Çocuk romanı olarak yazılmış bir roman düşünün çocuklar okusun zihninde soru işaretleri oluşsun ve yetişkinler okusun, taşlar tüm olasılıklarla beraber yerine otursun, bir karşılık bulsun. 1977'de yayınlanmış ama her dönemde karşılık bulabilecek bir alegorik eser. Sömüren filler sultanı ve sömürülen karıncalar. Bunların arasında arabuluculuk yapan, arkasına filler sultanını alıp kendi çıkarlarına çalışan hüdhüd kuşlarının başı Ulukepez ve tabi kırmızı sakal takıp kılık değiştiren sarıca karıncalar. Sömürmek için tarih boyunca kullanılan tüm yollar kaleme alınmış, dil, medya, okul, korku, ümit kırma, şiddet... Korku ve umutsuzlukla uyuyan karıncaları uyandırmaya yeten tek bir karınca; eli nasırlılardan, yaşlı Kırmızı Sakallı Topal Karınca. Başlangıçta karınca kullarıyla etle kemik gibi olduğunu hatta başta fil atalarının da karınca olduğunu söyleyen ve hatta çok çalışırlarsa onların da fil olabileceğini söyleyen bir sultan. Yalnız karınca kadar yemesi gereken fil olabilecekleri... Bence daha fazlasına gerek yok. Çünkü kitabı herkes kendi okumalı.
Kitaptaki ifadelere yer vermek istiyorum; iğva, cerbeze, tansık, kırfacana, ıhırcık karanlık...
Şu cümlelere ne demeli?
Hayınlık ahmak olur, ne kadar kurnaz gözükse de. S. 149
Umutsuzluk tutsaklığın gıdasıdır.
O kadar iş yığalım ki karıncalar üstüne değil düşünmek soluk bile alamasınlar... S. 166
Karınca baş kaldıran bir yaratıktı, fillere öykünmeleri onların tüm özelliklerini bitirdiklerini gösterir... S. 181
İlk Türk distopyası, aynı zamanda çocuk romanı. İlk baskısında Yaşar Kemal fillerden özür diliyor çocuklara filleri olumsuz yansıttığı için. Hiçbir hayvan bu kadar zalim olamaz ama hikaye için bir kahraman gerektir.
Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal KarıncaYaşar Kemal · Yapı Kredi Yayınları · 202515,7bin okunma
Ölçü her yerde1000Kitap
İmamı Gazali, döneminin eşsiz mütefekkirlerinden biri olduğu ve bu sebeple Hüccetül İslam sıfatıyla vasıflandığı bir gerçektir. İslamın Delili sıfatını etiket olarak almasına sebep olan vasfı ise nerdeyse tüm konuları basit bir denklem haline getirip aptala anlatır gibi, ehli inkara izah etmesidir. Bu izahlar müminin imanını artırırken, kafirin aklını ilzam etmektedir.
Mizanül amel kitabı da, bu basit denklemlerden oluşan bir eserdir. Hangi amelleri işlersem hem dünyada hem ahirette mutlu olurum bunu o kadar güzel izah ediyor ki isterseniz inançsız olun hak veriyorsunuz. Gazali bu kitapta amelden kastı sadece namaz, oruç, hac gibi ibadetler değil, amel ile nefsani arzuların terbiye edilmesini, öfkenin dizginlenmesi ve bu niteliklerin kontrol altına alınmasını kastetmektedir.
“Akıllı insan peşin olan az miktarı ileride gelecek olan kat ve kat fazlasını elde etmek için terk eder” der Gazali. Bu sebeple insanın sahip olduğu duyguları nasıl dengede tutması gerektiğinin dersini verir.
Temelde insanın üç kuvvesi vardır (Akıl, Öfke, Şehvet), bu üç kuvve ifrat(Cerbeze, Tehevvür, Fucur) ve tefrit (Ahmaklık, Korkaklık, İştahsızlık) mertebelerinden uzak ve dengede (Hikmet, Şecaat, İffet) kalırsa eğer insan davranışlarını mükemmelleştirmiştir.
Kitaptan bende kalan cümleler;
-Ebedi ve yüksek nimetleri elde etme kudretine sahip olduğu halde fani ve düşük şeylere razı olan kişinin aklında kusur vardır, bedbahtlığından ve yüz çevirmesinden dolayı da bu lezzetten mahrum kalmıştır.
-Mide, kuvvelerin menbağıdır.
