Hannah Arend/ Kötülüğün sıradanlığı
Hannah Arend/ Kötülüğün sıradanlığı
Nazi Almanyasında Yahudilerin toplama kamplarına ve gettolara naklinden sorumlu Otto Adolf Eichmann 11 Mayıs 1960’ta Buenos Airesin kenarı mahallelerinden birinde yakalandı ve İsrail’e getirildi 11 Nisan 1961’de Kudüs bölge Mahkemesi’ne çıkarıldı ve 15 ayrı iddia ile suçlandı başkalarıyla birlikte nazi rejiminin başından sonuna kadar özellikle ikinci Dünya Savaşı sırasında Yahudi halkına karşı suçlar insanlar karşı suçlar işemişti
Türkiye’de totalizm üzerine çalışmalar ile tanınan ünlü siyaset bilimci Hannah Arend bu kitabında nazi Almanyası döneminde milyonlarca Yahudilerin toplama kamplarında önüme gönderilmesinden sorumlu SS yetkilisi Otto Adolf Eichmann Kudüs’teki yargılama sürecini ele alıyor Yahudi soykırımının mimari olarak sunulan Adolf Eichmann sadist bir canavardan ziyade hatta korkutucu derecede normal bir insan olduğunu dikkat çeken Arend özellikle düşünme ve muhakeme iletişimin kaybolması ile birlikte kötülüğün nasıl sıradanlaştığını vurguluyor.
Arend ,Adolf Eichmann'ın davasını The New Yorker dergisi için takip ederken geliştirdi ve daha sonra bunu Eichmann Kudüs'te adlı kitabında derinleştirdi.
Arendt davanın başına gittiğinde, milyonlarca Yahudinin toplama kamplarına gönderilmesini (lojistiğini) organize eden Eichmann'ın "sadist bir canavar" ya da "psikopat bir nefret figürü" olmasını bekliyordu. Ancak mahkeme salonunda karşılaştığı figür tamamen farklıydı.
Kitap , Soykırım sürecini de başlık başlık ele almış
özellikler3-13 arasın bölümler Soykırım’ın nasıl planlandı nerede ne şekilde hayata geçirildiği konusunda net bilgiler sunmaktadır örneğin
İlk çözüm olarak Yahudiler sürgün etmek düşünürken ikinci çözüm olarak Yahudiler bir merkezli toplamak ve nihai çözüm olarak da öldürmeyi planlıyorlar
Soykırım sadece
Okuması çok zor bir kitap bu, Eichmann’ın tüm yaptıkları, o anda diğerlerinin yaptıklarıyla birlikte, çok detaylı olarak anlatılıyor. Öyle berbat bir duyguyla yüklüyor ki insanı bu satırları okumak, ‘yeterince okudum, artık bıraksam mı acaba?’ diye birkaç kere düşündüm; ama sonra ne kadar gitmeyi de bir anlam zorunlu gördüm.
Eichmann sıradan bir insan, sıradan bir görevli. Zaten savunmasını da bunun üzerine dayandırmış ve ‘benim tek yaptığım emirleri yerine getirmekti, bu anlamda herhangi bir Alman vatandaşından daha fazla suçlu değilim’ demeye getirmiş. O kadar ki utanmasa beraatini isteyecek .. hatta ‘ben yaptığım işlerle 100 binlerce yahudinin hayatını kurtardım’ da demiş. İnanası gelmiyor insanın.
Peki neden böyle söylüyor? 1939’da Almanya Yahudilerden kurtulmaya çalışıyor ve bunun için Eichmann, önce viyana’ya gönderiliyor, burada bir sistem kurarak özellikle zengin Yahudilerin adeta bir fabrikanın bir kapısından zengin olarak girip, diğer kapısından tüm mal varlıkları ve paralarına el koyulmuş olarak, ama üzerinde ‘14 gün içinde terk etmezseniz, toplama kampına gönderileceksiniz’ yazan bir pasaportla çıkmalarını sağlamış. Gidecekleri ülkelerin muhakkak biraz paraları olmasını istemesi nedeniyle, bu Yahudilere piyasa fiyatının katlarca üstünde fiyatlardan döviz satılmasını organize etmiş böylece de müthiş bir zenginlik elde etmiş. Bu koşullar altında, maddi olarak yaşamalarına imkan vermeyecek şekilde başka ülkelere gönderilmesini sağlamış Yahudilerin. Viyana sonrasında gittiği Pragda, artık Yahudileri isteyen ülke kalmadığı için, Rusya sınırında Ghettolar oluşturup buralarda açlığa ve yokluğa mahkum etmiş. Buraların nüfusu çok artınca, düzenli olarak Auschwitz’e göndermiş. Eichmann’a göre bunların hepsi, kendisine emredildiği için yapılmış işler. Ya bu nedenle
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
8/10
2026 56. kitabı
Hannah Arendt “Kötülüğün Sıradanlığı”
1963’te yayımlanan Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil (Türkçede genellikle Kötülüğün Sıradanlığı alt başlığıyla biliniyor), Hannah Arendt’in Nazi Almanyası’nın lojistik planlayıcılarından Adolf Eichmann’ın Kudüs’teki yargılanmasını izleyerek kaleme aldığı çarpıcı bir eser. Arendt, beş ay süren davanın altı haftalık bölümünü izlemiş ve gözlemlerini aktarmış.
