Salih Çam
@eknslhcm
Kitap ve film önerin varsa mesaj at
Öncelikle şunu yazmak gerekiyor; kitabın belli bir kısmından sonra aynı şeyler tekrarlanıyor. Acemoğlu'ndan dolayı kitabın iktisadi yönünün ağır basmasını bekliyordum fakat tarih yönü daha ağır basıyor. Robinson ve Acemoğlu günümüzde bazı toplumların neden diğerlerine göre daha zengin olduğunu "Kapsayıcı siyasal ve ekonomik kurumlar" tezi üzerinden açıklamaya çalışıyor. İktisatta bu çaba ile ortaya atılmış birçok tez mevcut. Nitekim kitap bu tezlerden bir kaçına yetersiz de olsa yer vermektedir. O yüzden kitabı okumadan Coğrafya Tezi ve Kültür Tezi ile ilgili biraz okuma yapmak yazarların bu tezlere eleştirisini anlamak adına faydalı olacaktır.
Kitap çoğunlukla serbest piyasa vurgusu yaparken sıkı bir Sosyalizm ve Komünizm eleştirisi de yapmaktadır. Yazarlar Sosyalizm ve Komünizmin nihayetinde sömürücü ekonomik ve siyasal kurumlar üreteceğini iddia ediyor ve iddialarını tarihten ve günümüzden örnekler vererek ispatlamaya çalışıyorlar. Sosyal bilimlerde öne sürdüğünüz bir tezi savunmak veya ispat etmek çok kolay değil bu bağlamda yazarların başarılı olduğunu düşünüyorum.
Reklam
Kitap aslında serbest piyasa ekonomisinin işgücüne bakışına bir eleştiri getiriyor. Işgücü piyasasının sıradan bir mal piyasasi gibi çalışıp çalışamayacağina, asgari ücret, sendikal faaliyetler, sosyal yardımlar ve en önemlisi bilimin nasıl patronlar lehine kullanıldığını inceliyor. Kısa ve öz beş tane işgücü ve işsizlik teorisi verilmektedir kitapta. Yazar genel olarak işçi kazançlı bir bakış acısına sahip. Ücretli işçilerin serbest piyasanın kollarına bırakılırsa neredeyse 0 ücrete çalışmak zorunda kalacağını bir piyanoyu taşımak için tamamlayıcı işgücü olan üç kişi üzerinden açıklamaktadır. Dolayısıyla işsizliğe neden olsa bile sosyal yardımlar ve asgari ücretin gerekliliğini tatminkar bir şekilde açıklama getiriyor. Kitap kısa olmasına rağmen doyurucu bilgi içeriyor. Fakat kitabı okumaya balsamadan önce iktisat akımlarının işgücü piyasasına bakışları hakkında biraz bilgi sahibi olmanın iyi olacağı kanaatindeyim.
Kitap diyaloglar şeklinde ilerliyor. (Çeviriler üzerine bir not: Birçok yayınevi kitabı basmasına rağmen en iyi çevirinin Türkiye İş Bankası Kültür Yayınlarından çıkan kitaba ait olduğunu düşünüyorum. Zaten anlaşılması zor olan felsefe kitaplarının üstüne kötü çeviri tam bir zulüm oluyor.)
Kitaba konu olan devlet yönetim modellerinin tamamı günümüzde de uygulanmaktadır. Hatta bunlara yeni devlet modeli de eklenmemiştir. Özellikle çağımızda içinden çıkamadığımız birçok toplumsal sorunun sebepleri ve çözümleri kitapta ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Platon kitabında mükemmel bir devletin portresini çizerken ahlaktan ve erdemden asla vazgeçmemektedir. Kitap elitist bir bakış açısıyla ele alınmış olmasına rağmen, ideal devletteki vurgu tamamen eşitlik ve özgürlük üzerinedir. Öyle ki “Hukuk, devletteki bir sınıfın özel mutluluğuyla ilgilenmez”, “Bir devlette zenginlik ve zenginler şereflendirildiğinde, erdemin ve iyiliğin şerefi azalır” cümleleri eşitlikçi ve sınıfsız bir devlete vurgu yapar. Platonun günümüzden onlarca asır önce yazdığı bu kitabın günümüzde hala taze kalması çok şaşırtıcıdır. Kitabı okuduktan sonra "modern" insanın aslında tarih öncesi insandan düşünce yapısı olarak hiç bir üstünlüğünün olmadığını ve "modern" insanın elindeki tek şeyin aslında kibir olduğunu bir kez daha göreceksiniz. Tüm üniversite öğrencilerine ve siyasetçilere zorunlu okuma kitabı olarak okutulması gerektiğini düşünüyorum :)
Jean Jacques Rousseau ünü kadar yanlış tanınmada da ünlüdür. Bir arkadaşımın "Yıllarca Jean Jacques Rousseau'yu (Toplum sözleşmesi özelinde) devletçi, devleti tüm bireysel özgürlüklerin üzerinde tutan bir düşünür olarak tanıttılar" dediği filozof ve yazar. Ama kesinlikle öyle olmadığını Toplum Sözleşmesinin ilk satırlarında kendini gösteriyor. Toplum Sözleşmesi, devletin bireyler sayesinde var olduğunu ve devletin görevinin bireylerin haklarını devlete ve diğer bireylere karşı korumak olduğunu savunur. İnsanlar bir devlete bağlı olmadan daha özgür olmalarına rağmen devletin bu işlevi için bireysel özgürlüklerinin bir kısmından feragat ederler. Dolayısıyla sağlıklı bir devlet içinde barındırdığı tüm bireylerin tüm haklarını devlete ve diğer bireylere karşı garanti altına almış devlettir.
Bunun yanında hangi toplum yapılarında hangi yönetim sistemlerinin daha uygun olduğu da tartışılmıştır. Nüfusun artmasının temsil oranı üzerindeki etkisi, parlamento ve işlevi, yönetme hakkı, güçler ayrılığının önemi gibi birçok konu da Toplum Sözleşmesinde işlenmiştir. Fransız devrimine de ilham olmuş ama günümüz toplumlarına da ışık olabilecek bir kitap.
"1984", kitabın yazıldığı yıllarda ütopik fakat içinde yaşadığımız çağda hiç de öyle olmayan bir dünya düzenini işliyor. İktidarların kitle iletişim araçlarını ve dili baskıcı bir toplum kurmak için nasıl kullandığını bulacaksınız kitapta. Tüm insanlar tek tipleşmiş ve yatak odanızın, hatta zihninizin kontrol altına alındığı korkunç bir düzen düşünün. Duygu yok, eleştiri yok geçmiş hiç yok. İşte yazarın kitabında kurduğu dünyada bunlar oluyor. Kesinlikle okunması gereken hatta yıllar sonra tekrar okunması gereken ve olacakları önceden gösteren bir kitap. Kitabın kurgusu kadar Celal Üster tarafından çevrilmiş dilini de beğeneceksiniz. Güncelliğini hiç kaybetmeyecek bir kitap olduğunu düşünüyorum. Okumanızı tavsiye ederim.
Reklam