engin batmaz
@enginbatmazz
Şu anda okuduğu kitap
Mahabad Kürt Cumhuriyeti
1941 yılında İngilizlerle birlikte İran'ı işgal eden Sovyetler Birliği,
İran' da kendi fikirleri ve çıkarları doğrultusunda bir rejim
kurmak istiyordu. Bu politikaya göre Azerbaycan ve Kürdistan' da
iki özerk devlet kurma projesini gerçekleştirmek istedi. Bu doğrultuda
Komela Örgütü feshedilerek İran Kürdistan Demokrat
Partisi kuruldu ve Başkanlığına Kadı Muhammed getirildi. Babası
ve dedesi de Mahabad Kadısı olan Kadı Muhammed'in ailesi
bölgenin en saygın dini önderiydi. Önce 12 Aralık 1945 günü İran
Azerileri, İran Azerbaycan Meclisi'ni oluşturarak özerklik ilan ettiler.
İran Kürtleri ise 22 Ocak 1946 günü İran Kürdistanı'ndaki
Mahabad şehrinde özerkliklerini ilan ettiler.
İlan edilen Özerk Mahabad Kürt Cumhuriyeti'nin ilk
Cumhurbaşkanlığı'na Kadı Muhammed seçildi. Başbakanlığa
ise Bukan aşiretinin Zembil şeyhlerinden Hacı Baba Şeyh getirildi.
Savaş Bakanlığı'na Muhammed Hüseyin Seyfi Kadı, Milli
Eğitim Bakanlığı' na Menaf Kerimi, İçişleri Bakanlığı'na Muhammed
Emin Muıni, Sağlık Bakanlığı'na Muhammed Eyyubiyan,
Dışişleri Bakanlığı' na ilhanzade ailesinden Hacı Bayezid Ağa'nın
oğlu Abdurrahman ilhanzade, Ulaştırma Bakanlığı'na İsmail
Ağa ilhanzade, Ekonomi Bakanlığı'na Ahmed ilahi, Çalışma
Bakanlığı'na Halil Hüsrevi, Posta Telgraf Telefon Bakanlığı'na
Kerim Ahmediyan, Ticaret Bakanlığı'na Hacı Mustafa Davudi,
Adalet Bakanlığı'na Molla Hüseyin Mecdi, Tarım Bakanlığı'na
Muhammed Velizade ve Genel Kurmay Başkanlığı'na da Molla
Mustafa Barzani getirildi.
Kısa zamanda zor şartlar altında örgütlenmeye çalışan Mahabad
Kürt Cumhuriyeti bir yandan da uluslararası gelişmeleri ve
bunların kendi üzerindeki muhtemel etkilerini takip ediyordu.
Bir müddet sonra korkulan oldu ve Rusya-İngiltere ve İran kendi
aralarında anlaştı. Sovyetler Birliği, İran' dan
Reklam
1945 yılında Irak'ta
bastırılan Barzan İsyanı'ndan sonra Molla Mustafa Barzani ve
arkadaşları İran'a geçtiler. Bu tarihten sonra Irak Kürtleri arasında
da siyasi faaliyetler lidersiz kaldı. Fransızların 1946 yılında
Suriye'yi terk etmelerinden sonra oluşan hükümetler Kürtlere
herhangi bir hak tanımadı. Kadri Cemilpaşa, Suriye' deki Kürtleri
temsilen İran'a giderek Mahabad Kürt Cumhuriyeti'ne destek
verdi.
Bu dönemde gerilemek zorunda kalan Şeyh Ahmed
Barzani'ye, İngilizler Barzani'nin dostu Şeyh Nureddin Brifkani'yi
aracı olarak gönderdiler. Şeyh Nureddin ile Şeyh Ahmed Barzani
arasındaki görüşmeyi Mesut Barzani şöyle anlatıyor:
"Şeyh Nureddin şunları söyledi:
'Kalbimiz ve gönlümüz sizinle beraberd ir şeyh hazretleri. Fakat
anlamakta zorluk çekiyorum. Yerkürenin yarısını sömüren
Britanya hükümetine karşı nası l direnebil iriz! Bizi yok
ederler, ortadan kaldırırlar. Şu halde real iteyi kabul edelim
ve Allah'ın dileğini bekleyelim.'
Şeyh Ahmed ona şu karşı lığı verdi: 'Bu onur verici duygularınızdan
dolayı size teşekkür ederim. Niyetinizin samimiyetinden
ve doğruluğunuzdan kuşku duymuyorum. B iz geri
dönüşü kabul etsek, silahlarımızı bırakıp işlerimize baksak
bile, İngilizler h içbir zaman bununla yetinmezler. Onlar bizim
haklarımızın, bize a it görüşlerimizin olmamasını istiyorlar.
Onlar bizim topraklarımızı gaspetmişlerdir ve bizim dinimizin
düşmanlarıdırlar. Bizimki g ibi küçük bir aşiretin Britanya
kuwetlerine direnmesinin, onları ezmesinin mümkün olmadığını
çok iyi bil iyorum. Fakat hayat onurlu duruştan ibarettir.
Ben Allah'ı ve vicdanımı hoşnut etmek istiyorum. Benim
için önemli olan, tarihin, cılız imkanlarımıza rağmen İngiliz
emperyalizmine ve onun işbirlikçilerine karşı savaştığımızı
kaydedecek olmasıdır. İngilizler köylerimizi ateşe verebilir,
yerle bir edebil irler ama hiçbir zaman dostluğumuzu kazanamazlar.
B iz ebediyen onların düşmanı olacağız. Kararımız
budur ve bundan dolayı da pişman değiliz. Bunu İngilizlere
kelime kelime aktarabilirsin.'
Şeyh Nureddin Brifkani çok etkilenmişti. Ağlayarak ayağa
kalktı ve şunları söyledi: 'Bütün kalbimle Allah'tan sizi başarıl
Aynı şekilde Eruh bölgesinde çok saygın bir din adamı olan ve
Irak Kürtlerine sığınmış bulunan Şeyh Abdurrahmane Garısi'yi
de kendi müridi Siirtli Nıcmo öldürdü ve Türk askerine teslim
oldu.
Reklam