Göksal Caner Malatya
@goksalc
Yüksek Lisans
İstanbul
İzmir, 1986
650 okur puanı
Ocak 2026 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitap
On Üç Pipo & Tröst (İlya Ehrenburg)
Sovyet edebiyatının usta kalemlerinden İlya Ehrenburg'un "On Üç Pipo" ve "Tröst" eserlerini bir araya getiren bu derleme, kapitalist sistemin çürümüşlüğünü ve insanlığa faturasını çarpıcı bir edebi kurguyla teşhir eder. "On Üç Pipo"da Avrupa'nın farklı coğrafyalarından ve sınıflarından insanların yaşamlarına dokunan pipolar üzerinden; savaşın, yoksulluğun ve burjuva ahlaksızlığının yarattığı yıkımlar son derece vurucu kısa öykülerle resmedilir. "Tröst" (Avrupa'nın Yok Edilişi Tarihi) ise, kâr hırsının sınır tanımadığı emperyalist tekelci kapitalizmin, bütün bir kıtayı ve insanlık birikimini nasıl göz kırpmadan felakete sürükleyebileceğini anlatan keskin bir politik kara mizahtır. Ehrenburg, her iki metinde de sermaye egemenliğinin yarattığı yabancılaşmayı, faşizmin yükseliş koşullarını ve emperyalist paylaşım savaşlarının absürtlüklerini tarihsel materyalist bir duyarlılıkla edebiyata taşır. Sınıf mücadelesinin ve sömürünün sadece kuramsal metinlerle değil, sanatsal tahayyülün ironisiyle de ne denli güçlü tartışılabileceğini gösteren bu çalışma, politik edebiyat okumaları için vazgeçilmez bir eserdir.
Reklam
Cansever külliyatının ikinci yarısını kucaklayan "Sonrası Kalır - 2", şairin "dize işlevini yitirdi" diyerek şiirini bütünüyle anlatıya, çok sesliliğe ve derinlikli karakter analizlerine yasladığı ustalık döneminin haritasıdır. Bilhassa "Ben Ruhi Bey Nasılım" ve "Bezik Oynayan Kadınlar" gibi başyapıtların yer aldığı bu ciltte, burjuva ahlakının, çürüyen konak hayatının ve değişen toplumsal yapının bireyler üzerinde bıraktığı psikolojik enkaz psikanalitik bir derinlikle işlenir. Şiirlerin giderek birer tiyatro metnine yaklaştığı, trajik ve yenilmiş figürlerin kendi iç sesleriyle konuştukları bu metinler, modernleşme sürecindeki Türkiye'nin kültürel sarsıntılarını edebiyatın süzgecinden geçirir. Cansever'in "Sonrası kalır, anıların en güzeli" dizeleriyle özetlenebilecek bu dönemi, umutsuzluk ile direnç arasında gidip gelen, varoluşun hüznünü mekânlar ve eşyalar üzerinden somutlaştıran ağırbaşlı bir felsefi sorgulamadır. İlk cildin kurduğu varoluşsal zemin üzerine görkemli bir sözlü tarih ve trajedi anıtı inşa eden bu eser, Türk şiirinin sınırlarını nesir ve tiyatro lehine ne denli genişletebileceğinin en somut ve estetik kanıtıdır.
