Bahçemizi yetiştirmeliyiz
Voltaire'nin Candide yahut İyimserlik eseri Alman filozof Leibniz'in iyimserlik felsefesine karşı yazılmış bir hicivdir. Romanın başında Candide'nin öğretmeni olan Pangloss, bu felsefeyi temsil eder. Pangloss, başından ne kadar felaketler ,savaşlar, hastalıklar, tecavüzler , depremler ve engizisyon geçerse geçsin herşeyin bir sebeple olduğunu ve iyiye hizmet ettiğini savunur. O bu savını teolojik bir felsefe dayandırıyordu. Bu felsefeye göre Tanrı mümkün dünyaların en iyisini yaratmıştı ve olacak olan her şey de o zaman iyidir. Pangloss bu düşüncesini Candide ve diğer öğrencilerine de benimsetir.Voltaire karakterlerini dünyanın dört bir yanına savurup onlara her türlü acıyı çektirerek bu felsefeyi gülünç bir duruma düşürür. Voltaire göre dünyadaki kötülüğü iyidir diye bu felsefe adı altında göstermek acı çekenlere karşı büyük bir duyarsızlıktır. Voltaire bu teolojik felsefenin yanlışlığını göstermek için dönemin kurumlarını, kilise ve dini kitap boyunca ironik bir dille eleştirir. Sınıf ayırımının ve savaşların anlamsızlığını roman boyunca vurgular. Hatta bu anlamsızlığı vurgulamak için Candide'yi her şeyin altın olduğu savaşın, suçun ve çatışmanın bulunmadığı El Dorado ülkesine götürür. Ancak Candide burada kalmaz. Voltaire burada da bize mesajını verir. Kusursuz bir ütopya ancak bir hayal ürünüdür, insanlar yine kendi gerçeklerinin ve arzularının peşinden gider. Voltaire göre Leibniz'in iyimserliği insanı tembelliğe itiyor. Eğer içinde yaşadığımız dünya zaten mümkün olanların en iyiyse, o zaman adaletsizliği düzeltmeye , hastalıkları iyileştirmeye ya da haksızlıklara karşı savaşmaya gerek yoktur; çünkü her şey zaten olması gerektiği gibidir. Eğer her şey mümkün olan dünyaların en iyiyse o zaman kötülüğü değiştirmeye çalışmak Tanrı'nın planına karşı gelmek
Voltaire’in 1759’da kaleme aldığı Candide ya da İyimserlik, özellikle Avrupa’nın o tarihlerde içinde bulunduğu kaos içerisinde felsefe tarihinin en keskin, en keyifli ve güncelliğini yitirmeyen hicivlerinden biri olmuş. İlk Lisede elime geçmişti tabi o yaşlarda çok dar bir düşünce dünyası ile okumuştum..
Kitap, döneminin popüler felsefesi olan ve Gottfried Leibniz tarafından ortaya atılan "Yaşadığımız dünya, olabilecek dünyaların en iyisidir" düşüncesini (iyimserlik felsefesi) acımasızca tiye alıyor. Esasen Voltaire kitabın çeşitli bölümlerinde insanın bir bünyede barındırdığı pek çok karakteristik özelliklerin her birini birer karakter olarak yaratıp olabildiğince hamasetten uzak insana ve fıtrata uygun biçimde bir insan/yaşam tahlili yapıyor insanın muhattap olduğu her şeyi kendi eliyle meydana getirdiği hakikatini sunuyor
. Bilmediğimiz bir şey yok zaten usta demek bildiğimiz şeyleri ilk defa duyuyor gibi anlatabilmek demek.
Reklam
Candide ya da Bağnaz İyimserlik
Okurken hem güldüren hem rahatsız eden hem de düşündüren çok az kitap var. Candide benim için tam olarak öyle bir kitap oldu.
