Ah İstanbul!
İstanbul yüzyıllardan beri doğudan ve batıdan birçok tarihçinin, şairin, mütefekkirin ele aldığı; divan şairlerinin uğruna kasideler söylediği bir şehirdir. Yahya Kemal'in, Tevfik Fikret'in, Ahmet Rasim'in İstanbul'u anlatmak için neler neler yazdığını az çok hepimiz biliriz. Fakat 
Sâmiha Ayverdi'nin 
İstanbul Geceleri , bu yazılanlardan bambaşka bir yapıya sahip. Yazarın da dediği gibi "Bu bir roman değil sadece yirminci asrın üçüncü çeyreğinde yani meşrutiyet ile cumhuriyet arasındaki safhada meşhur semtlerin bir tablosudur."
Bu tablo içerisinde okuyucu, İstanbul dâhilinde Türk kültürünün ilmek ilmek dokunduğunu net bir şekilde hissediliyor. Eseri okurken Sâmiha Ayverdi'nin yakın ve uzak tarihimiz hakkında çok geniş bir bilgiye sahip olduğu her satırdan anlaşılıyor. Bilgisine bir de çocukluğunda gördüğü, dinlediği, yaşadığı vakaları da ekleyince ortaya enfes bir İstanbul biyografisi çıkıyor.
Eser de, istanbul dâhilinde, Osmanlı son dönemi ve 1950'lerin istanbul'una dair her şeyi okuyabiliyorsunuz. Misafirlikler, alışverişler, sünnet merasimleri, Hac kafileleri... Sarhoşlar, ayyaşlar, işret alemleri, sazlar, sazendeler, hanendeler... Kültürümüze dair her ne varsa ilmek ilmek dokumuş adeta Sâmiha Ayverdi. Osmanlı'nın son dönemini bizzat yaşamış bir Hanımefendi olarak, kendisinden 40 yıl öncesini ve dönemini mülahaza ederek çok hoş bir İstanbul Kültür yazısı ortaya koymuş.
Eser İstanbul'un 15 farklı semtinin ele alınması ve bu semtlerin kendine has özelliklerinin anlatılmasıyla oluşuyor ve coğrafya işaretli diyebileceğimiz bir yapıya sahip. Anlatılan her semtte bir âdet yahut kaybolmuş bir an'ane bir yerle yeksan olmuş nizam, bir çürüğe çıkarılmış anlayış ve sanat örnekleri, Sâmiha Ayverdi 'nin hüzünlü anlatışıyla okura sunulmuştur.
İstanbul'u sadece bilmekle kalmayan aynı zamanda onu bir insan gibi, bir aşık, bir sevgili gibi yüreğine bağlayan Sâmiha Ayverdi , bu sevgiliye ait İyi olan her ne varsa huzurla, kötü olan her ne varsa kederle anlatıyor.
Ayverdi İstanbul'u bazen Bir şaire benzetiyor; "Yoksa bu şehir, (...) mısraların kadehleriyle etrafını yakıp kavurmuş bir şair midir?" Bu cümlelerin altını da İstanbul'a hayran şairlerle; Fuzuli ile Şeyh Galip ile Nedim ile çizip, kavileştiriyor.
Şehzadebaşı, Süleymaniye, Aksaray, Sandıkburnu, Boğaziçi, Haliç, Beyoğlu... Bu semtler Sâmiha Ayverdi'nin elindeki vesikalardır. Bunlardan mülhem bir İstanbul tablosu çıkarıyor ortaya.
Mesela Beyazıt'ı anlatırken tulumbacılardan bahsediyor. Bu vesileyle İstanbul'un Aksaray'ında
Kasımpaşa'sında, Firuzağa'sında, Tophane'sinde bitip tükenmeyen yangınların ve bu yangınlara müdahale eden tulumbacılar meclisinin şeceresini çıkarıyor Sâmiha Ayverdi
Ya da Süleymaniye'nin kendine has mazbut, muhafazakâr, mü'min insanlarını anlatıyor meselâ. Aynı kubbenin altında namaz kılan mü'minlerin niyetlerine kadar, bir manevi harita çiziyor. Bu semti anlatmışken kandillerden, bayram sabahlarından, hac merasimlerinden bahsetmeyi de ihmal etmiyor. Böylelikle Tanzimat dönemi Osmanlısı'nın manevi hâlini de anlatmış oluyor.
Sâmiha Ayverdi zaman zaman bahsi geçen -meselâ bir Sandıkburnu- semti anlatırken, konu konuyu açar ve bambaşka mevzûlara, gönlünde biriktirdiği ve onu derinden üzen içtimaî ve kültürel fikir yüklerine dalar. Sonra da kendini asıl meseleye dönmesi için "İyi kadın, gene daldın. Seni hep mi yeniden yakandan tutup sarsarak kendine getirmeli" gibi cümlelerle uyarıp asıl konuya dönmeye zorlar. Bu, kitaba ayrı bir neşe katmış. Ve Samiha Ayverdi'nin meseleler karşısında iştiyaksız bir vaziyette öylesine durup duramayağını çok net bir şekilde göstermiş.
