Öncelikle kitabın başında geçen şu cümleyi sizinle paylaşmak isterim:" İnsanoğlu her şeyi yenmiş, milyonlarca otu, bitkiyi, canlıyı yok etmiş ama bu deve dikeni hâlâ direniyor!" Tolstoy etkileyici bir şekilde kitapta yazdıklarını bu cümleye sığdırmış. Hacı Murat, Tolstoy’un ölümünden sonra yayımlanan kitabı. Gerçek olaylardan esinlenerek yazdığı bu kitapta Çeçen lideri Şeyh Şamil ile onun önemli komutanlarından biri olan Hacı Murat’ın hikâyesini anlatır. Şeyh Şamil'in sağ kolu olarak bilinen Hacı Murat'ın kısa hayat hikâyesinin anlatıldığı bu eser, aslında Rusya'ya karşı bağımsızlık mücadelesi veren Çeçen halkı başta olmak üzere tüm Kafkasya'nın da hikâyesi. Tolstoy’un bu eserinde Kırım Savaşına dair gözlemlerini de görmemiz mümkün. Tolstoy eserinde “Deve Dikenini” aslında Kafkas halkına binayen bir metafor olarak geliştirmiş diyebiliriz. Kafkas halkının dik duruşunu, azmini ve mücadelesini sembolik olarak ifade etmeye çalışmıştır. Akıcı bir üslupla kaleme alınan eser 19. yy. Rusya’sı ve Kafkas toplumlarına dair siyasi ve sosyal anekdotlar da içermektedir. Genel olarak kitabı şöyle özetleyebilirim: Şeyh Şamil ile arası bozulan Hacı Murat'ın Ruslara sığınmasına rağmen ailesi Şeyh Şamil'in elindedir ve ailesini kurtarmak için yaptığı tüm girişimler başarısızlıkla sonuçlanır. Kitapta yer yer savaşın acımasızlığından da söz edilmektedir. O dönemin atmosferini görebilmek için okunması gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum.