Faust, Johann Wolfgang von Goethe’nin yazımı neredeyse tüm ömrünü kapsayan, dünya edebiyatının en büyük ve en derin felsefi başyapıtlarından biridir. Alman halk efsanelerindeki Dr. Faustus hikayesinden ilham alan bu devasa eser, insan doğasının sınırlarını, bilginin değerini, arzuyu ve iyi ile kötünün ezeli savaşını konu alır.
Hayatını bilime, felsefeye ve evrenin gizemlerini çözmeye adamış olan yaşlı profesör Heinrich Faust, ulaştığı tüm bilgilere rağmen aradığı içsel tatmini ve hayatın gerçek anlamını bulamadığı için derin bir varoluşsal kriz yaşamaktadır. Tam bu çaresizlik anında karşısına çıkan şeytan Mephistopheles, Faust’a bir anlaşma teklif eder: Şeytan ona bu dünyada arzuladığı her şeyi, gençliği, aşkı ve sınırsız bilgiyi verecek; buna karşılık Faust, hayattan tamamen tatmin olup "Dur ey zaman, ne kadar güzelsin!" dediği anda ruhunu şeytana teslim edecektir.
Anlaşmanın ardından başlayan yolculuk, Faust’u saf bir aşkın yaşandığı trajik Gretchen hikayesinden antik dünyanın mitolojik labirentlerine, siyasi güç arenalarından evrensel arayışlara kadar çok geniş bir evrene taşır. Goethe, Faust’un şahsında aslında tüm insanlığın doymak bilmez merakını, hatalarını, düşüşlerini ve her şeye rağmen içindeki o yüce, ışığa doğru yürüyen özü anlatır. Şiirsel dili ve muazzam felsefi derinliğiyle bu eser, insanın evrendeki yerini sorgulayan zamansız bir başucu kitabıdır.
Alman edebiyatının ve dünya klasiklerinin en önemli eserlerinden biridir. Goethe bu eseri yaklaşık 60 yıl boyunca (1770’lerden 1832’ye kadar) yazmış, Birinci Bölüm 1808’de, İkinci Bölüm ise ölümünden sonra 1832’de yayımlanmıştır. Eser, manzum tiyatro (dramatik şiir) formundadır ve geleneksel Faust efsanesini (bilim adamının şeytanla anlaşması) derin felsefi, romantik ve humanist bir yaklaşımla yeniden yorumlar.
Birinci Bölüm (“Küçük Dünya”):
Yaşlı ve bilge Dr. Heinrich Faust, tüm bilim dallarını (felsefe, tıp, hukuk, ilahiyat) öğrenmiş ancak hayatın anlamını bulamamıştır. Umutsuzluk içinde intiharı düşünür. Bu sırada Mefistofeles (Şeytan) ile tanışır. Tanrı ile Mefistofeles arasında bir bahis vardır: Mefistofeles, Faust’u baştan çıkarabileceğini iddia eder. Faust, Mefistofeles’le anlaşma yapar: Şeytan ona bu dünyada hizmet edecek, Faust ise “an”ı o kadar güzel bulursa (“Verweile doch! du bist so schön!” – Dur ey an, sen o kadar güzelsin!) ruhunu verecektir. Faust gençleştirilir ve Margarete (Gretchen) ile tutkulu bir aşk yaşar. Bu aşk trajik biter: Gretchen hamile kalır, annesini ve kardeşini dolaylı yoldan öldürür, bebek öldürür ve delirerek hapse düşer. Faust onu kurtarmaya çalışır ama Gretchen kurtuluşu Tanrı’da bulur ve ölür. Faust pişmanlık duyar ancak ruhu henüz şeytana geçmemiştir.
İkinci Bölüm (“Büyük Dünya”):
Daha alegorik, mitolojik ve felsefi bir yapıdadır. Faust, imparatorun sarayında, Helen of Troy ile sembolik birleşmede (klasik-antik güzellikle modern ruhun birleşmesi), büyük projelerde (toprak kazanma, kanal açma) yer alır. Güç, siyaset, ekonomi ve yaratıcılık temaları ön plandadır. Ölüm döşeğinde büyük bir toplumsal proje (denizden arazi kazanmak) ile “an”ı güzel bulur gibi olur ama bu bile tam bir tatmin değildir. Sonunda Faust’un ruhu melekler
Reklam
Eser; 1930’lu yıllarda Türkiye’ye gelen ve on iki diplomalı kadın olarak bilinen Dr. Cosette Faust Newton ile birlikte İstanbul’dan deniz yoluyla yolan çıkan Lütfiye Duran’ın Amerika’ya seyahatine dair babası Faik Sabri’ye seyahat boyunca gönderdiği mektuplardan oluşmaktadır. Deniz yolculuğu, 1930’lu yıllarda Amerika ile Türkiye arasındaki gelişmişlik farkı ve Amerika’da Lütfiye Hanım’ın dikkatini çeken konulara dair gözlemlerin olduğu eser duru ve açık bir dille kaleme alınmıştır. Lütfiye Duran’ın Amerika seyahatinin Amerika’daki ilk durağı olan New York’da ilk dikkatini çeken; o zamanlar “gökdelen” tabiri kullanılmadığından kendisinin “göklere tırmanan yüksek binalar” olarak ifade ettiği çok katlı yapılardır. Günümüzde insanların merakı televizyon gibi kitle iletişim araçları ile giderilmekte iken bunların olmadığı ve bu merakın yazı ile giderildiği bir döneme ilişkin eser; “Ne okusam diye” düşünülen bir günde iyi bir seçenek olabilir.
