Bêhna Welat...Kurdî
Hevalnoo, carinan mirov li benda tiştekî dibe ku ruhê wî hênik bike, wekî ba bibe û di ber guhê mirov re derbas bibe. Min gava berhema 
Occo Mahabad 'a bi navê 
Helbestên Dînik xwend, tam ev hîs di dilê min de çêbû. Bawer bikin, min ev pirtûk ne wekî pirtûkên din xwend min ew hilda, danî ber sînga xwe û min rûpel bi rûpel bi wê re xeber da. Mîna ku ez bi dostekî xwe yê qedîm re li ber kulekekê rûniştim û me bi hev re dert derbas kir. Lê ya herî girîng çi bû dizanin? Gava min rûpelên vê pirtûkê vedikirin, min bêhna Kurdistanê jê girt. Ne ew bêhna di pirtûkên dîrokê de, na. Ew bêhna kixsê çiyê, bêhna xaka piştî baranê, bêhna nêrgizên ku di bin berfê de şiyar dibin. Occo di vê pirtûkê de ne mîna nivîskarekî ku ji jor de dinêre, mîna hevalekî ku bi me re di heman kolanê de meşiyaye dipeyive. Di vê dinyaya ku her kesî maskeyek kiriye ser rûyê xwe û xwe wekî aqilmend nîşan dide de, Occo bi wêrekiyeke dînane maske çirandiye. Ew dibêje ku heke em ne dîn bin, em nikarin rastiyê bibînin. Zimanê wî mîna nanê germ ê ser sêlê samîmî ye. Di her malikekê de min hîs kir ku ew behsa daxwazên me yên veşartî dike. Ev pirtûk ji bo min mîna ku ez piştî salan vegeriyam gundê xwe, çûm ser kaniya xwe û min serê xwe danî ser xaka bav û kalan. Wisa hêsan, wisa kûr û wisa dîn.
Dilê we bi pirtûkan re be, xwendineke xweş! ︎
Türkçe çevirisi:
Arkadaşlar, bazen insan ruhunu ferahlatacak, rüzgâr olup kulağının dibinden geçip gidecek bir şeylerin beklentisi içine girer. Occo Mahabad’ın Helbestên Dînik adlı eserini okuduğumda, tam da bu his kalbimde oluştu. İnanın, bu kitabı diğer kitaplar gibi okumadım onu aldım, göğsüme bastırdım ve sayfa sayfa onunla dertleştim. Sanki kadim bir dostumla bir pencere önünde oturmuşuz da birlikte dertlerimizi dökmüşüz gibi. Ama en önemlisi neydi biliyor musunuz? Bu
Occo Mahabad 'a bi navê Helbestên Dînik xwend, tam ev hîs di dilê min de çêbû. Bawer bikin, min ev pirtûk ne wekî pirtûkên din xwend min ew hilda, danî ber sînga xwe û min rûpel bi rûpel bi wê re xeber da. Mîna ku ez bi dostekî xwe yê qedîm re li ber kulekekê rûniştim û me bi hev re dert derbas kir. Lê ya herî girîng çi bû dizanin? Gava min rûpelên vê pirtûkê vedikirin, min bêhna Kurdistanê jê girt. Ne ew bêhna di pirtûkên dîrokê de, na. Ew bêhna kixsê çiyê, bêhna xaka piştî baranê, bêhna nêrgizên ku di bin berfê de şiyar dibin. Occo di vê pirtûkê de ne mîna nivîskarekî ku ji jor de dinêre, mîna hevalekî ku bi me re di heman kolanê de meşiyaye dipeyive. Di vê dinyaya ku her kesî maskeyek kiriye ser rûyê xwe û xwe wekî aqilmend nîşan dide de, Occo bi wêrekiyeke dînane maske çirandiye. Ew dibêje ku heke em ne dîn bin, em nikarin rastiyê bibînin. Zimanê wî mîna nanê germ ê ser sêlê samîmî ye. Di her malikekê de min hîs kir ku ew behsa daxwazên me yên veşartî dike. Ev pirtûk ji bo min mîna ku ez piştî salan vegeriyam gundê xwe, çûm ser kaniya xwe û min serê xwe danî ser xaka bav û kalan. Wisa hêsan, wisa kûr û wisa dîn.