Saf Candide, en bilge insan olarak gördüğü Pangloss’un bitmek bilmeyen iyimserliğine ve “Bu dünya en iyi mümkün dünyadır.” görüşüne körü körüne inanır. Ancak kitap boyunca başına gelen felaketler, savaşlar, ihanetler ve absürtlükler bu fikri adım adım çökertir. Candide de zamanla Pangloss’u ve onun öğretilerini sorgulamaya başlar; yine de tamamen kopamaz çünkü ona bağnazca bağlıdır. Bu yüzden her kötülükten bir iyilik çıkacağına inanmayı sürdürür, küçük umutlardan büyük beklentiler üretir.
Bir noktadan sonra kitap şunu hissettirir: Gerçekten her şey bir planın parçası mı, yoksa biz mi buna inanmak istiyoruz?
Voltaire, eser boyunca skolastik düşünceyi, Engizisyon’u ve dogmatik inançları sık sık eleştirir ve bunlara göndermelerde bulunur.
Sonunda ise ortaya çok sade ama güçlü bir fikir çıkar: “Kendi bahçemizi yeşertmeliyiz.” Yani büyük teoriler yerine gerçek hayata, emeğe ve yapılabilir olana yönelerek ancak bu dünyada bir denge ve huzur bulabiliriz.
Çok akıcı ve keyifli bir kitap herkese öneririm.
Voltaire in okuduğum 3. Kitabı bu, sadık ve kader, cahil fîlozoftan sonra bunu okumak istedim. Çünkü beğendim :)
Candide ya da iyimserlik konu olarak tam aynısı olmasa da işleyiş şekli olarak sadık ve kader e çok benziyor. Kahramanın başına sürekli gelen kötü olaylar, ardından gelen iyi olaylar sonra yine kötü olaylar şeklinde bir çizgisi var.
Komedi ve bolca hiciv de var.
Kitabın konusuna gelirsek genel olarak iyilik kötülük, din üzerinde eleştiri, ve kader in mutlak iyi olduğu sorgusu çerçevesinde geçiyor. Kısaca bizdeki " her şerde vardır bir hayır " ın benzeri.
Tabi bu tezi körü körüne savunmuyor, bi taraf savunurken diğer taraf yaşanan olaylar üzerinden muhalefet yapıyor. Burda kararı size bırakıyor ama bence voltaire de biraz isyancı. Ama kitabın sonunu da çok güzel bağlıyor. Tamam kötü olaylar oluyor, rezil şeyler yaşıyoruz ama bildiğim bir şey varsa " bahçemizi yeşertmemiz gerektiği" diyor. Yani siz kendiniz için çalışın, kendinizi, etrafımızı iyileştirelim de varsın kötülükler gelsin.
Bahçemizi yeşertmemiz lazım..
Voltaire'in başyapıtı kabul edilen 
Candide ya da İyimserlik, felsefi kurgu türünün şaheseri kabul edilir.
Voltaire Candide'i, Alman filozof Leibniz'in "Tanrı kusursuzdur, dünya mükemmel olmayabilir ama Tanrı onu mümkün olan en iyi biçimde yaratmıştır. Kötülük her an mevcuttur ancak sonsuz bir iyilikle dengelenmiştir" şeklinde özetlenebilen İyimserlik felsefesine itiraz etmek için kaleme almıştır.
Leibniz’e göre, Tanrı mükemmel olduğu için yarattığı dünya da "mümkün olan dünyaların en iyisidir" ve yaşanan her kötü olayın (depremler, savaşlar, hastalıklar) ardında üstün, ilahi bir uyum ve "yeterli bir sebep" vardır.
Voltaire ise bu önermesinin aksine, kötülüğün hep var olduğunu, bunun da Tanrı'nın lütfuyla bağdaşmadığını göstermek ister. Bu determinist ve aşırı saflık, hatta aptallık olarak nitelediği iyimserliğe bakış açısını ana karakterlerin başına gelen absürt, trajik ve vahşi felaketlerle çürütür.
Spoiler içerebilir...
Kitaptaki Pangloss karakteri Leibniz’i temsil eder. Candide ve uşağının tesadüfen ulaştığı El Dorado ise Voltaire’in ideal toplum tasavvurudur. Burada altın ve mücevherler sokak taşı muamelesi görür, din adamları veya mahkemeler yoktur çünkü herkes eşittir ve Tanrı'ya sadece şükredilir. Ancak Candide bu kusursuz cenneti bile terk eder. Bu durum, insanın doğası gereği tatminsiz olduğunu ve durağan bir mutlulukla yetinemeyeceğini gösterir.
