Eşler Arasında Zekâ Benzerliği: Araştırmalar Ne Diyor?
Evli çiftlerde erkek ve kadın eşlerin ortalama IQ'ları birbirine yakın mı, yoksa bariz farklar mı var sorusu, davranış genetiği ve psikoloji literatüründe onlarca yıldır inceleniyor. Varılan sonuç nettir: Eşlerin zekâ düzeyleri arasında sistematik bir benzerlik vardır, bariz fark eğilimi yoktur.
Bu olgu literatürde "assortative mating" (eş seçiminde benzerlik) olarak adlandırılır.
Temel bulgu:
Yapılan meta-analizler ve büyük ölçekli çalışmalar, eşler arasındaki genel bilişsel yetenek korelasyonunu yaklaşık 0.35-0.40 aralığında rapor eder. Bu, tesadüfle açıklanmayacak kadar yüksek, anlamlı bir pozitif ilişkidir. İnsanlar farkında olmadan kendi zekâ seviyelerine yakın kişilerle eşleşmektedir.
Eğitim düzeyi üzerinden yapılan ölçümlerde bu korelasyon daha da yükselir (0.50-0.60 civarı). Zekâ ile eğitim başarısı arasındaki bilinen ilişki düşünüldüğünde, bu da aynı örüntüyü destekleyen dolaylı ama güçlü bir kanıttır.
Ortalama farkı yok:
Araştırmaların hiçbirinde, "evli çiftlerde erkek eşlerin IQ'su kadınlardan sistematik olarak yüksektir" ya da tam tersi yönünde bir bulguya rastlanmaz. Ortalama IQ puanları kadın ve erkek eşler arasında istatistiksel olarak denktir. Yani ne kadınlar ne de erkekler kendilerinden belirgin şekilde daha zeki ya da daha az zeki bir eş seçme eğilimi göstermez; seçim, benzer bilişsel düzeye yöneliktir.
Nedensel mekanizma:
Bu benzerliğin arkasında yatan temel sebep, sosyal ve çevresel sınıflandırmadır. Benzer zekâ düzeyine sahip insanlar eğitim hayatı, meslek grupları ve sosyal çevreler içinde aynı ortamları paylaşır. Bu ortak alanlar, benzer bilişsel seviyedeki bireylerin karşılaşma ve uzun süreli ilişki kurma olasılığını artırır. Doğrudan bir "IQ testi yapıp eş seçme" davranışı söz konusu