10/10
2026 6. kitabı
Yaşadıklarınızın aslında hiçbir zaman yaşanmadığını hayal edin, bu dünyada var olmadığınızı, nefes almadığınızı, aşık olmadığınızı, düşüncelerinizin zamanın diplerine hapsolduğunu kimsenin de bunları öğrenemeyecek olduğunu hayal edin; işte öyle bir romandır.
Hiç kuşkusuz Celal Üster'in çevirisini okumak gerekir. Eğer İngilizceniz yeterliyse (ki kitabın dili ağır değil) anadilinde okuyun elbet. Fakat Celal Üster'in önsözü okunmalıdır, kitap, yazar, zamanın koşulları hakkında okuyucuyu aydınlatır.
George Orwell’in Hayvan Çiftliği, alegorik anlatımıyla totaliter rejimlere sert bir eleştiri getiriyor ve edebiyat dünyasında önemli bir yere sahip.
Hayvan Çiftliği'ni okurken Celâl Üster'in çevirisi ve sonsözüyle okuma keyfim daha da arttı. Çevirmenin önsöz/sonsöz bölümlerinde, çevirisini yaptığı kitap ve yazarın diğer kitapları hakkında spoiler sayılabilecek bilgiler/özetler içeriyor olması her ne kadar okurlar için eleştiri konusu olsa da; şahsen çevirmenin bahsettiği kitapların çoğu kült ve toplumda yer edinmiş eserler olduğundan, zaten hakkında duyumlar alınmamış olması pek mümkün değildir.
Diziler, filmler, kitaplar ve daha birçok eser sosyal medyanın etkisiyle birlikte daha çok eleştirilebilir ve tartışılabilir oldu. Herhangi bir sosyal medya uygulamasında kendi akışınızda ilerlerken dahi ilgi alanlarınız dahilinde herhangi bir dizinin sahnesine veya herhangi bir eserin yorumuna istemeden de olsa denk gelebiliyorsunuz. Bunu problem olarak görenlerden değil, heyecanımı katlayan bir durum olarak gördüğümden belki de diğer insanlara nazaran daha şanslıyım.
Benim için bir şeyin sonunu biliyor olmak, o şeye vakit ayırma zevkimden bir şeyler götürmüyor. Çünkü olayların ne ile sonuçlandığından ziyade nasıl o sonuca varlığıyla ilgileniyorum. Kendi hayatımızı düşündüğümüzde de; eninde sonunda öleceğiz ama bence o sona nasıl ulaşacağımız, nelerle karşılaşacağımız, neyin ne zaman olacağı bu hayatı daha yaşanabilir hale getiriyor.
----------------------------------------
Hayvan Çiftliği kitabına dönecek olursam; kitabı okurken ne kadar keyif aldıysam da, sonsözdeki bir kısım en çok hoşuma giden kısmıydı.
"Evet, Hayvan Çiftliği, korkunç sonla biten bir 'peri masalı'dır." -Celâl Üster
"Bir Peri Masalı", kitabın çoğu basımında ve çevirisinde yer verilmemiş olan
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
İlksöz: Bana dokunmayan yılan bin yaşasın.
Birinci Dünya Savaşı bitmiş, savaştan yenik çıkan Osmanlı ordularını dağıtmış, askerlerini terhis etmiştir. Yedek subay Ahmet Celal, işgal altındaki İstanbul'da yaşayamayacağını anlar, eri Mehmet Ali'nin teklifi ile onun köyüne gelir. Savaşın yıkımından, İstanbul'un teslimiyetinden, Anadolu'nun ortasında, Porsuk Çayı'nın civarındaki bu köyde kurtulacağını, hayata yeniden tutunacağina inanır Ahmet Celal. Bu inanç, köşklerde büyümüş paşa oğlunu, her şeyden yoksun bu köye sürükler. Ama coşku ile geldiği köy ona ilk andan mesafeli davranmaya başlar. Üstelik savaşta kaybettigi kolu nedeniyle onu hor görür. Kaynaşmak, birlikte yaşamak için geldiği köyde daha ilk anda "yaban" olup çıkar. Tüm bunlara rağmen köyde yaşamını sürdürür Ahmet Celal, onları anlamaya çalışır, köylüyü unutmuş olan "Türk Aydını"nın aksine. Fakat bu çabalar bir süre sonra hem Kurtuluş Savaşı'na köylünün tepkisizliği hem de ilerleyen Yunan ordusunun günden güne köye yaklaşması ile köyde ortaya çıkan Yunan sempatisiyle bambaşka noktalara gelir.
Aydını halkından uzaktır, halkı aydınını bilmez anlamaz, aydın halkla bağ kuramaz, halk aydına elini uzatmaz, aydın halkını kurtarmak ister, halk kurtulmak değil yaşamak ister. Böyle karışık bir ortamda da Genç Cumhuriyet'in bir millet yaratması gerekecektir yakın zamanda.
.
Yaban, aslında uzun zamandır beklettiğim bir eserdi. Kemal Tahir Yorgun Savaşçı okumasını yaptıktan sonra, kitapta bizi en çok etkileyen bölüm Ege'deki halkın neredeyse çoğunun Kurtuluş Savaşı'na olan olumsuz yaklaşımı idi. Benzer konular Yaban'da da işlendiğinden hemen bunu okumak istedik. Amacımız, Anadolu Halkı"nın çoğunluğuna gelip çöreklenmiş bu karşı tutumun sebeplerini, gerekçelerini aramak, bulmaktı. Aslında Yakup Kadri de bizim aradığımızı
Güzel igneleme!
Çevirmen Celal Üster'in sonsöz olarak yazdığı gibi;
"Özgürlüklerini savunamayanların ödedikleri bedel ağırdır. Özgürlük, değerli olduğu ölçüde kırılgandır da..."