Dilê we bi pirtûkan re be, xwendineke xweş! ︎
Türkçe çevirisi:
Arkadaşlar, bazen insan ruhunu ferahlatacak, rüzgâr olup kulağının dibinden geçip gidecek bir şeylerin beklentisi içine girer. Occo Mahabad’ın Helbestên Dînik adlı eserini okuduğumda, tam da bu his kalbimde oluştu. İnanın, bu kitabı diğer kitaplar gibi okumadım onu aldım, göğsüme bastırdım ve sayfa sayfa onunla dertleştim. Sanki kadim bir dostumla bir pencere önünde oturmuşuz da birlikte dertlerimizi dökmüşüz gibi. Ama en önemlisi neydi biliyor musunuz? BuNîqaşeke Kurt û Kurmancî li ser Helbestê
"Helbest tiştekî wiha ye ku bê wê nabe, lê xwezî min bizanibûya çima bê wê nabe."
-Jean Cocteau
Silav ji miriyên helbestê re :)
Piştî xwendina vê pirtûkê baştir têgihiştim ku çi xezîneyek heye di edebiyata kurdî de. Min zewqeke mezin girt ji xwendina vê berhema kurt û kûr. Berhem, cureya hevpeyvînê ye ku di navbera sê nivîskarên kurd de pêk tê: Çîdem Baran, Fewzî Bîlge û Ehmed Ronîar. Ç. Baran dipirse, her duyên din jî dibersivînin. Hevpeyvîn di derheqê helbestê û hûrgiliyên wê de ye. Ç. Baran, bi berhema Platon a bi navê ÎON dest bi hevpeyvînê dike û di pirsa ewil de dixwaze nîqaşê bibe ser vê yekê: gelo meriv di helbestê de dikare li aqil bigere yan na? Helbet bersivên maqûl digire û bi vî awayî suhbeteke xweş di navbera wan de geş dibe, li ser çima û çawabûna helbestê.
Tişta sereke ya min ji vê hevpeyvînê fêhm kir ev e: helbest di her serdemê de ji pirsgirêkên civakî re bûye bersiv, bûye neynika civakê, bûye gazin û hawara miletan. Ne mumkin e meriv helbestê ji civakê û meseleyên civakî bişo. Li gorî rewşa serdeman ruh û wateya helbestê jî tim guheriye, hîn jî diguhure, teşeyên nû digire û serdanpê polîtîk e. Meriv dikare bibêje helbest gava xwedî helwest be bi kêr tê, wekî din ji xwe her kes dinivîse.
Helbest çima tê nivîsandin û çawa tê xwendin. Helbestvanan çima exleb di temenekî ciwan de xwe kuştine. Îlham çi ye û çawa tê helbestvanan, mijarên sereke yên helbestan çi bû ne...û pirsên dîtir. Hemî jî xwedî bersivên ronîker in.
Ji bo helbestvanan jî dikarim bibêjim gelek navên girîng ên cîhanî derbas dibin, ji wan navan çend mînak: Mayakovskî, Trîstan Tzara, Lorca, Fatma Savci, Bîlge Sumer, Nûroj Mûnzûr, Rojen Barnas, Dost Çiyayî, Selma El Caysî, Slvya Plath, Berçema Mişrîtan, Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran, Ehmedê Xanî, Baba Tahirê Uryan, Mestûre Xanim, Charles
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
HEÇKUÎZMA DUXALÎSTEdebiyat & Roman
Lİ DÛ BİHUŞTA BERZE
“Heke em mehkûmê zemanekî bin, zeman jî mehkûmê mekanekê ye.” 186
Çîroka Profesorekî ketî duv folklora efsaneyên dîrokê û Sofî Omer. Profesorekî dêya wî Pûr Xanim (Colemergî) û bavê wî Kanî Beg (Cizîrî); profesorekî li Zurîha Swîsrê hatî dinyayê, li wê derê çûyî zanîngehê û piştre, “bo bernameyeke nava zanîngehan tê Amedê, careke din paşve venagere-73” . Çîroka Profesor Mîrza:
“,agahî ji Mîrza re tê, KU dayika wî, bi mêrekî Alman re diçe, bavê wî dide dû jineke Fransiz. 74”.
“…rojekê nameyek ji welatê biyanî jê re tê KU dibêje; dayika te miriye bila hayê te jê hebe.” 74
Û û û
“Jîyana Profesor Mirza hatibû û li gotina “heçku” asê mabû.”
Û û û
“Hûû Eşimm Wihû! Tûşî Papa! Ho Şaturna!”
Û kutekuta dilê wî li ser bêndera şevê gêre dikir. -175
Çîrokeke enteresan, balkêş lêbelê em ê ne li ser tevna çîrokê û teşeya vegotina romanê rawestin, bêtir behsa kesayîya zimanê li romanê bikin.
