kilsə zəngi çalınır. görünür kimsə ölüb
...martini yerdəki elanı götürüb cemmaya verdi elanda aşağıdakı sözlər yazılmışdı
-bizim çox sevdiyimiz yepiskop lorens montanelli qəflətən ürək partlamasından vəfat etmişdir-
Varlığını satışa çıxarmaq fantaziyası barədə bir xeyli deyib güldük və təsəvvür etməyə çalışdıq: haqqında nəsə bilmədiyimiz birini köhnə sevgili olaraq pul ödəyib almaq necə olardı? Ya da kiməsə yaxınlaşmaq və "Xoş gördük! Bir az əvvəl sizi atam olaraq aldım. Anam necədir? Ah, ölüb? Vay-vay, bilmirdim bunu, elanda bu barədə məlumat yox idi. Nə qədər keçib?" demək necə olardı?
"Varlığını satışa çıxarmaq fantaziyası barədə bir xeyli deyib güldük və təsəvvür etməyə çalışdıq: haqqında nəsə bilmədiyimiz birini köhnə sevgili olaraq pul ödəyib almaq necə olardı? Ya da kiməsə yaxınlaşmaq və "Xoş gördük! Bir az əvvəl sizi atam olaraq aldım. Anam necədir? Ah, ölüb? Vay-vay, bilmirdim bunu, elanda bu barədə məlumat yox idi. Nə qədər keçib?" demək necə olardı?"
Acı reallıq
Əminliklə deyə bilərəm ki, bu avam insanlar o qədər sevindilər ki, elanda deyilən "əmək haqlarının qalxması" hissəsindən sonrasını xatırlamırdılar belə. Müdirə də elə bu lazım idi. Onlar indi maaşlarındakı iyirmi faizlik artımı böyük bir uğur sanırdılar. Amma anlamadıqları bir məqam vardı. Onlar əvvəl sadəcə öz işlərini görürdülər. Bu isə gündə səkkiz saat vaxtlarını alırdı. İş çox rahat keçirdi. İndi isə bu zavallılar işdən azad olmuş bir neçə iş yoldaşlarının da işini görəcəkdilər. İki ya üç nəfərin işini görərək öz maaşlarını və təhqiredici artım faizini alacaqdılar. Ancaq bu mövzuda rəhbərlik edən, özünə görə təbliğat tərtib edən şəxs tǝrəfindən manipulyasiya elə yeridilmişdi ki, heç kəs bu dəyişikliyin, özünə qarşı haqsızlıq olduğunu anlamamışdı belə.
HASTALIKLARI, VASİYETLERİ VE ÖLÜMÜ
Gaspralı İsmail Bey'in, hastalıkları, vasiyetleri ve ölümü hakkında çok az yazı yazılmıştır. Bu yazıların muhtevası bakımından en değerlisi; İsmail Bey'in yakın mücadele arkadaşı Hasan Sabri Ayvaz'ın yazmış olduğu "Büyük İsmail Bey'in Hastalığı, Vasiyetleri ve Ölümü" adlı yazısıdır. Cafer Seydahmet Kırımer'in "Gaspıralı İsmail Bey" eserinde tamamını almış olduğu bu yazı okunduğunda anlaşılacağı üzere gerçekten bu ulu Türk büyüğünün son günlerini aksettirebilmektedir. Bu yazıdan bazı bölümler: "İsmail Bey Gaspıralı hazretleri, birçok senelerden beri hafif bir bronşit hastalığına müptelâ idilerse de 1914 senesi sonlarına kadar hastalıklarından hiç şikâyet etmiyorlardı. İşine bakar, yazısını yazardı." Hasan Sabri Ayvaz, Gaspıralı İsmail Bey'in tam manası ile güvendiği yakın kalem ve mücadele arkadaşıdır. Hasan Sabri Bey, büyük İsmail Bey'in son anlarında yanından ayrılmamış, son nefesini verirken yanında bulunmuştur. İsmail Bey, hastalığı vahim bir hal aldığı zaman doktor tavsiyesi üzerine Kırım'ın yalı boyuna istirahata gitmiş, orada da fazla kalmayarak deniz havasının iyi geleceği düşüncesiyle İstanbul'a geçmiştir. İstanbul'da umduğu faydayı bulamayan İsmail Bey, hastalığının daha da ağırlaştığını fark edince Yusuf Akçura ile birlikte Kırım'a dönmüştür. Kırım'a dönüşünün ikinci günü İsmail Bey, kendi isteği ile yanında Yusuf Akçura ve "Tercüman"ın muharrirleri ile birlikte yıllarını verdiği matbaasının önünde resim çektirmiştir. Resim çekinirken hep yatar vaziyette poz veren İsmail Bey, çevresindekilerin şüpheli ve mütereddit bakışlarından durumu anlamış ve şöyle cevap vermiştir: "Ne taaccüp ediyorsunuz, bundan sonra benim alacak vaziyetim yatmak olacaktır, zaten ben buna yaklaşmaktayım." İsmail Bey, 9 Eylül'de kızları Şefika ve Nigar Hanımları, damadı Nasip Bey'i
Dünyada Türk ve Türkçülük kaldıkça İsmail Bey de berhayattır, yani İsmail Bey ebedî ve cavidanıdır. İsmail Bey elânda yaşıyor, yetiştirmiş olduğu yüzlerce şakirtlerinde, terbiye etmiş olduğu binlerce ruhlarda yaşıyor."