Arendt’in en sarsıcı bulduğu nokta şu: Eichmann, şeytani bir canavar gibi görünmüyor. Aksine, klişe cümlelerle konuşan, düşünme yetisini reddeden, bürokratik rutinlere uyan sıradan bir memur portresi çizer. Onun savunması hep aynı cümledir: “Ben sadece emirleri uyguladım.”
Arendt, kötülüğün kaynağını nefret ya da sadizmde değil, düşüncesizlikte ve kör itaate dayalı bürokratik mekaniklikte bulur. Ona göre en büyük kötülükler, düşünmeyen, sorgulamayan ve yalnızca emirlere uyan sıradan insanlar eliyle yapılır. İşte bu yüzden “kötülüğün sıradanlığı” kavramı, insan doğasına ve modern bürokrasiye tutulmuş en sert aynalardan biridir.
Eichmann, milyonlarca insanı ölüm kamplarına gönderen bir lojistikçi olarak, yaptığı işi bir “teknik görev” gibi görür. İnsanların acısı onun gözünde bir “lojistik meseleye” indirgenir. Arendt’in korktuğu nokta tam da budur: İnsan, başka insanların hayatını teknik bir ayrıntıya çevirdiğinde, korkunç şeyler normalleşebilir.
Kitap yayımlandığında büyük tartışmalar yaratmış. Bazı kesimler Arendt’in Eichmann’ı “hafiflettiğini” düşünüyor. Oysa Arendt amacının onu masum göstermek olmadığını, tam tersine, Eichmann’ın suçlu olduğunu söylüyor. Ancak asıl tehlikenin, kötülüğün insanüstü bir şey değil, gayet insani bir şey olmasında yattığını ekliyor ve şöyle diyor:”Eğer kötülüğü sadece “canavarlara” ait sayarsak, sıradan insanların da
Dikkat spoiler içerir.
Bernie Günther zor da olsa 1949 sonrasında Arjantin'e Eichmann ile beraber kaçmayı başarır. Devlet başkanı Peron onunla tanışmak ister. Ama doktor olmadığını, dedektif olduğunu açıklamak zorunda kalır. Gizli servis yöneticilerinden Albay Morathon, onu tanır ve ona bir iş vermek ister. Arjantin'de birileri genç kızların rahimlerini alarak onları öldürmektedir. Soruşturmaya girer ve kaybolan Van Heder ailesinin kızını da aramaya başlar. Bu bankerlerden birinin kızıdır. Bu bankerler sayesinde Peron nazilerin paralarına çökebilir. İşlenen cinayetlerde 1932 yılındaki Münih ve Berlin'de işlenen cinayetler aklına gelir. O dönem çalıştığı Heinrich Grund adlı nazi yardımcısı, ölen sakat kız Alice Schwarz'ın çocuk fahişe olması, o dönemde adım adım iktidara gelen Naziler, Münih'te bir Yahudi polisi savunduğu için bir çavuşu dövmesi ve sonra hastanelik olması, Grund'dan dayak yemesi gibi anılar aklına gelir. Bu arada Arjantin'de Anna adında bir kadın Yahudi olan amcası ve yengesini bulmasını ister. Onu da araştırır ama Emir On Bir yüzünden albay ile papaz olur. Otto Skorzeny, Eichmann, Grund, Kassler de Arjantin'e kaçmıştır. Yaptığı araştırma sonucunda burada bir ölüm kampı kurulduğunu öğrenir. Kaçırılan kızın aslında Kassler'in karısı ve kızı gibi davrandığını görür. Ama yok edilen ölüm kampını da görür. Albay onu zorlar ve bilgileri alır. Ona 100 bin dolar ve Montevideo'ya gidecek bir bilet verir. Tek şartı Anna'nın da gitmesidir. Ama Anna gidecek midir? Bernie ne yapacaktır? Keyifle soluksuz okunan bir roman..