8/10
Beğendi
Marlow'un kaleminden çıkmış Dr. Faustus sınırsız bilgiye erişebilmek için şeytanla anlaşma yapan bir adamın nasıl kendini içinden çıkılamayan bir trajediye sürüklediğini anlatıyor. İnsanoğlunun erişemediği, kısıtlı kaldığı noktalar vardır bu hayatta. İnsan hayatta aciz bırakılmıştır ki kendi egosunun ve kalbinde gizlenmiş kötülüğün oyuncağı olmasın diye. Fakat Dr. Faustus'da bu sınırları aşan bir profesörü görüyoruz. Tek istediği bilgi ama bu bilgiye ulaşmak için tanrıyla aşık atıyor ve şeytanın kollarına bırakıyor kendini. Sonrasında yalnızca "bilim" için çıktığı bu yolda amaçlarından sapıyor ve kara büyüyü resmen bir çocuk gibi kendi oyunları için kullanıyor; kendini krala ve kraliçeye kanıtlamak için kullanıyor, sarayda absürt düzenbazlıklar çeviriyor ve sonunda kendi sonunu getiriyor. Onu bu yol boyunca uyaran kişiler olsa da o görmek istediği gerçekleri görüyor ve açgözlülüğüne, egosuna yenik düşerek insan olarak doğduğu bu dünyadan tanrı olarak ayrılmak istiyor. Faustus'un trajedisi burda başlıyor; tanrılar tarafından tanrı olmak için şeytanla yaptığı işbirliği için cezalandırılıyor fakat Faustus yol boyunca saptığı dönemeçlerden bile haberdar değil. Tek isteği var o da insanlığın ötesini elde etmek.
"İnsan ilahi birşey olamazsa, bir hiçtir. ve yine de, sen, Faust bir insandan başka nesin ki!"
Bundan daha kötü bir oyun okuduğumu hatırlamıyorum. Arka kapağında yazanları okuyunca gülesim geldi (kitabı okuduktan sonra arka kapağa dikkat ettim) berbat bir oyunun bile nasıl okutulur şekilde pazarlanacağına güzel örnek. Bana tek faydası, oyun yazarken sahnede aynı anda gerçekleşecek olayları, tek bir sayfayı yukarıdan aşağıya ortadan ikiye bölerek yazılabileceğini göstermesi oldu.
Goethe bu eserinde, bizi Dr Faust ile tanıştırır. Faust bilgiye ve anlam arayışına doymayan, bu nedenle de yaşamın zevkleri ile ilgilenmeyen ve aklın sınırlarını zorlamasına rağmen hiç bir elle tutulur bilgi elde edemediği için tatmin olmayan bir bilim insanıdır. Nihayetinde sonsuz zevk ve bilgi için, Faustu yoldan çıkarmak için bizzat tanrıdan onay alan, ifrit Mempisto'ya ruhunu satar. İkili Faustun ölümüne kadar sürecek bir maceraya atılırlar.
Goethe bu eserinde, iyilik ve kötülüğü iç içe geçmiş bir şekilde ve insan doğasının doğal bir parçası olarak ele alır. İnsan, sürekli arayan, hata yapan ancak vazgeçmeyip kendini geliştiren ve sonunda iyiliği bulan bir varlık olarak tasvir edilir. İyilik saf bir masumiyet değil, değişim ve dönüşümle elde edilen bir bilinçtir. Bu değişim ve dönüşüm ömür boyu sürer ve insan bu dönüşüm esnasında hatalar yapar. Hırslarına, arzularına, merakına yenik düşer. Bunların uğruna kötüyü taraf edinebilir, başkalarına kötülük yapabilir, yaptırabilir. Hatta insanlara en büyük acıları dahi yaşatabilir. En nihayetinde insan bunların sonucunda olgunlaşır ve iyiyi seçerse, geçmiş günahlarına rağmen bağışlanır ve ruhu ilahi katta yerini alır.
Faust eserinde, Hristiyan inancını, antik Yunan mitolojisini ve terminolojisni çok sık kullandığı için, bunlara yabancı olanların okurken epeyce zorlanacağı bir eser. Yine oyun şeklinde yazıldığı için gerek sahneleri hayalde canlandırmak, gerek karmaşık ve zorlayıcı diyalogları anlamak için sakin ve dinlenmiş bir zihinle okumak gerekiyor.
Reklam
Reklam