İyimserliğin kaderciliği özendirdiğini düşünen Voltaire, bunun yerine maddi ve manevi gelişimin temeli olarak gördüğü ve insanı mutlu edeceğine inandığı çalışmayı önerir. O bunca kötülüğü insanın kendi çabasıyla iyileştirebileceğine inanır. Voltaire'in bu çalışma önerisi Candide'in kıssadan hissesi ve hikâyenin de son cümlesidir:
".. il faut cultiver notre jardin: Bahçemizi ekmemiz lazım."
Bu cümle, Voltaire’in insanlığaFelsefe
Voltaire'in başyapıtı kabul edilen Candide ya da İyimserlik, felsefi kurgu türünün şaheseri kabul edilir.
Voltaire Candide'i, Alman filozof Leibniz'in "Tanrı kusursuzdur, dünya mükemmel olmayabilir ama Tanrı onu mümkün olan en iyi biçimde yaratmıştır. Kötülük her an mevcuttur ancak sonsuz bir iyilikle dengelenmiştir" şeklinde özetlenebilen İyimserlik felsefesine itiraz etmek için kaleme almıştır.
Leibniz’e göre, Tanrı mükemmel olduğu için yarattığı dünya da "mümkün olan dünyaların en iyisidir" ve yaşanan her kötü olayın (depremler, savaşlar, hastalıklar) ardında üstün, ilahi bir uyum ve "yeterli bir sebep" vardır.
Voltaire ise bu önermesinin aksine, kötülüğün hep var olduğunu, bunun da Tanrı'nın lütfuyla bağdaşmadığını göstermek ister. Bu determinist ve aşırı saflık, hatta aptallık olarak nitelediği iyimserliğe bakış açısını ana karakterlerin başına gelen absürt, trajik ve vahşi felaketlerle çürütür.
Spoiler içerebilir...
Kitaptaki Pangloss karakteri Leibniz’i temsil eder. Candide ve uşağının tesadüfen ulaştığı El Dorado ise Voltaire’in ideal toplum tasavvurudur. Burada altın ve mücevherler sokak taşı muamelesi görür, din adamları veya mahkemeler yoktur çünkü herkes eşittir ve Tanrı'ya sadece şükredilir. Ancak Candide bu kusursuz cenneti bile terk eder. Bu durum, insanın doğası gereği tatminsiz olduğunu ve durağan bir mutlulukla yetinemeyeceğini gösterir.
İyimserliğin kaderciliği özendirdiğini düşünen Voltaire, bunun yerine maddi ve manevi gelişimin temeli olarak gördüğü ve insanı mutlu edeceğine inandığı çalışmayı önerir. O bunca kötülüğü insanın kendi çabasıyla iyileştirebileceğine inanır. Voltaire'in bu çalışma önerisi Candide'in kıssadan hissesi ve hikâyenin de son cümlesidir:
".. il faut cultiver notre jardin: Bahçemizi ekmemiz lazım."
Bu cümle, Voltaire’in insanlığa
18. yüzyıl klasiği olan ve özgür düşünceyi temsil eden “Candide ya da İyimserlik” oldukça eğlenceli bir kitap. İyimserlik felsefesinin bir eleştirisi olmakla birlikte döneminin din adamlarının sahtekarlığını, büyük ülkelerin sömürgeciliğini, insanların köle gibi pazardan alınıp satıldığını da tüm açıklığıyla anlatıyor. İyimser olabilmek için mücadele etmek gerektiğini savunan kitabın İstanbul’da bitmesi de ayrıca çok hoş. Kitabın bitiş kısmında yer alan Candide ile bahçıvanın sohbeti de kitapta en sevdiğim kısımlar arasında yerini aldı. Bir gün bizim de kendi bahçemizi ekip dikmemiz umuduyla…
Reklam
Reklam