Kitap, haksızlığa karşı direnen zayıfların ve güç sahiplerinin zulmüne başkaldıranların hikâyesini anlatır. Yaşar Kemal, insanlık tarihindeki baskı ve zulmü semboller üzerinden anlatarak, özgürlük, adalet ve direniş temalarını işler.
Romanın hikayesi, iki farklı hayvan topluluğunun mücadelesi etrafında şekillenir: Filler ve karıncalar. Filller, güç ve zorbalığı temsil ederken, karıncalar ise çalışkan, örgütlü ve dayanışmacı bir halkı simgeler. Filler Sultanı, karınca halkını egemenliği altına alarak onları köleleştirir ve ağır şartlar altında çalıştırır. Ancak, Kırmızı Sakallı Topal Karınca’nın liderliğinde karıncalar bir başkaldırı hareketi organize ederler. Karıncalar, fillerin baskısına karşı uzun bir mücadeleye girişir ve özgürlüklerini kazanmak için direnişe geçerler.
Kitapta en belirgin tema, adalet arayışı ve zayıf olanın güçlülere karşı verdiği mücadeledir. Filler, baskıcı ve zorba yönetici sınıfı simgelerken, karıncalar ezilen halkı temsil eder. Kırmızı Sakallı Topal Karınca, özgürlük ve adalet için liderlik eden sembolik bir figürdür.
Fillerin karıncaları sömürmesi ve onlara karşı uyguladığı baskı, tarihteki baskıcı rejimleri ve sınıfsal eşitsizlikleri hatırlatır. Karıncaların dayanışması ve birlikte hareket etmesi, baskıya karşı direnişin gücünü gösterir. Kitap, zor zamanlarda umut ve dayanışmanın önemini vurgulayan güçlü bir mesaj sunar.