitalizm konuları üzerinde duruyor. Bu kısımda Avrupa merkezli modernleşme anlatılarına
yönelik eleştiriler yapıyor. Mesela kapitalizmin yalnızca Avrupa’da doğup sonra diğer yerlere
yayıldığı düşüncesinin eksik olduğunu söylüyor. Osmanlı örneği üzerinden bu anlatılanların
dışında kalan toplumların sürece nasıl dahil olduğunu açıklıyor. Şöyle bir cümle geçiyor:
“Osmanlı’da ticarileşme yalnızca iç dinamiklerle açıklanamaz; küresel iktisadi ağların bir
parçası olarak değerlendirilmelidir”
. Yani Osmanlı gibi toplumlarda tarihin
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Kafamda Bir Tuhaflığın arka planındaki kentleşme
Orhan Pamuk’un Kafamda Bir Tuhaflık romanı, yalnızca bir adamın hikâyesi değil, aynı
zamanda İstanbul’un değişen çehresinin, büyüyen binalarının, kaybolan sokaklarının ve
dönüşen insan ilişkilerinin hikâyesidir. Kitabı elime her alışımda, bir şehrin ve bir hayatın iç
içe geçtiğini hissediyorum. Mevlut’un boza dolu tepsisiyle dolaştığı sokaklar, aslında hem
geçmişin hem de bugünün izlerini taşıyor. Ve bence Mevlut’un “kafasındaki tuhaflık” da tam
olarak bu arada kalmışlıktan kaynaklanıyor: bir yandan geleneksel olanı yaşatmaya çalışmak,
bir yandan da modernleşen şehirle başa çıkmaya çalışmak.
Mevlut’un hikâyesi 1969 yılında başlıyor. Daha on iki yaşında, babası Mustafa Efendi ile
birlikte Beyşehir’den İstanbul’a göç ediyorlar. Bu göç, sadece fiziksel bir yer değişimi değil,
aynı zamanda hayatlarının da yeniden yazılması demek. Babasıyla birlikte boza satmaya
başladığı o ilk yıllarda İstanbul henüz büyümekte olan bir şehir. Mevlut’un ilk evleri, yokuşlu
toprak yolların, elektrik direği bile olmayan mahallelerin arasında yer alıyor. Bu gecekondu
mahalleleri, dönemin kentleşme anlayışının en çıplak haliyle ortaya çıktığı yerler: insanların
kendi çabalarıyla yarattığı, yasal olmayan ama yaşamsal alanlar. Boza satmak, hem
geleneksel bir yaşam tarzının hem de Mevlut’un kendini tanımlama biçiminin bir parçası
haline geliyor. Zamanla şehir büyüdükçe ve modernleştikçe, bu işin değeri azalıyor; ama
Mevlut, babasından miras kalan bu geleneğe sadık kalıyor. Diğer yandan, kentin değişen
yapısına ayak uydurmak için çeşitli işlere de giriyor: dondurmacılık, pilavcılık, kısmet
satıcılığı… Tüm bu işler, bir yandan geçim çabası gibi görünse de bir yandan da kent
yaşamının içinde “tutunma” savaşının parçaları. Mevlut’un bu şehirle olan ilişkisi sadece
sokaklarda dolaşmakla sınırlı
Tüketmek mi tüketilmek miFelsefe-Düşünce
Jean Baudrillard, tüketim toplumu eserinde “tüketim” kavramını yalnızca ekonomik olarak
değil, aynı zamanda kültürel ve sosyolojik boyutlarıyla ortaya koyar. Ona göre tüketim,
ihtiyaçları karşılamaktan çok, sosyal kimlik oluşturma sürecine dönüşmüştür. Eserde
tüketimin sadece bireyin davranışlarını değil, düşüncesini, statüsünü ve özgürlüğünü
belirlediğini vurgular.
Baudrillard’a göre tüketim, yalnızca ihtiyaçların giderilmesi değildir, aynı zamanda
“anlam üretimi” sürecidir. İnsanlar tükettikleri ürünlere göre konumlanır, yaşam tarzlarını ona
göre belirlerler. Kitabında şöyle der: “Tüketim, nesneler yoluyla bir dünya görüşünün
sistematik bir biçimde okunması ve dile getirilmesidir.” Bu cümlede demek istediği, tüketim
yalnızca maddi değil, simgesel bir eylemdir. Tüketim toplumunda birey özgür olduğunu
zanneder, çünkü istediğini seçebilir. Ama Baudrillard bu seçme özgürlüğünün bir yanılsama
olduğunu düşünür. Çünkü seçenekler bireyin kontrolünde değildir; sistemin önceden sunduğu
sınırlı seçeneklerdir. Örneğin bir şampuan almak istediğimizde istediğimizi seçmek bir
özgürlük değildir; çünkü marka, reklam, koku, ambalaj gibi belirli sembollere göre
yönlendirilmiş bir tercihtir. Baudrillard tespitini kitapta şu cümleyle özetler: “seçme
özgürlüğü, bireyin kendi ihtiyaçlarını değil, sistemin dayattığı anlamları seçmesidir.”
Kitabında reklamların ve medyanın bu süreçte nasıl etkili olduğunu inceler. Ona göre tüketim,
bilinçli bir ihtiyaçtan çok reklamla yapılmış yapay arzulara dayanır. Bu durumu şu cümleyle
açılar: “ihtiyaçlar, nesnelerle birlikte değil, sistemle birlikte gelir.” Yani nesneler tüketim için
bir araç değildir, çoktan anlam yüklenmiş simgelerdir. Örneğin, bir telefon aldığımızda son
model almak istememiz, sadece iletişim kurma ihtiyacıyla açıklanamaz; aldığımız