Bunun dışında İstanbul Geceleri'ni okurken zaman zaman hayalimde, Atıf Yılmaz yönetmenliğinde ki, başrolde Ayla Algan ve cânım Sadri Alışık'ın olduğu "Ah güzel İstanbul" belirir gibi oldu. Özellikle eserde, semtlerdeki eski konakların, köşklerin, yerinde yeller esmesini hüzünle anlatan Sâmiha Ayverdi "Ama nerede ötekiler? Hani Sinanpaşa köşkü nerede İncili köşk?" diye adeta tarihi imtihana çekerken, bu filmde ki Haşmet ibriktaroğlu karakterinin köhne köşkü, gözlerimin önüne geldi.
İstanbul Geceleri coğrafya, şehir tarihi okumalarını sevenler için, hele ki bir de İstanbul'uda seviyorlar ise kesinlikle okunulması gereken bir eser. 
Yusufcuk ya da 
Mabette Bir Gece gibi şiirsel bir yapıya sahip değil. Aksine incelikle araştırılmış bilgi içerikli bir eser. Ama cümleler yine Sâmiha annenin o zarif cümleleri.
Sâmiha Ayverdi'nin İstanbul Geceleri , bu yazılanlardan bambaşka bir yapıya sahip. Yazarın da dediği gibi "Bu bir roman değil sadece yirminci asrın üçüncü çeyreğinde yani meşrutiyet ile cumhuriyet arasındaki safhada meşhur semtlerin bir tablosudur."
Bu tablo içerisinde okuyucu, İstanbul dâhilinde Türk kültürünün ilmek ilmek dokunduğunu net bir şekilde hissediliyor. Eseri okurken Sâmiha Ayverdi'nin yakın ve uzak tarihimiz hakkında çok geniş bir bilgiye sahip olduğu her satırdan anlaşılıyor. Bilgisine bir de çocukluğunda gördüğü, dinlediği, yaşadığı vakaları da ekleyince ortaya enfes bir İstanbul biyografisi çıkıyor.
Eser de, istanbul dâhilinde, Osmanlı son dönemi ve 1950'lerin istanbul'una dair her şeyi okuyabiliyorsunuz. Misafirlikler, alışverişler, sünnet merasimleri, Hac kafileleri... Sarhoşlar, ayyaşlar, işret alemleri, sazlar, sazendeler, hanendeler... Kültürümüze dair her ne varsa ilmek ilmek dokumuş adeta Sâmiha Ayverdi. Osmanlı'nın son dönemini bizzat yaşamış bir Hanımefendi olarak, kendisinden 40 yıl öncesini ve dönemini mülahaza ederek çok hoş bir İstanbul Kültür yazısı ortaya koymuş.
Eser İstanbul'un 15 farklı semtinin ele alınması ve bu semtlerin kendine has özelliklerinin anlatılmasıyla oluşuyor ve coğrafya işaretli diyebileceğimiz bir yapıya sahip. Anlatılan her semtte bir âdet yahut kaybolmuş bir an'ane bir yerle yeksan olmuş nizam, bir çürüğe çıkarılmış anlayış ve sanat örnekleri, Sâmiha Ayverdi 'nin hüzünlü anlatışıyla okura sunulmuştur.
İstanbul'u sadece bilmekle kalmayan aynı zamanda onu bir insan gibi, bir aşık, bir sevgili gibi yüreğine bağlayan Sâmiha Ayverdi , bu sevgiliye ait İyi olan her ne varsa huzurla, kötü olan her ne varsa kederle anlatıyor.
Ayverdi İstanbul'u bazen Bir şaire benzetiyor; "Yoksa bu şehir, (...) mısraların kadehleriyle etrafını yakıp kavurmuş bir şair midir?" Bu cümlelerin altını da İstanbul'a hayran şairlerle; Fuzuli ile Şeyh Galip ile Nedim ile çizip, kavileştiriyor.
Şehzadebaşı, Süleymaniye, Aksaray, Sandıkburnu, Boğaziçi, Haliç, Beyoğlu... Bu semtler Sâmiha Ayverdi'nin elindeki vesikalardır. Bunlardan mülhem bir İstanbul tablosu çıkarıyor ortaya.
