Dört ciltten oluşan , iki bin sayfanın üzerinde bir eseri okuduktan sonra inceleme yazmamak olmazdı.
İNCE MEMED, okuyucunun hafızasında uzun zaman yer edinecek bir soylu eşkıyanın öyküsü. Köroğluvari bir eşkıya: davranışlarıyla, erdemli duruşuyla, öç alma tutkusuyla hatta atıyla... Bu anlamda eseri bir karakter romanı olarak değerlendiren eleştirmenlerin tespiti isabetlidir.
“Önce içindeki, yüreğindeki zinciri kopar, başkaldır. Sonra dünyanın bütün zincirlerini kır, tekmil kötülüklere başkaldır, iyilik getir. (4. Cilt,Sayfa 349)”
İşte kahramanımızın yegane amacı bu: BAŞKALDIRI!
Neye karşı?
Zulme, zulmedene.
Kim bu zalimler?
Cumhuriyet devrinde, hızla burjuvalaşan tarımda, Çukurova’nın bereketli topraklarını parselleyen, köylüyü insan yerine koymayan -yazarın ifadesiyle b... böceği gibi gören-, gittikçe semiren ağalar, buna göz yuman hatta iş birlikçi olan sistem (kaymakamından valisine, jandarmasına hatta milletvekiline kadar)
Aslında eserin birinci cildinde İnce Memed, yaşadığı köyün ağası Abdi’nin zulmüne karşı bireysel bir başkaldırı içindedir. Yeşilçam tadında olaylar... Fakat diğer ciltlerde bu bireysel başkaldırı tüm ezilenleri temsil eder. Karakterimiz Marksist bir reformcu ve düşünür kimliğine bürünür. Köylüye toprağını dağıtır. Zenginden alır fakire verir.
İşte bu minval üzere maceralarını okuduğumuz bir avuç adamdır İne Memed. Öyle pala bıyıklı, pehlivan görünümlü de değildir. Onu ilk gören efsane İnce de bu muymuş diye dudak büker, konduramaz ona eşkıyalığı. Safi yürektir ama. Hele bir de gözbebeklerine o iğne ucu gibi pırıltı gelip yerleşince korksun ağalar, paşalar, zalimler.
Bu yüreğin peşine takılan okuyucu Çukurova’da, Anavarza’da, Toros’larda ayak basmadık toprak, çıkılmadık sarp kaya, girilmedik mağara bırakmaz. Onunla girer çakırdikenliklerin içine, onunla yırtılır giyitleri, onunla kanar tüm bedeni. Onunla siner kayanın dibine kurşun geçmez silme karanlıkta. Onunla yiter fırtınalı silme bayazlığın içinde. Onunla koşar yarpuz kokan ovalarda. Onunla yorulur, onunla uyur dudağını sündüre sündüre bir bebek masumiyetiyle. Onunla kaşık çalar tereyağlı bulgur pilavına, tarhana çorbasına, Anavarza balına. Bazen de onunla aç kalır midesi sırtına yapışırcasına. Onunla korkar, onunla heyecanlanır. Bekler ki Memed yapıştırsın artık kurşunu şu zalimin taş kesmiş yüreğine. Ama içinden de der: “Kanı kanla yumazlar, kanı suyla yurlar Memed’im.” diye. Memed de bilir bunu gerçi. Hiç de içinden de gelmez aslında vurmak, öldürmek. Onun temiz yüreğinde sevgi taşar oluk oluk. Karıncayı bile incitemez aslında. Bir iyi adam ki canıyın içine koy! Ama mecbur bırakırlar onu. Başka çıkar yol komazlar Memed’e eşkıyalıktan gayrı.
