Candide ya da Bağnaz İyimserlik
Okurken hem güldüren hem rahatsız eden hem de düşündüren çok az kitap var. Candide benim için tam olarak öyle bir kitap oldu.
Saf Candide, en bilge insan olarak gördüğü Pangloss’un bitmek bilmeyen iyimserliğine ve “Bu dünya en iyi mümkün dünyadır.” görüşüne körü körüne inanır. Ancak kitap boyunca başına gelen felaketler, savaşlar, ihanetler ve absürtlükler bu fikri adım adım çökertir. Candide de zamanla Pangloss’u ve onun öğretilerini sorgulamaya başlar; yine de tamamen kopamaz çünkü ona bağnazca bağlıdır. Bu yüzden her kötülükten bir iyilik çıkacağına inanmayı sürdürür, küçük umutlardan büyük beklentiler üretir.
Bir noktadan sonra kitap şunu hissettirir: Gerçekten her şey bir planın parçası mı, yoksa biz mi buna inanmak istiyoruz?
Voltaire, eser boyunca skolastik düşünceyi, Engizisyon’u ve dogmatik inançları sık sık eleştirir ve bunlara göndermelerde bulunur.
Sonunda ise ortaya çok sade ama güçlü bir fikir çıkar: “Kendi bahçemizi yeşertmeliyiz.” Yani büyük teoriler yerine gerçek hayata, emeğe ve yapılabilir olana yönelerek ancak bu dünyada bir denge ve huzur bulabiliriz.
Çok akıcı ve keyifli bir kitap herkese öneririm.
Voltaire in okuduğum 3. Kitabı bu, sadık ve kader, cahil fîlozoftan sonra bunu okumak istedim. Çünkü beğendim :)
Candide ya da iyimserlik konu olarak tam aynısı olmasa da işleyiş şekli olarak sadık ve kader e çok benziyor. Kahramanın başına sürekli gelen kötü olaylar, ardından gelen iyi olaylar sonra yine kötü olaylar şeklinde bir çizgisi var.
Komedi ve bolca hiciv de var.
Kitabın konusuna gelirsek genel olarak iyilik kötülük, din üzerinde eleştiri, ve kader in mutlak iyi olduğu sorgusu çerçevesinde geçiyor. Kısaca bizdeki " her şerde vardır bir hayır " ın benzeri.
Tabi bu tezi körü körüne savunmuyor, bi taraf savunurken diğer taraf yaşanan olaylar üzerinden muhalefet yapıyor. Burda kararı size bırakıyor ama bence voltaire de biraz isyancı. Ama kitabın sonunu da çok güzel bağlıyor. Tamam kötü olaylar oluyor, rezil şeyler yaşıyoruz ama bildiğim bir şey varsa " bahçemizi yeşertmemiz gerektiği" diyor. Yani siz kendiniz için çalışın, kendinizi, etrafımızı iyileştirelim de varsın kötülükler gelsin.
Reklam
Bahçemizi yeşertmemiz lazım..
Voltaire'in başyapıtı kabul edilen 
Candide ya da İyimserlik, felsefi kurgu türünün şaheseri kabul edilir.
Voltaire Candide'i, Alman filozof Leibniz'in "Tanrı kusursuzdur, dünya mükemmel olmayabilir ama Tanrı onu mümkün olan en iyi biçimde yaratmıştır. Kötülük her an mevcuttur ancak sonsuz bir iyilikle dengelenmiştir" şeklinde özetlenebilen İyimserlik felsefesine itiraz etmek için kaleme almıştır.
Leibniz’e göre, Tanrı mükemmel olduğu için yarattığı dünya da "mümkün olan dünyaların en iyisidir" ve yaşanan her kötü olayın (depremler, savaşlar, hastalıklar) ardında üstün, ilahi bir uyum ve "yeterli bir sebep" vardır.
Voltaire ise bu önermesinin aksine, kötülüğün hep var olduğunu, bunun da Tanrı'nın lütfuyla bağdaşmadığını göstermek ister. Bu determinist ve aşırı saflık, hatta aptallık olarak nitelediği iyimserliğe bakış açısını ana karakterlerin başına gelen absürt, trajik ve vahşi felaketlerle çürütür.
Spoiler içerebilir...
Kitaptaki Pangloss karakteri Leibniz’i temsil eder. Candide ve uşağının tesadüfen ulaştığı El Dorado ise Voltaire’in ideal toplum tasavvurudur. Burada altın ve mücevherler sokak taşı muamelesi görür, din adamları veya mahkemeler yoktur çünkü herkes eşittir ve Tanrı'ya sadece şükredilir. Ancak Candide bu kusursuz cenneti bile terk eder. Bu durum, insanın doğası gereği tatminsiz olduğunu ve durağan bir mutlulukla yetinemeyeceğini gösterir.
İyimserliğin kaderciliği özendirdiğini düşünen Voltaire, bunun yerine maddi ve manevi gelişimin temeli olarak gördüğü ve insanı mutlu edeceğine inandığı çalışmayı önerir. O bunca kötülüğü insanın kendi çabasıyla iyileştirebileceğine inanır. Voltaire'in bu çalışma önerisi Candide'in kıssadan hissesi ve hikâyenin de son cümlesidir:
".. il faut cultiver notre jardin: Bahçemizi ekmemiz lazım."