Mesela Beyazıt'ı anlatırken tulumbacılardan bahsediyor. Bu vesileyle İstanbul'un Aksaray'ında
Kasımpaşa'sında, Firuzağa'sında, Tophane'sinde bitip tükenmeyen yangınların ve bu yangınlara müdahale eden tulumbacılar meclisinin şeceresini çıkarıyor Sâmiha Ayverdi
Ya da Süleymaniye'nin kendine has mazbut, muhafazakâr, mü'min insanlarını anlatıyor meselâ. Aynı kubbenin altında namaz kılan mü'minlerin niyetlerine kadar, bir manevi harita çiziyor. Bu semti anlatmışken kandillerden, bayram sabahlarından, hac merasimlerinden bahsetmeyi de ihmal etmiyor. Böylelikle Tanzimat dönemi Osmanlısı'nın manevi hâlini de anlatmış oluyor.
Sâmiha Ayverdi zaman zaman bahsi geçen -meselâ bir Sandıkburnu- semti anlatırken, konu konuyu açar ve bambaşka mevzûlara, gönlünde biriktirdiği ve onu derinden üzen içtimaî ve kültürel fikir yüklerine dalar. Sonra da kendini asıl meseleye dönmesi için "İyi kadın, gene daldın. Seni hep mi yeniden yakandan tutup sarsarak kendine getirmeli" gibi cümlelerle uyarıp asıl konuya dönmeye zorlar. Bu, kitaba ayrı bir neşe katmış. Ve Samiha Ayverdi'nin meseleler karşısında iştiyaksız bir vaziyette öylesine durup duramayağını çok net bir şekilde göstermiş.
Bunun dışında İstanbul Geceleri'ni okurken zaman zaman hayalimde, Atıf Yılmaz yönetmenliğinde ki, başrolde Ayla Algan ve cânım Sadri Alışık'ın olduğu "Ah güzel İstanbul" belirir gibi oldu. Özellikle eserde, semtlerdeki eski konakların, köşklerin, yerinde yeller esmesini hüzünle anlatan Sâmiha Ayverdi "Ama nerede ötekiler? Hani Sinanpaşa köşkü nerede İncili köşk?" diye adeta tarihi imtihana çekerken, bu filmde ki Haşmet ibriktaroğlu karakterinin köhne köşkü, gözlerimin önüne geldi.
İstanbul Geceleri coğrafya, şehir tarihi okumalarını sevenler için, hele ki bir de İstanbul'uda seviyorlar ise kesinlikle okunulması gereken bir eser. Yusufcuk ya da Mabette Bir Gece gibi şiirsel bir yapıya sahip değil. Aksine incelikle araştırılmış bilgi içerikli bir eser. Ama cümleler yine Sâmiha annenin o zarif cümleleri.·
1.336 Gösterim
3 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Samiha Ayverdi'nin bu kitabını ve Ahmet Hamdi Tanpınar 'ın Beş Şehir kitabını okuyup, bahsettiği yerleri o duygularla,o tanımlarla gezmek var aslında. Ben bunu hayalime eklerim de,dahil olmak isteyen olursa daha güzel olur birlikte 😍
İncelemene gelirsek nahif Hoca'm 👏🏻👏🏻;
Ya hangi paragrafa değineyim bilemedim,her paragraf ayrı masal,ayrı zarafet olmuş. Kitaptaki incileri buraya damıtmışsın🤌🏻🤌🏻🤌🏻Çok güzel bir inceleme olmuş. Emeğine yüreğine kalemine sağlık cânım Hoca'm ✨💝 her zaman yaz, daim olsun 🥰🤗 Ben de ramazan ayında okumayı planlıyorum nasip olursa eserlerini,vesilenle tâbi ki 🥰🤗
Ramazan ayı için İbrahim Efendi konağı'nı özellikle öneririm canım hocam.✨ Bu kitabı o aya sakladım. İçinde eski İstanbul'un Ramazan kültürüne ait çok fazla şey var. Birlikte okuruz inşallah.🫂
Güzel sözlerin 💜 ben.🪻 @__bhcftma
Kaleminize sağlık Râbia hocam çok nadide bir inceleme olmuş emeğinize sağlık ☺️
İstanbul'a bakış açım değişti. Ama gerçekten Süleymaniye, Haliç, Beyoğlu, Üsküdar o kadar hoş yerler ki kaldırdığınız her taşın altından bir tarih çıkıyor..
Kaleminiz daim olsun hocam.. keyifli istifadeli okumalar dilerim ✨📚
Râbia hocam çok nadide bir inceleme olmuş emeğinize sağlık ☺️
İstanbul'a bakış açım değişti. Ama gerçekten Süleymaniye, Haliç, Beyoğlu, Üsküdar o kadar hoş yerler ki kaldırdığınız her taşın altından bir tarih çıkıyor..
Kaleminiz daim olsun hocam.. keyifli istifadeli okumalar dilerim ✨📚
Âdeta kitabı okuttunuz, elinize sağlık emek kokan bir inceleme olmuş gayet 🤌🏽🙂
İstanbul bile kıskandı istanbulluğunu 🫰🏽 bu kadar kapsamlısından istifadelenmemek olmaz..