Dikkat spoiler içerir.
1937 yılında Bernie yani Bernhard Günther, bir görev için Filistin'e gider ve burada hem Yahudi düşmanı Hacı Emin ile hem de Nagan adlı Yahudi örgütü üyeleri ile görüşür. 12 yıl sonra karısı Kristen, babası öldüğü için delirmiş, Dachau yakınlarındaki otelinde Binbaşı Jacobs ona silah doğrultup bahçesinde kazı yapmış, oteli satıp karısı öldükten sonra Münih'te özel dedektiflik yapmaya başlamıştır. Bir gün adının Woznak olduğunu söyleyen bir kadın, Friedrich Woznak ile evli olduğunu ama kocasının ölüp ölmediğini merak ettiğini söyleyerek onu işe alır. Bu sırada gizli Alman kaçırma örgütü ile temasa geçer. Bir SS generali onu öldüresiye döver ve serçe parmağını keser. Hastaneye atılır. Burada kendisine bakan doktor Kellner, onu arkadaşı Eric Graun ve hemşire Angelbrainte'nin olduğu evine götürür. Eric'i seven Bernie, birbirlerine ne kadar benzediğini fark eder. Eric'i annesi Viyana'da ölür. Onun da serçe parmağı yoktur ve mirası almak için onun yerine gitmeyi önerir. Bu arada Eric'in hamile bıraktığı bir kız ve Woznak öldürülür. Aslında Bernie'ye tuzak kurulmuştur. Onu Eric Graun olarak yargılayacaklar, bu arada sıtma ve tifüs deneyleri yapan bu Nazi doktorları da Jacobs sayesinde ABD'ye gidip orada deneylere devam edecektir. Hızlı bir şekilde Viyana'dan çıkıp kasabaya dönen Bernie Jacobs'a yakalanır öncesinde gizli örgüte başvuran Bernie Eichmann ve bir kaç isimle tanışır. Jacobs bir Nagan tugayın arar. Gelen Yahudiler ona inanmaz ama Bernie onları öldürüp kurtulur. Bu doktorların karısını da öldürdüğünü, Eichmann yerine ölenin Bay Woznak olduğunu anlar. İntikam için sıtma mikrobu olan kutuları, kaçakları valizlerine ve arabalarına yerleştirir. Sonra hazırlıklarını yapıp Arjantin'e doğru gizli örgüt sayesinde yola çıkar. Bundan sonra ne olacaktır?
Kötülüğün Sıradanlığı, Hannah Arendt’in Adolf Eichmann davası üzerinden kötülük kavramını alışılagelmiş tanımların dışına taşıdığı önemli bir eserdir. Kitapta Eichmann’ın Arjantin’den İsrail’e getirilme süreci, Avrupa’daki Yahudi tehciri ve bu süreçte etkin rol almış kişilerin dava süreci ile tanıklıkları ele alınır.
Adolf Eichmann, binlerce Yahudi’nin tehcir edilmesini organize etmiş bir bürokrattır. Dava sürecinde psikiyatristler tarafından “normal” olarak değerlendirilmesi, okuyucuda kaçınılmaz bir soru uyandırır: Nasıl olur da böylesine büyük bir yok oluşta rol oynayan biri sıradan bir insan olabilir?
Arendt tam da bu noktada kötülüğün kaynağını, nefret ya da patolojik bir sapkınlıkta değil; bürokratik itaatte ve kişinin kendi eylemlerinin ahlaki anlamını sorgulamamasında bulur. Eichmann, düşünmeyen, verilen emirleri yerine getiren ve sorumluluğu sistemin geneline yayan bir figürdür.
Bu yaklaşım, Milgram ve Zimbardo’nun deneylerinde ortaya konan sonuçlarla da örtüşür. Uygun koşullar sağlandığında, sıradan bireylerin ciddi zararlar verebileceği görülür. Bu bağlamda Arendt’e göre kötülüğün asıl kaynağı çoğu zaman bilinçli kötücüllük değil, düşüncesizlik ve ihmaldir. Belki de en büyük fail olma hâli, tam olarak burada ortaya çıkar.