Resulullah (sav) şöyle buyurur:
Kalpler dört çeşittir:
1. Kalb-i ecrad (kötülüklerden arınmış kalp): Tıpkı ışık saçan bir lamba gibi olan müminlerin kalbidir.
2. Kalb-i ağlaf (kapalı kalp): Bu, ağzı kapatılmış bir kap içerisindeymiş gibi olan kafirlerin kalbidir.
3. Kalb-i menkus (ters çevrilmiş kalp): Önce inanıp ve bilip sonradan inkar eden münafık kalbidir.
4. Kalb-i musfah (hem imanı hem de nifakı barındıran kalp): Kalb-i musfah'ın içindeki iman, tatlı ve temiz su ile beslenen sebze gibiyken, içinde bulunan nifak ise kendisini kan ve irinin beslediği bir çıbana benzer. Hangi yetişme tarzı diğerini geçerse kalp onun durumunu alır.
Sayfa 51 - Ahmed b. Hanbel, Müsned, Hadis No:10705·Kitabı okudu
Her ne kadar dünya şartlarında yaşadıkça sırrımız hep örtülü kalacak olsa da onu keşfetmenin yolları da hep önümüzde olacak. Daima sorabileceğiz: “Kalbim teslim olmuş bir mümin mi, yoksa aşikar olacağı vakti bekleyen bir inkarcı mı? Boyun eğmiş bir itaatkar mı, yoksa isyan edeceği anı kollayan bir asi mi? Maşukuna kavuşacağı için yanan bir aşık mı, yoksa kupkuru toprak gibi aşktan bihaber mi? Yaşamdaki anlamın peşinde bir derviş mi, yoksa anlamsızlığın pençesinde bir gafil mi? Kimi sever, kimi düşünür, kimi önemser, kime koşar, kime bakar, kime yanar? Yaratana mı yoksa Onun yarattıklarını mı?“
Düşüncesi dahi insanın içini paramparça eden durumlarda bile, Allah kalbimizi pekiştirirse kaybolan irademiz yeniden canlanır. Zorluklar karşısında sebat edebilecek sağlam bir psikolojiye ulaşırız. Normalde tek başına asla güç yetiremeyip darmadağın olacakken ilahi yardım geldiğinde gücümüz bin kat artarak kalbimiz sağlamlaşır. İrade kuvveti sandığımızdan çok daha üstün bir kuvvettir. Kalbini kötülüklerden arındırıp tertemiz kılan herkese bu nimet bahşedilir. Onlar kalplerine verilen kuvvet sayesinde başkalarının altından kalkamadıkları nice zorlukların hafiflediğini derinden hissederler. 
İbn Kayyim el-Cevziyye şöyle der: “Kişinin kemalatında şu iki özellik vardır: ilim ve sevgi. En üstün ilim Allah’ı bilmek, en üstün sevgi onu sevmektir. Bu ikisine sahip olunursa haz tamam olur.“