Eğer ahlakın değişmesi mümkün olmasaydı; dinlerin öğütleri, peygamberlerin uyarıları, nasihatler ve toplumsal eğitim sistemleri tamamen anlamsız kalırdı. İmam Gazali, insanın kendi nefsini eğitebileceğini savunur. Yazara göre insan, önce iç dünyasını değiştirip güzelleştirmeli, kişisel gelişimine önem vermeli ve nefsinin isteklerini kontrol altına almalıdır. Nefis Terbiyesi bunun için bir yol haritası sunulmakta; bu öğreti aşama aşama ayetler, hadisler ve kıssalarla pekiştirilerek aktarılmaktadır.
"İnsanların çoğu nefislerinin ayıpları konusunda cahildir. Kardeşinin gözündeki tozu görür ama kendi gözündeki dalı görmez"
Nefis Terbiyesiİmam Gazali · Gelenek Yayıncılık · 20174,587 okunma
Voltaire'in başyapıtı kabul edilen Candide ya da İyimserlik, felsefi kurgu türünün şaheseri kabul edilir.
Voltaire Candide'i, Alman filozof Leibniz'in "Tanrı kusursuzdur, dünya mükemmel olmayabilir ama Tanrı onu mümkün olan en iyi biçimde yaratmıştır. Kötülük her an mevcuttur ancak sonsuz bir iyilikle dengelenmiştir" şeklinde özetlenebilen İyimserlik felsefesine itiraz etmek için kaleme almıştır.
Leibniz’e göre, Tanrı mükemmel olduğu için yarattığı dünya da "mümkün olan dünyaların en iyisidir" ve yaşanan her kötü olayın (depremler, savaşlar, hastalıklar) ardında üstün, ilahi bir uyum ve "yeterli bir sebep" vardır.
Voltaire ise bu önermesinin aksine, kötülüğün hep var olduğunu, bunun da Tanrı'nın lütfuyla bağdaşmadığını göstermek ister. Bu determinist ve aşırı saflık, hatta aptallık olarak nitelediği iyimserliğe bakış açısını ana karakterlerin başına gelen absürt, trajik ve vahşi felaketlerle çürütür.
Spoiler içerebilir...
Kitaptaki Pangloss karakteri Leibniz’i temsil eder. Candide ve uşağının tesadüfen ulaştığı El Dorado ise Voltaire’in ideal toplum tasavvurudur. Burada altın ve mücevherler sokak taşı muamelesi görür, din adamları veya mahkemeler yoktur çünkü herkes eşittir ve Tanrı'ya sadece şükredilir. Ancak Candide bu kusursuz cenneti bile terk eder. Bu durum, insanın doğası gereği tatminsiz olduğunu ve durağan bir mutlulukla yetinemeyeceğini gösterir.
İyimserliğin kaderciliği özendirdiğini düşünen Voltaire, bunun yerine maddi ve manevi gelişimin temeli olarak gördüğü ve insanı mutlu edeceğine inandığı çalışmayı önerir. O bunca kötülüğü insanın kendi çabasıyla iyileştirebileceğine inanır. Voltaire'in bu çalışma önerisi Candide'in kıssadan hissesi ve hikâyenin de son cümlesidir:
".. il faut cultiver notre jardin: Bahçemizi ekmemiz lazım."
Bu cümle, Voltaire’in insanlığa