Ferhat Altun
@feanorr
Dilci.
Scipio, Hannibal'in öldüğü aynı yıl olan 183'de bir sürgün olarak öldü, sonraki dönemlerde yazan Valerius Maximus, varsayıldığına göre Scipio'nun acı mezar yazıtının şu olduğunu söyler: "Nankör memleketim, sen kemiklerime bile sahip olmayacaksın."
Hannibal, zehri aldığı 183 yılında yaklaşık olarak altmış dört yaşındaydı. Roma'nın en büyük düşmanı ve en büyük korkusu artık yoktu.
Her ikisi de edebiyatla ilgilenen insanlar olduğu için Hannibal ve Scipio, daha önceki savaş yıllıklarından muharebe raporlarını gayet iyi biliyordu. Dalgın Scipio kendisine bunu iyice düşünmesini sorduğunda Hannibal İskender'in en büyük kumandan olduğunu, Pyrrhos'un da ondan sonra geldiğini söyledi, üçüncü yerin de kendisinde olduğunu iddia etti. Scipio, görünüşe göre nazik bir şekilde "Eğer ben seni yenilgiye uğratmasaydım kim bilir ne derdin?" diye sorunca Hannibal "O durumda kendimi üçüncü değil birinci sıraya koyardım" dedi.
Zama, Cannae'dan sonra düştüğü gibi Kartaca'yı da benzer şekilde umutsuz duruma düşürdü, ne var ki Cannae, Roma için yalnızca bir terslikken Zama, Kartaca için sonun başlangıcıydı. Çok az kişi son derece açık şekilde dürüst olan Hannibal'in bu yenilgisinin tarihin gidişatını belirlediğini kabul etmez. Bir tarihçinin söylediği üzere Zama, "Avrupa tarihindeki en kritik muharebelerinden biriydi."
Zama, Hannibal'in Waterloo'suydu ve tıpkı Napoleon gibi baş düşmanına karşı yürüttüğü son muharebesiydi.