“Êdî qîma dilê wî bi Çİ gotinan nedihat û sebra wî bi ÇU tiştî nedihat. Dinya lê hatibû hev..heçku. Dîsa dihat û diçû xwe li “heçkê heçkuyê” asê dikir. Her tişt jê re bi qasî “heçkuyekê” dûr, bi qasî “heçkuyekê” jî nêzîk bû.” 227
1- Êdî qîma dilê wî bi Çİ gotinan nedihat û sebra wî bi ÇU tiştî nedihat.
2- Dinya lê hatibû hev..heçku.
3- Dîsa dihat û diçû xwe li “heçkê heçkuyê” asê dikir.
4- Her tişt jê re bi qasî “heçkuyekê” dûr, bi qasî “heçkuyekê” jî nêzîk bû.”
Ev çar hevokên li pey hev “kesayîya zimanê li romanê” nîşanî me dide lêbelê dîsa jî em li tevahîya romanê binêrin.
1- .. Duxalîzm (cotxalîzm)
Tişta li romanê herî ewil bala mirov dikêşe, bikaranîna xalbendîyan e. Ji bo li romana nivîskar a bi navê 4 Kotra 4 Çela bala min kêşabû, bi teybetî min bala xwe da bikaranîna xalbendîyan. Ji vê hêlê ve vegûherîneke darîçav xwe dide xwîyandin. Anarşîya
“Qewameke paranormal” û “kitêbên dertexeyyulî”Edebiyat & Roman
Xwendina romaneke“Qewameke -post-paranormal” a bi kurmancîya Amerîqanî û ji “kitêbên dertexeyyulî” dûr
Jiyana Asayî Ya John Anders
“Seyr bû a rast, merivatîyeke min bi John E. Sandersê dîndar ê emerîkan re tinebû, her wiha bi John Saundersê sînaryonûs ê Hollywoodê re jî, navê wî li ser rûpeleke rojnameya San Pedro-News Pîlotê bû, hejmareke lapê kevn bû, ji nava qutîkeke li xeracê derketibû, March 11, 1940, bi tenê ‘u’yeke xwe ya zêde hebû û ew ‘u’ di nava demê re ketibû ‘halê werîsekî’
Jiyana Asayî Ya John Sanders/Şener Ozmen) (13)
Roman, bi vê hevoka ji hêla xalbendîyan, hevoksazîyê û gelek mijarên din ve ‘ecêb, sosret, seyr, aloz û xerîb dest pê dike. Kesên kesatîya nivîsîna Şener Ozmen dinasin, zêde pêça xwe nadine allegorîya hevokên wî yên kompleks; çikû dizanin ew hostayekî zimên e û çawa peyvan li bin hûkma xwe nola marekî direqisîne
Li edebîyatê bikaranîna zimên mûhîm e; eger ew berhem bi kurdî be, bikaranîna zimên hê mûhîmtir e; çikû pirs(grêk)eke wiha heye:
- Kîjan kurdî?
- Kurdîya kurmancî.
- Kîjan kurmancî?
Li kurmancî ji bilî cêbûna zaravayan, gelek sîstemên ji hev cê yên devokî û herem hene û bandorê gelek zimanên din… Çikû bi sedsalan e kurd ji bilî zimanê xwe bi zimanekî din (elfabeyên wan ji hev cê/carinan 2-3 ziman) jî dizanin û bi wan zimanan dijîn. Kurdên bi tenê bi kurdî dizanin zaf kêm in. Loma hin cêbûn ketine navbera zimanê kurdan de. Mînak: Kurmancîya kurdên bi erebî dizanin û yên bi tirkî dizanin ji hev dur ketine.
Ji bo Şener Ozmen hem bi gelek zimanan dizane hem jî bi gelek devokên kurmancî yên heremî jî dizane û dixwaze bi vê teybetmendîya xwe zimanê li berhemên xwe dewlemend bide xwîyandin, hemûyan bi kar tîne. Wê demê zimanekî dewlemend ê bi gelek sîstem û kesayî derdikeve holê.
Em li zimanê li vê berhemê binêrin:
1-
ROMANEKE XWEŞ û ZİMANEKÎ PİRSÎSTEMÎKurdî
Puan vermedi·88 syf.··
Beğendi
·2025 9. kitabı
·32 saatte okudu
·Okunma: 06 Haziran 2025 17:39
“Deng ji xwe birîn û bêdengî rihê mirovan dike nava kundir-7”
Roman bi vê hevoka bi pirsgrêk dest bi rêvîtîya xwe dike û piştre hiş diherike; kuxika bav a bêkeys, şîşikên dayê, X, Y, Z û feminîzmeke nêr ( Hewce ye em hevparîyên vê romanê û romana Eyşana Beravî ya bi navê NOWA binêrin ji bo em karibinj femînizma li edebîyata kurdî nas bikin.)
