Salam, axşamınız xeyir . Bu gün sizinlə David Eaglemanın “Incognito – Beynin Gizli Həyatı" kitabı haqqında fikirlərimi bölüşəcəm.
Bəzən elə olur ki, bəzi davranışlara vərdiş edirik. Bunların sadəcə vərdiş olduğunumu düşünürsünüz? Davranışlarımızın, əslində, bədən adlı bütövümüzdə "aysberqin görünən tərəfi" olduğunu heç düşünmüsünüzmü? İnsanın davranışlarının böyük hissəsini şüur deyil, beynin “kölgədə işləyən” şüursuz sistemləri idarə edir. Yəni özümüzü idarə etdiyimizi, şüurlu şəkildə etdiyimizi düşündüyümüz hərəkətləri etmək üçün biz əvvəlcədən "proqramlaşdırılmışıq".
Eagleman göstərir ki, biz özümüzü “şüurlu qərar verən varlıq” kimi hiss etsək də, beyin daim pərdə arxasında fəaliyyət göstərir və biz çox şeyi sonradan “özününküləşdiririk”.
Kitab həm neyrobiologiya, həm psixologiya, həm də fəlsəfə elementlərini özündə birləşdirmişdir. İndi isə gələk əsər haqqında ümumi fikirlərimə.
Eagleman şüuru “okeanın səthindəki balıqçı qayıq” kimi təsvir edir. Biz yalnız hazır qərarları hiss edirik, prosesləri isə yox. Biz bir şeyə qərar verənə qədər beynimizdə milyonlarla gizli proses gedir. İnsan davranışının böyük hissəsi avtomatikdir.
Gəlin kitabda söhbəti gedən "vərdiş" məsələsinə diqqət yetirək. Kitaba görə insan davranışının 95%-i vərdişlərdən gəlir. Bu məsələ ilə bağlı gəlin bir məqama nəzər yetirək. Hamımızın təkrar-təkrar eşitdiyi "təkrar biliyin anasıdır" cümləsi, əslində, çox doğrudur. Təkrar sinir əlaqələrini gücləndirir, beləliklə, bir şeylər öyrənməyə vərdiş yaranır.
Azad iradə və məsuliyyət məsələsi kitabdakı ən maraqlı fəlsəfi hissələrdən biridir. İnsan bəzən genetik faktorlar, travma, nevroloji xəstəliklər nəticəsində qeyri-normal qərarlar verə bilir.
Əgər insan davranışını beyin idarə edirsə, o zaman verilən səhv qərarların günahı
İlk dəfə oxuduğum güclü qadın kitabı!
Haradan başlasam sözün düzü bilmirəm. Çünki hələ də kitabın təsirin altındayam azca olsa da deyə bilərəm. Çünki günümüzdə olan güclü qadınlardan simvolizə olunub. Azərbaycanın da güclü qadınlarında danışmaq olar. Ona nümunə olaraq ən tanıdığımız Xocalı faciəsində əsir qalan Dürdanə Ağayevadan söhbət etmək olar. Onu tanımaq istəyirsinizsə, youtu.be/Wulb8vISoHI?si=... buradan baxa bilərsiniz və Dürdanə xanım kimi olan və səsi çıxmayan neçə qadınlar. Gələk mövzumuza. İlk başlayaq kitabımızın adına. "Zirzəmi quşu". Gəlin bunu ayıraq iki hissəyə "zirzəmi" və "quş"a. Zirzəmi bildiyimiz, zülmət qaranlıq içində