-Bir kişinin maksadı, faziletleri elde etmek ve Allah’a yakınlık kesb edip O’nun rızasını elde etmeye çalışmak olmadığı sürece iffet tamamlanmış olmaz.
-Sen ilme bütününü vermedikçe ilim sana bir parçasını vermez.
-Hakkı insanlar vasıtasıyla tanımayın, siz hakkı tanıyın sonra
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
Fil sultan olsa da, akıldan güçlü değildir.
Bir fil sultan olmaya karar vermişse, soyu da sultanlığa yaraşır elbette. Kendisinden, soyundan olmayan ise onun saltanatını var etmek, sürdürmek için yaratılmıştır sultanın gözünde. İşte filler sultanı karıncaları kendi hükümdarlığı için kullanmış, onları sayısız ve imkansızı mümkün olmayan isteklere boğmuştur. Birlik olamayan, çeşitli cerbeze ve hinliklerle filler sultanı tarafından aralarına nifak sokulan, gece gündüz fil olma hayali ile yanıp tutuşan karıncalar çalışıp didinmişlerdir. Nice saraylar dikmiş, nice yiyecekler toplayıp yığmışlardır hem fil sultana ve soyuna, hem yaveri hüdhüde. Ancak içlerinden biri yani kırmızı sakallı topal, karınca olduğunu unutmamış yüreğinde çalan özgürlük türküsüne tüm karıncalarla kulak vermiş ve gece gündüz karınca bağımsızlığı için okuyup çalışmıştır. Birlikten doğan akıl gücü ile filleri elbette yenmişlerdir.
Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal KarıncaYaşar Kemal · Yapı Kredi Yayınları · 202515,7bin okunma
Güzellik UykusuŞiir
Muhteşem bir kalem, opus magnum. İnsanı sarsan ve karıştıran bir cerbeze. Keşke okusak, okusak... Favorim, pek çokları arasında: "Kayıp Zaman İşareti"
8/10
2020 9. kitabı
Öncelikle, yazımın devamında kitabın ismini FSiKSTK olarak yazacağım. (SPOİLER İÇERMEZ.)
Bu kitabı elime alıp okumaya başladığımda Yaşar Kemal’in bir çocuk romanını okuyorum diye düşündüm. Ancak yapraklar açıldıkça, hem kitap hem de ben yavaştan paralandıkça bu kitap sert bir distopyaya dönüştü. Çocukların okudukça defaatle umutsuzluğa düşebileceği bir kitap olduğunu düşündüğümden kesinlikle bir çocuk kitabı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini düşünüyorum. Seviye en azından ortaokul seviyesindeki çocuklardan başlamalı.
FSiKSTK kitabı, Yaşar Kemal’in dil ustalığının bir distopyaya yayılışı ve aslında bir yetişkin kitabınının çocukça anlatılmış hâli gibi. Kitabı okurken dilin saflığıyla aklanıyor, Türkçenin güzel kullanımıyla mest oluyor, yer yerse kulağımıza çalınmamış gıcır gıcır sözcüklerle tanışıyoruz. (Bu sözcüklerin pek çoğunun karşılıklarını yazımın sonunda yazacağım. Kitabı hâli hazırda okumayanların işine yarayabilir.)
Bir filler sultanı ile bir topal karıncanın öyküsünü okurken umutlar ve çabalar yerini umarsızlığa(çaresizliğe) bırakıyor kimi zaman. Bir sayfa sonrasında aydınlık muştusu çıkageliyor. Koyaklar(vadiler) arasından esen serin rüzgâr kır çiçeklerinin ferahlatıcı kokusunu taşıyor içinde. Sonra umutla umarsızlık arasında nice yıpranıyor insan, karıncaları düşünüyor, kımıl kımıl yeryüzünde gezmekte olan, kendisini düşünüyor, milyarlarca olup bir olamayan... Yazar, bir gücü anlatıyormuş gibi görünürken aslında gücün doğru bir kalıpta şekillendirilmesini öğütlüyor. Gücü doğru süzgeçlerden geçirmeyi ve yine hakiki bir amaç doğrultusunda birleştirmeyi öğütlüyor. Tüm bunları yaparken fazlasıyla politik bir duruşu var yazarın. Karınca çalışkanlığı için yollar açmak, sömürüyü def etmek, faşizanlıktan uzak durmak... Okudukça açılıyor da biz kitabı
Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal KarıncaYaşar Kemal · Yapı Kredi Yayınları · 202515,7bin okunma