Bozuk düzenin bekçiliğini yapan jandarma kumandanları içinde bir Asım Çavuş dışında iyi bir vatan evladı yok. O da emir kulu (!) ya, erdemli adamdan yana olsa da zalim ağaların oyuncağı. Külliyen beceriksizler ordusu. Dağdan hep madara olup dönüyorlar. Köylüyü sürekli sopadan geçiriyorlar. Hadi o kasabada görevli olanlar o mayadanmış desek, yok. Ankara’dan son anda gönderilenler daha bir zalim. Bu toprak ağaları külliyen zalim.Hepsi aç gözlü akbaba. Her sinsi planın ardından kurulan rakı sofraları... Milli Mücadeleye destek veren canla başla çalışan vatan evlatları hatta eşkıyalar kıyıda köşede sefillik içinde yüzerken, Fransızlar’a yaranmaya çalışırken çekildiklerini öğrenince bir anda Kuvay-ı Milliyeci olanlar hep ağa, kaymakam hatta milletvekili oluvermişler.
Bütün bu kötülerin karşısında iyiliğin, erdemin timsali, garibanların tek umudu olmuş, efsaneleşmiş İnce Memed. Bir Köroğlu türevi. Yanında olan, ona destek veren, gönül verenler de onun gibi onurlu, erdemli insanlar. Hepsi birer İnce Memed.
Ama netice de dünyaya hükümdar olamayacak bir eşkıya.
Ne diyordu Kemal Tahir: “Bir memlekette halkın kahraman anlayışı, eşkıyadan yukarı çıkmamışsa o memlekette insanların çoğunluğu soyguna biraz yatkın demektir.” (Yorgun Savaşçı, Kemal Tahir (Sayfa 445 - İthaki Yayınları)
İnce Memed’in ardından Kemal Tahir’in “Rahmet Yolları Kesti” eserini okumayı düşünüyorum. Bakalım onun eşkıyası da İnce Memed gibi sevimli ve erdemli mi?
Adına türkü yakılmış bir roman kahramanı İnce Memed’i severek okudum.
youtube.com/watch?v=zSSLdnT...
Keyifli Okumalar...
··
315 Gösterim
11 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Elinize sağlık, çok güzel anlatmışsınız eseri. Ben daha çok üşengeçlikten, daha az hitap etmeyeceği düşüncesinden okumadım hiç. Altı vermenizin sebebi ne acaba,?
İncelemeniz yeniden karşıma çıkınca izniniz olursa bir şeyler eklemek isterim.
İncelemeniz bence doyurucu,net,nezih… Sizin de belirtiğiniz gibi Türk eleştirmenler de bu eser için: Başkaldırı romanı diye niteleme yaparlar.
Anadolu romanı denilince belirgin iki özellik vurgulanır:Toplumsal düzene başkaldırı ve halk edebiyatından,folklordan yararlanma.
Yaşar Kemal’i pek seven biri olarak bir dipnot da ben eklemek isterim.İnce Memed’in konusunu seçerken de tüm dünyada yaygın olan ‘soylu eşkıya’ hikayesi geleneğinden etkilenilir.Eşkiya figürü yalnız Türkiye’de değil tüm dünya edebiyatında görülür.Bundan ötürü ince Memed yalnız Türk soylu eşkiyalarıyla değil,çeşitli ülkelerin,Robin Hood,Billy the Kid,Jesse James gibi efsaneleştirilmiş haydutlarıyla akraba sayılır. ( Bir yorum görmüştüm böyle komik durumlar bir bizde olur diye bunun üzerine eklemek istedim.) (Kaynak olarak ise eleştirmenlere katıldığım için Berna Moran ve Yıldız Ecevit esas alınmıştır.)
Ve bende çok ehemmiyeti yok puan sisteminin. Size özgü bu konudaki eleştiriler çok doğru gelmiyor,bilmiyorum.Naziçane bu seriyi okumuş biri olarak incelemeyi sevdim,teşekkür ederim.
Erdinç BİGE
Gönderi Sahibi
Güzel yorumunuz ve değerli katkınız için çok teşekkür ederim, Mine Hanım. Puanlama konusunda size katılıyorum. İstesek de çok objektif puanlamalar yapılamaz bence. "Kıymet" ölçüsü herkesin bilgi, inanç, yaşam biçimi vs. durumlara göre hep subjektif olacaktır. İncelememde zaten hissettiklerimi yazdım. Önemli olan da budur diye düşünüyorum.