olan bir yer. Quş isə göylərdə uçur və hər zaman sərbəstdi. "Zirzəmi quşu" sözünü birlikdə birləşdirsək, qaranlıq zülmət içində qalan bir quş. Bu quş oradan nə qədər çıxmaq istəsə də çıxa bilmir. Bəlkə də artıq o dərəcədə olur ki, oranı çox sevir. Onu bir sitatla nümunə gətirə bilərəm. ᴢɪʀᴢəᴍɪɴɪ ꜱᴇᴠɪʀəᴍ. ʙəᴢəɴ ᴏʀᴀ ǫᴀʏıᴛᴍᴀǫ ɪꜱᴛəʏɪʀəᴍ. ᴀʀᴀʙɪʀ ᴍəɴə ᴇʟə ɢəʟɪʀ ᴋɪ, ʏᴇʀ ꜱəꜱɪɴᴅə ᴇʟə ʙɪʟəᴄəᴍ ʏᴇɢᴀɴə ʏᴇʀ ᴏʀᴀᴅıʀ (səh158). Gəlin biraz daha da dərinə girsək adı ilə bağlı bəlkə də bu quş azad olmaq istəyir. Öz qorxusunun, narahatlıqlarını, məhdudiyyətlərindən qurtulması və öz kimliyini tapmaq istəyidir. ᴀᴢᴀᴅʟığı ʙüᴛüɴ ʀᴜʜᴜᴍʟᴀ ʜɪꜱꜱ ᴇᴅɪʀəᴍ. ᴏɴᴀ ᴅɪʟə ɢəᴛɪʀəɴᴅə ɪꜱə əᴍɪʀ ʙᴜ ᴄüʀ ᴍüʜüᴍ ᴋəʟɪᴍəɴɪ ᴋɪçɪᴋ ᴠə ᴅəʏəʀꜱɪᴢ ʜɪꜱꜱʟəʀʟə ʙᴀğʟı ɪşʟəᴛᴍəʏɪᴍə ǫᴀʀşı çıxıʀ. ᴏɴᴜɴçüɴ ᴀᴢᴀᴅʟıǫ ʙəşəʀɪ ᴍəɴᴀ ᴋəꜱʙ ᴇᴅɪʀ. ᴇʟəᴄə ᴅə ᴛᴀʀɪxɪ ʙɪʀ ᴀɴʟᴀᴍı ᴠᴀʀ (səh11). Yazıçımız baş obrazın özünü, pəncərə qarşısında pərdə aralağında küçəyə baxan Əmirin özünü adlandırmasında, ʙəᴅʙəxᴛ ᴍəɴəᴍ. ᴅüɴʏᴀʏᴀ ʙᴜ ᴅᴇşɪᴋᴅəɴ ʙᴀxıʀᴀᴍ (səh76) kimi düşüncə əksini tapır. Yazıçı həmçinin ailə münasibətin olması haqqında da danışıb. Evdə olan münasibətdən, uşaqlara necə tərbiyə verilməsindən bir şeylər danışır. ᴜşᴀǫʟᴀʀ ᴋöᴛəᴋʟə
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
27 aprel.
Ədəbi dünya sərhədləri daxilində öz varlığımı tapdıqdan sonra dillər əzbəri olan bir əsəri nəhayət ki bitirdim. Oxuduğum yaxşı və ya pis heç bir əsərin sonunu sevmədim. Çünki hər sonun daxilində mütləq bir kədər vardır. Hərb və sülh. Nə qədəri hərb, nə qədəri sülh? Mən elə düşünürəm ki, Tolstoy əsərin adını sadəcə Napoleon və I Aleksandr öndərliyi ilə baş verən sıralı müharibələrə şamil etmirdi. Hər bir şəxsə çoxdan məlum olan lakin əksəriyyətin görmək istəmədiyi bir düşüncəni ötürür.. Hərb və sülh təkcə, beynəlxalq qanunlara görə bir kişini öldürdüyün zaman cinayətkar, min kişini öldürdüyün zaman isə buna müharibə adını verən ölkələr arasında sirayət etmirdi. Hərb və sülh insanlığın daxili mənəviyyatında idi. Dirijorluğunu etdiyimiz, adına həyat dediyimiz bu operada şübhəsiz ki, sayısız müharibə sədalarını eşidəcəkdik.. Ruhumuz daimi bir şəkildə Hərb, mübarizə içindədir və bu son pillə olan ölümə qədər davam edəcəkdir yəni Sülh ancaq ölümlə həqiqət dərəcəsinə yüksələ bilər. Əsərdə mənim sevimli obrazım knyaz Andreyin müharibə zamanı yaralanmış halda səmaya baxdığı, həyat adlı operanın melodiyalarının susduğu an Sülhün ən böyük işarətlərindən biri idi. Lakin o müthiş anda