Zaman zaman her toplumda görülebilen karakterler (ya da karaktersizler) çok iyi betimlenmis.. Herhangi bir ülkenin, bir grubun, bir topluluğun bir şirketin yapısını, kişilerini inceleyin.. Mutlaka bir Napeloen, Snowball, Squealar ve çok çalışan ama sorgulamayan bir Boxer bulursunuz.. Pek tabi diğerlerini de..
Yazılacak çok şey, söylenecek çok söz var ama şu anki sinirli ve gergin ruhsal durumum buna engel oluyor..
Çokça söylenmiş ama, bu kitap bir sosyalizm/komunizm elestirisi degildir. Atlanan bir nokta var, kitapta "insan" olarak tasvir edilen kapitalizm hic bir zaman övülmüyor, Aksine hayvanları düzgün bir yaşama ulaştırıyor. Marx veya Lenin olarak düşünebilecegimiz koca reis gayet olumlu bir karakter mesela. Ancak o ölüp sistem içindeki yoneticiler diktaya baslayip kendilerine ayricaliklar saglayinca ( ki domuzlar oluyor bunlar) insanlasiyorlar, Yani kötüye dönüyorlar. Kitaptan çıkarabileceğimiz çokça tespit var, bunlardan birisi de pekala kapitalizmin alakasız olduğu
Kitaptan bazı önemli noktalar:
*Kuzgun Moses tam bir din eleştirisi. Zaten adindan belli ne oldugu, hep hikayeler uyduruyor, bazi hayvanlari cennet (balbadem ulkesi) vaadiyle kandirarak tembellige alıştıriyor. Basarisiz olunca kaciyor, sistem tekrar eskiye donusmeye baslayinca geri geliyor.
*İngiltere'yi Dünya, hayvanlari da sosyalistler kabul edersek koca reisin bahsettigi hayvan cumhuriyeti Dünya üzerindeki tek komünist devlet hedefi anlamina geliyor olabilir. Hayvanlar tüm kötü koşullara ragmen bu hayale odaklandirildiklari icin hic ses cikarmadan yasayip gidiyorlar.
*Daha once bahsedildi mi bilmiyorum ama Snowball bana Leon Trotsky'i çağrıştırdi.. Napoleon'la (stalin) ayaklanmada, hayvan ciftliginin ilk yillarinda ve ağıl savaşında birlikte hareket ederek parliyorlar. Daha sonraki fikir ayriliklari yasanirken Napoleon'un özel köpeklerinin saldırısı yüzünden kacmak zorunda kaliyor. Ve he rseyde günah kecisi olup, yaptigi bütün olumlu seyler Squealer tarafindan unutturulup degistirilerek düşman addediliyor. Sscb'de yasanan çatışmanin başarılı bir aktarımı olmuş bu olaylar.
* Boxer iyi niyetli Çalışkan komünistlerin bir figürü konumunda. Her zman en cok o çalışır, en erken o uyanir, Napoleon'a itaat eder
"Fazla şiirden öldü Edip Cansever."
Sizin hiç; "Bu hayatta bir şeyleri engelleme imkânım olsa şunları engellerdim." dediğiniz bir şeyler oldu mu? Sizleri bilmem ama benim oldu. İki şeyi engellemeyi çok isterdim. Sesi güzel olmayanların toplum içersinde şarkı söylemesini ve şâir kimliğine sahip olmayanların şiir yazmasını kat'i surette engellemek isterdim. Hatta olur da bir gün Cumhurbaşkanı bir arkadaşım olursa bizzat kendisinden böyle bir şeyi rica eder, Resmi Gazete'de yayınlamasını dilerdim.
Şiir yazmak ciddi bir iştir abiler. Şiir yazmak özel bir iştir. Şiir kalemle yazılmaz, zekâyla yazılmaz, şiir kalp ile yazılır abiler, şiir yürekle yazılır. Hepiniz roman yazabilir, öykü yazabilir, destan/masal yazabilir, deneme/makale yazabilirsiniz. Hepiniz ana yasayı bile hazırlayabilirsiniz lakin hepiniz şiir yazmasınız abiler. Mânâlı sözleri bir araya getirerek şiir yazmış olmuyorsunuz abiler. Duygularını kaleme almakla şiir yazmış olmuyorsunuz. Sevdiğiniz şâirlerin şiirlerindeki kalıpları kullanarak kelimeleri kendiniz dizayn edip bizlere sununca şiir yazmış olmuyorsunuz. Şiir, düşünceyi duygu haline getirinceye kadar yoğurmaktır, der Yahya Kemal Beyatlı; şiir emek ister. Alelâde şiir yazamazsınız. Şiir ahenk ister abiler. Tıpkı Ahmet Hamdi Tanpınar'ın, Faruk Nafiz Çamlıbel'in, Sezai Karakoç'un şiirleri gibi. Şiirde ahenki reddediyorsanız Orhan Veli gibi yazmanız gerekir abiler. Şiirde gerçekleri anlatmak istiyorsanız Nâzım gibi yazacaksınız abiler, Attila İlhan gibi, Ahmed Arif gibi. Şiirlerinizin bir anlamı olmalı abiler. Cahit Sıtkı Tarancı'nın, Necip Fazıl'ın şiirleri gibi.
Şiirde anlam açıklığını reddediyorsanız Cemal Süreya gibi, Cahit Zarifoğlu gibi, Turgut Uyar gibi, Ece Ayhan gibi, Edip Cansever gibi yazmanız gerekir abiler, Edip Cansever gibi. Sessiz bir çığlık olmalı abiler şiirleriniz. Mesela