1- !
Herî pêşî li romanê xalebang bala mirov dikêşe. Çikû xalebang heyecana nivîskaran an jî heyecana nivîskar dixwaze bide xwendeyan temsîl dike. Gelek nivîskar ji bo xalebangê dibêjin “fiyaskoya uslûbê” ye, “bêzewkî” ye, “karektera lawazîyê” ye. Li gorî min jî nehewceyîyek e. Em dikarin xalebangê nola emojîyên li sosyal medyayê ên bi xalbendîyan têne çêkirin bibînin.
Mînak:
:-)
Scott Fitzgerald ji bo xalebangê dibêje “Nola mirov henekekê bike û xwebixwe bi heneka xwe bikene.” Belê, li romanê kesekî bi sê dengan gotîbe “hawar” ma hewce ye ! li dawîyê hebe.
2 - WEKÎ
Li edebîyatên cîhanê gelek caran tişt bi şibandinan têne tasvîrkirin û têne vegotin. Li edebîyata tirkî teşbîh/şibandin bi piranî bi peyvekê(daçeka şibandinê “GİBİ”) tê kirin. Loma em di piranîya berheman de rastî hevokên qalib tên.
Mînak:
"Kendimi sonradan diskotek haline getirilmiş bir huzurevinin tavanı arasında unutulan yaşlı BİR adam GİBİ hissediyordum."ÖLÜ KELEBEKLERİN DANSI-Hüsnü Arkan-14
"Kendimi bir an şehirlerarası terminalde unutulmuş, terk edilmiş bir bavul GİBİ hissettim."RÜYASI BÖLÜNENLER/yavuz Ekinci(r.135)
"O gün kapıyı açmamla kardeşimin sırtlan GİBİ üzerime saldırmasını ve babamın sinek kovar GİBİ beni odadan kovmasını anımsadım. O günün kırgınlığı gırtlağıma saplanmış bir balık kılçığı GİBİ beni rahatsız ediyordu.( RÜYASI BÖLÜNENLER/yavuz Ekinci-131)
Li kurdî jî li gelek berheman em rastî gelek şibandinan tên û gelek hevokên
Helbestên Professional -I-Şiir
Helbestên Professional/çardexwerek çar gulle çardeh sal heps/Şehmus Kurt -I-
Rûpel 7 (ŞI’R)
Rûpel 8 vala
Rûpel 9 kî maye em neçûne acizîya wî
yehya omerî
Rûpel 10 vala
Rûpel 11 I. çardexwerek
û dawîn min xwe kuşt di şeveke şafiî de
dost çiyayî
rûpel 12 vala
Rûpel 13 şeş herf sê peyv çardexwerek çar gulle çardeh sal heps
ez
tu
ew!
Ev demek e, bi analîza rengdêran, ravekan, paragrafan û metnan dixwazim bi xwendina metnên edebî re psîkolojîya zimanê wan jî bixwînim loma min xwest fam bikim şaîr bi tercîha her du risteyên ji du şaîrên kurd çi peyame dide me, çi dibêje? Ezberek û klîşeyeke berhemên şaîran heye, dixwazin bi çendek mînakan riste an helbestên kin ên şaîrên namdar vîtrîna berhema xwe xwirt û rengîn bidin xwîyayî û peyama “Va ez helbestên baş dizanim” bidine xwende. Li ser pirsa şaîr çima ev her du riste hilbijartine ranawestim û bi pozîtîvî dibînim. Ne ji helbestên şaîrên cîhanê ji helbestên du şaîrên kurd du rêz/ristek danîbe pêşrûpela berhema xwe, ev “tişteke baş” e, pozîtîv e.
(ŞI’R) Zaf balkêş e. ŞI’R çima kurdîya bi kesayîya erebî? Çima xistine nav kevanekê de?
Piştî xwendina helbesta ewil a ji şeş tîp û sê peyv û XALBENDÎYEKê pêkhatî qederekê diponijim. Na, na ne li helbestê, li xalbendîyê. Ev demek e, bala xwe didime “li berhemên kurdî bikaranîna xalbendîyan” jî, loma li vê helbesta ewil ji helbestê bêtir xalbendîya ! bala min da xwe.
Berî vê berhema “helbestên professionel” min berhemeke çîrokan Şebake/Serdar Komurcu xwendibû, li wê berhemê zêde-zêdebûna xalebangan (piranîya hevokan bi xalebangekê diqedîyan) bala min zaf kêşabû. Li piranîya pirtûkên kurdî yên min xwendî gelek caran rastî hiperenflasyona xalebangan hatime. Li vê helbesta kin, dema min “!” dîtî