1. Sizinki bir inceleme olmamış, resmen kitabın konusunu anlatmışsınız.
2. Hiçbir olumsuz yorumda bulunmamışsınız ama 10 üzerinden 6 puan vermişsiniz. Bence bu mantık dışı.
Erdinç BİGE
Gönderi Sahibi
Puanla ilgili düşüncemi aşağıdaki yorumlarda yanıtladım.Konuya gelince kapak arkası içerik açıklamasının ötesinde bir şey yazdığımı düşünmüyorum. Sonunda İnce Memed şizofren çıkmıyor, ben de böyle spoiler olabilecek bir cümle kurmadım. Karakter romanı dedim ve karakterin bende bıraktığı izlenimleri anlattım. Sizin açınızdan bakarsak konusu hakkında bilgi sahibi olduğumuz eseri okumaya gerek yok. Önemli olan basit bir konu da olsa onu usta yazarın ele alışı, anlatışıdır, edebi değeridir. Katkınız için teşekkür ederim.
Hocam, emeğinize sağlık. Güzel bir inceleme olmuş. 3. cilde kadar okudum. 4. cildi okumak kısmet olmadı. Halam isteyince kıramadım. :) Hocam, 6 puan vermenize çok şaşırdım. :) Yorumlara yaptığınız yanıtları okudum ama tatmin ol(a)madım. Bu kitap 40 dile çevrilen bir başyapıt! :) Kafka'nın kitaplar hakkında söylediği sözü arkadaşlara sunmuşsunuz. Bu kitap basit bir kitap mı? Size öyle geliyorsa, sizdeki engin birikime hayran kalırım. :) Bu kitap, "Tüm uyuyan insanları uyandırmak için bir tek uyanık yeter," sözünün, vücut bulmuş halidir. Daha uzun yazmaya gerek yok bence... Tekrar, ellerinize sağlık, hocam. :)
Erdinç BİGE
Gönderi Sahibi
Umarım en kısa zamanda okursunuz. Nasıl çabucak bittiğine şaşıracaksınız. :) Siz de selametle kalın.
Siz başlayalı çok az bir zaman olmadı mı Erdinç Bey bu seriye? Ne kadar hızlısınız öyle :) Özünü anlatmışsınız sanırım, teşekkürler bu güzel inceleme için.
Erdinç BİGE
Gönderi Sahibi
Teşekkür ederim Nesrin Hanım. Tatil fırsatını iyi değerlendirmek istedim. :))
Reklam
Erdinç Hocam üzerinizdeki rahatlığı ve o ayrıcalık hissini buradan görür gibiyim:) Bence İnce Memed'i tamamen okuyup bitirenler bu ayrıcalığı hak ediyor. Babam da gençliğimden beri söyler durur, İnce Memed'i oku diye... Ne onu dinledim zamanında, ne öğretmenlerimi ne de başkalarını... Bazen treni kaçırdığımı düşünüyorum, bazen de bir şekilde sizin yaptığınız gibi ani bir kararla 4 cildi alıp peş peşe okuyabileceğime yönelik bir potansiyel hissediyorum... O ayrıcalığa erişip erişemeyeceğimi zaman gösterecek. İncelemeniz de bu eserin hakkını verir nitelikte olmuş. Durakları olan bir yolculuk gibi... Emeğinize ve kaleminize sağlık... Selam ve sevgiler...
Erdinç BİGE
Gönderi Sahibi
Güzel yorumunuz için teşekkür ederim, Necip Bey. Haklısınız. Umarım siz de en kısa zamanda okursunuz. O potansiyelin sizde bulunduğuna şüphe yok. Keyifle okuyacağınızdan eminim. Su gibi akan bir dili var yazarın. Sağlıcakla kalın efendim.