yapmamayı tercih eden, ama farkında olandır bartleby. direnişi romantiktir ve kendi dünyasında sonuç doğurur. evrenini ben'de nihayetlendirir, tercihini "x'e rağmen" yapar. halinin sürdürülebilir olma ihtimali yoktur. bununla birlikte, bu romantik direniş, içimizdeki naif yana selamını çakar. özellikle de "görüp yapmayan" bir seyir tutturmuşsak hayatta.
görüp yapmayan ile görmeyip yapmayan arasındaki fark farkındalıktır. farkındalığın bedeli de, yapmamaya devam etme halinde zihinsel işkencedir. bartleby'ın direnişi evrene, işkencesi ise kendine yöneliktir. iç'ten kendisini fetheden iradesiyle, bartleby kendisinin cehennemidir.