Niyazi Berkes'in "İslâmlık, Ulusçuluk, Sosyalizm" adlı eseri, yazarın 1965 yılında Suriye, Mısır, Tunus ve Cezayir gibi ülkelere yaptığı gezi gözlemlerinden hareketle "Arap Sosyalizmi" pratiğini ve Orta Doğu'nun azgelişmişlik dinamiklerini tahlil eden kıymetli bir sosyolojik incelemedir. Kitap, emperyalizmden yeni kurtulmuş Arap coğrafyasındaki ulusal kurtuluş hareketlerinin, kendi bağımsızlık ve kalkınma süreçlerinde din, milliyetçilik ve sosyalizm gibi birbiriyle gerilimli üç ideolojik hattı nasıl sentezlemeye çalıştığını yapısal bir eleştiriyle ele alır. Cemal Abdülnasır'ın Mısır'ı veya Cezayir'in bağımsızlık dönemi deneyimleri üzerinden, sermaye birikimi krizlerini salt "İslami" veya "Arap" karakterli, sınıflar üstü bir sosyalizm arayışıyla aşmanın kuramsal sınırlarını ve çelişkilerini net bir biçimde teşhir eder. Berkes, bölge ülkelerinin kendi tarihsel ve sınıfsal gerçekliklerini Türkiye'nin çağdaşlaşma serüveni ile karşılaştırmalı olarak okuyarak, din ile devlet ilişkilerinin azgelişmiş toplumlardaki ekonomi-politik yansımalarına dair derinlikli gözlemler sunar. Orta Doğu'nun politik tarihini, post-kolonyal ulus-devlet inşalarını ve dönemin popülist anti-emperyalist hareketlerini sınıfsal bir perspektifle inceleyenler için bu eser, 1960'ların siyasal denklemini deşifre eden eşsiz bir tanıklık ve referans metnidir.
İkinci Yeni akımının en üretken ve felsefi şairlerinden Edip Cansever'in külliyatının ilk yarısını oluşturan "Sonrası Kalır - 1", şairin bireyden topluma, sesten anlama uzanan şiirsel evriminin en çarpıcı duraklarını barındırır. Bu ciltte yer alan "Yerçekimli Karanfil" ve "Umutsuzlar Parkı" gibi eserler, modern kent yaşamının yarattığı bunalımı, yabancılaşmayı ve insanın kendi iç dünyasındaki parçalanmışlığı çok sesli ve dramatik bir yapıyla okura sunar. Cansever, şiirini salt lirik bir coşkudan ziyade, dizeyi bir düşünce aletine dönüştürerek, varoluşsal krizleri ve eşyanın gizli ruhunu adeta sosyolojik bir gözlemci titizliğiyle deşifre eder. "Tragedyalar" ile birlikte şiirine dâhil olan tiyatrovari kurgu ve karakterler geçidi, insanın trajedi karşısındaki çaresizliğini evrensel bir düzleme taşırken dildeki imge yoğunluğunu da zirveye ulaştırır. Bireyin toplumsal çelişkiler içindeki yalnızlığını diyalektik bir kavrayışla şiirleştiren bu ilk cilt, Cansever'in "düşünen şiir" inşasının temel taşlarını anlamak için önemli bir kaynaktır.
Eric J. Hobsbawm'un 19. yüzyıl üçlemesinin son halkası olan "İmparatorluk Çağı", kapitalizmin serbest rekabetçi aşamadan tekelci ve küresel boyutta yayılmacı bir karaktere büründüğü o kritik tarihsel kesiti muazzam bir diyalektik zenginlikle inceler. Eser, 1870-1914 yılları arasında Batılı merkezlerin dünyayı nasıl acımasızca paylaştığını anlatırken, bu sömürü düzeninin aynı zamanda kendi sonunu getirecek olan Birinci Emperyalist Paylaşım Savaşı'nın yapısal koşullarını nasıl hazırladığını da ortaya koyar. Yazar, burjuvazinin kültürel ve siyasal hegemonyasının zirvesine ulaştığı bu dönemi sadece diplomatik krizlerle değil; işçi sınıfı hareketlerinin yükselişi, kitle siyasetinin doğuşu ve sanattaki dönüşümlerle bir bütün olarak ele alır. Sermaye birikiminin küresel çapta yarattığı eşitsizlikleri ve burjuva "ilerlemeci" iyimserliğinin ardındaki çelişkileri kavramak açısından bu metin, tarihsel materyalist yöntemin en yetkin örneklerinden biridir.
Reklam