Andrey Sülhə qovuşmadı çünki operanın ikinci pərdəsi başlayacaqdı.. Əgər yaşamaq Hərb, ölmək Sülh idisə varlığımızın bu həyatdaki mənası nə idi? Niyə biz Hərb vəziyyətinə gözlərimizi açırıq? Dini cəhətdən analiz etdiyimizdə görürük ki, Allah bizi müharibənin daxilinə göndərir və sonsuz sülhü sadəcə onun hüzurunu dadacağımız ana bağlayır. Necə də möhtəşəm! Məhz buna görə, Tolstoy bu əsərini bitirdikdən sonra depressiyaya düşərək, varlıq anlayışını Xristian dini konsepsiyasında axtarmışdır. Həyati nəticəsinə baxdığımız zaman isə, buna nail olmadığı həqiqəti ilə üzləşirik. Hüzur içində Sülhü
Charlotte və Emily'nin görüşü
"Uğultulu Tepeler"i bitirdikdən sonra hər zamankının əksinə, 1 saat dayanıb düşünmədim. Vaxtım yox idi və bitən kimi bu platformada bitdiyini qeyd edib işimə döndüm.
Ancaq yenə də əsərin yaşatdığı duyğuları, həmçinin günlərdir qulağımda səslənən o dialoqları sizinlə paylaşmasam, Heathcliff'in vəziyyətinə düşəcəyimdən qorxuram. Brontelər ruhumu əsir aldılar və asan-asan geri vermək də istəmirlər.
İndi isə ağlımdakı o səhnəni anlatmağa başlayıram. Səhnəni hər an görmürəm açıqca, amma səsləri durmadan eşidirəm, və sözün düzü, olduqca danışqanlarmış. Olduğu kimi danışacağım üçün spoi ola bilər, bunu nəzərə alıb oxuyun :
Budur, qarşımda yamyaşıl bir çəmənlik var. İnsanlardan və onların gətirdiyi hay-küydən təcrid olunmuş, sağdakı ağacdan bir az kənarda axan çaydan gələn su şırıltısının və quşların oxuduğu nəğmələrin xaricində heç bir səsin eşidilmədiyi bir yerdir bura. Tam da Catherine ilə Heathcliff'in sevdiyi kimi. Ya da Jane Eyre mi desəm? Və burada St. John'un ruhunu da görürəm sanki, bu yer onun çox sevdiyi halda qoyub getdiyi vətəninə necə də bənzəyir, deyilmi?
Sizə səs-küysüz demişdim, amma unudun bunu. Artıq iki qadının hərarətli danışığını eşidirəm. Emily ilə Charlotte öz əsərlərini qarşılaşdırmağa çalışır, deyəsən. Amma bu heç də sakit keçəcək bir müzakirəyə bənzəmir. "Jane Eyre"in yarısından bir az keçən kimi Emily Charlotte'un obrazlarıyla tənə etməyə başladı :
- Ah, heç gülüşümü saxlaya bilmirəm, doğrusu. Amma Mr. Rochester'dəki bu sadəlik, bu bəsitlik haradan gəlir belə? Sən buna nifrət dolu, günahkar xaraktermi deyirsən? Bu adam ikiüzlüdür, asanca yalan danışır, amma yox... Ondakı nifrətin səbəbləri heç də dərin deyildir, onun ruhu Heathcliff'in ruhunun yarısı qədər belə yaralanmayıb. Bu adamın xarakteri Heathcliff qədər möhkəm və dərindən kök salmış