Bu cümle, Voltaire’in insanlığaFelsefe
Voltaire'in başyapıtı kabul edilen Candide ya da İyimserlik, felsefi kurgu türünün şaheseri kabul edilir.
Voltaire Candide'i, Alman filozof Leibniz'in "Tanrı kusursuzdur, dünya mükemmel olmayabilir ama Tanrı onu mümkün olan en iyi biçimde yaratmıştır. Kötülük her an mevcuttur ancak sonsuz bir iyilikle dengelenmiştir" şeklinde özetlenebilen İyimserlik felsefesine itiraz etmek için kaleme almıştır.
Leibniz’e göre, Tanrı mükemmel olduğu için yarattığı dünya da "mümkün olan dünyaların en iyisidir" ve yaşanan her kötü olayın (depremler, savaşlar, hastalıklar) ardında üstün, ilahi bir uyum ve "yeterli bir sebep" vardır.
Voltaire ise bu önermesinin aksine, kötülüğün hep var olduğunu, bunun da Tanrı'nın lütfuyla bağdaşmadığını göstermek ister. Bu determinist ve aşırı saflık, hatta aptallık olarak nitelediği iyimserliğe bakış açısını ana karakterlerin başına gelen absürt, trajik ve vahşi felaketlerle çürütür.
Spoiler içerebilir...
Kitaptaki Pangloss karakteri Leibniz’i temsil eder. Candide ve uşağının tesadüfen ulaştığı El Dorado ise Voltaire’in ideal toplum tasavvurudur. Burada altın ve mücevherler sokak taşı muamelesi görür, din adamları veya mahkemeler yoktur çünkü herkes eşittir ve Tanrı'ya sadece şükredilir. Ancak Candide bu kusursuz cenneti bile terk eder. Bu durum, insanın doğası gereği tatminsiz olduğunu ve durağan bir mutlulukla yetinemeyeceğini gösterir.
İyimserliğin kaderciliği özendirdiğini düşünen Voltaire, bunun yerine maddi ve manevi gelişimin temeli olarak gördüğü ve insanı mutlu edeceğine inandığı çalışmayı önerir. O bunca kötülüğü insanın kendi çabasıyla iyileştirebileceğine inanır. Voltaire'in bu çalışma önerisi Candide'in kıssadan hissesi ve hikâyenin de son cümlesidir:
".. il faut cultiver notre jardin: Bahçemizi ekmemiz lazım."
Bu cümle, Voltaire’in insanlığa
18. yüzyıl klasiği olan ve özgür düşünceyi temsil eden “Candide ya da İyimserlik” oldukça eğlenceli bir kitap. İyimserlik felsefesinin bir eleştirisi olmakla birlikte döneminin din adamlarının sahtekarlığını, büyük ülkelerin sömürgeciliğini, insanların köle gibi pazardan alınıp satıldığını da tüm açıklığıyla anlatıyor. İyimser olabilmek için mücadele etmek gerektiğini savunan kitabın İstanbul’da bitmesi de ayrıca çok hoş. Kitabın bitiş kısmında yer alan Candide ile bahçıvanın sohbeti de kitapta en sevdiğim kısımlar arasında yerini aldı. Bir gün bizim de kendi bahçemizi ekip dikmemiz umuduyla…
İlk başta sadece hızlı akan, absürt olaylarla dolu eski bir macera hikâyesi gibi geliyor ancak sayfalar ilerledikçe aslında insanın dünyaya bakışını sorgulayan çok sert bir hiciv olduğunu fark ediyorsun. Romanın başkahramanı Candide, hocası Pangloss’un “Bu dünya mümkün dünyaların en iyisidir” düşüncesine inanarak büyüyor. Fakat yaşadığı savaşlar, kayıplar ve adaletsizlikler onu bu düşünceyi sorgulamaya itiyor. Kitabın dili ağır felsefe kitapları gibi yorucu değil. Mizahı, ironisi ve sürekli değişen olayları sayesinde akıp gidiyor. Karamsar değil ama saf iyimserliği de kabul etmiyor. Dünyadaki savaşlar, felaketler, dini ikiyüzlülük ve kör iyimserliğin alaycı bir dille eleştirildiği kitap, büyük teoriler yerine insanın kendi yaşamına, emeğine ve somut gerçeklere yönelmesinin daha anlamlı olduğunu söylüyor. İnsan hayatındaki kötülükleri inkâr etmeden, yine de yaşamanın ve kendi küçük alanında bir şeyler üretmenin değerli olduğunu. “bahçemizi yeşertmemiz” gerektiğini.
İyilik ve Kötülük
İyilik ve kötülük üzerine insan yaşamının basit olduğu kadar onu karmaşıklaştırdığı muhakemelerinin sonuçlarını akıcı olaylar zincirinde anlatan harika bir eser. Sürükleyici, şaşırtıcı, düşündürücü bir eser .
Reklam
Reklam