İzzet Eroğlu
@izzeteroglu
I. Dünya Savaşı’na giden süreç, savaş yılları ve Millî Mücadele Dönemi; Batı Anadolu’da mütegallibe ile reaya arasında bitmez tükenmez bilmeyen sancılı ilişkiler sınıf mücadelesi bağlamında ele alınmıştır. Arap Ali ile mütegallibe Adnan Bey üzerinden sınıflar arası mücadele toplumsal gerçeği yansıtır bir şekilde canlı ve akıcı bir şekilde kaleme alınmıştır. Kara toprakların adeta kaderine dönüşen üreticiler ile toprak sahipleri arasındaki zalimane ilişki eserde başarılı bir şekilde işlenmiştir. Yazar Osmanlı dönemindeki mütegallibe ile reaya arasındaki münasebetlerin Türkiye’de de nitelik bakımından değişmediğini tercih edilen isimler üzerinden ima etmektedir. Diğer bir deyişle düzen değişse de ezilenler değişmemektedir.
Eser; 1930’lu yıllarda Türkiye’ye gelen ve on iki diplomalı kadın olarak bilinen Dr. Cosette Faust Newton ile birlikte İstanbul’dan deniz yoluyla yolan çıkan Lütfiye Duran’ın Amerika’ya seyahatine dair babası Faik Sabri’ye seyahat boyunca gönderdiği mektuplardan oluşmaktadır. Deniz yolculuğu, 1930’lu yıllarda Amerika ile Türkiye arasındaki gelişmişlik farkı ve Amerika’da Lütfiye Hanım’ın dikkatini çeken konulara dair gözlemlerin olduğu eser duru ve açık bir dille kaleme alınmıştır. Lütfiye Duran’ın Amerika seyahatinin Amerika’daki ilk durağı olan New York’da ilk dikkatini çeken; o zamanlar “gökdelen” tabiri kullanılmadığından kendisinin “göklere tırmanan yüksek binalar” olarak ifade ettiği çok katlı yapılardır. Günümüzde insanların merakı televizyon gibi kitle iletişim araçları ile giderilmekte iken bunların olmadığı ve bu merakın yazı ile giderildiği bir döneme ilişkin eser; “Ne okusam diye” düşünülen bir günde iyi bir seçenek olabilir.
Türkiye’de yaşayan bir Amerikalı rolüne bürünen yazar; ülkenin hali pür melalini Amerikalı arkadaşına mektuplarda zaman zaman mizahi olarak da anlattığı güzel bir eser. Pratik hayata dair Türkiye’deki anlayışın mizahi olarak ele alındığı eserde trafik sorunundan, randevulara zamanında gelmemeye kadar çeşitli konular üzerinden olması gerekene dair Batılı bakış açısı ortaya konulmuştur. Örneğin hırsızlık sadece bir nesnenin çalınması olarak görülmemiş buna ilaveten zamanın, vicdanın ve mirasın çalınması olarak da ele alınmıştır.
Çanakkale Savaşı’nın gölgesinde ilginç tesadüflerle gelişen aşk bağlamında yazarın döneme, olaylara ve iktidar sahiplerine yaklaşımına dair önemli veriler sunan güzel bir tarihi roman. Savaş, savaşın zorlukları, Ermenilerin nasıl sürüldüğü, sürgün yollarının tehlikeleri ve her şeye rağmen aşkın ele alındığı eser okunmayı ziyadesiyle hak etmektedir.
Türkiye’de şehrin beton yığını olarak görülmesiyle birlikte şehir kültürü genel olarak ortadan kalkmıştır. Betonlaşma öncesindeki küçük ve orta ölçekli şehirlerin kendine özgü bir canlı bir kültürel varlığının olduğu pek bilinmemektedir. Şivesi, yemekleri ve insan ilişkileri bakımından canlı kültürel bir varlık arz eden Antep’in Osmanlı’nın son zamanları ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına dair sosyo kültürel hayatı şahıslar üzerinden eserde ele alınmıştır. Yazar şahısları adeta ete kemiği bürünmüş bir şekilde canlı bir şekilde tasvir etmiş olup okuyucularını 1900’lü yılların başlarının Antep’ine götürmektedir. Sosyo kültürel hayata dair önemli verilerin yer aldığı eser aynı zamanda Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş aşamasındaki kültürel değişim ve anlayış farklılıklarına da değinmektedir.
Beş Şehir'den sonra şehri ele alan önemli eserlerden biri. Körüyle, topalıyla, ağası ve ırgatıyla henüz kapitalizme esir olmamış bir şehir hayatını canlı canlı okumak için isabetli bir eser.
