İnsan, zorunluluğa tabi olduğunu bilmezse özgür de olamaz; zira özgürlüğünü, kendini zorunluluktan kurtarmak için giriştiği ve hiçbir zaman tümüyle başarılı olamamış girişimler sayesinde kazanmıştır.
Gerçek şudur: Marx çalışmasının her evresinde insanı bir animal laborans olarak tanımlar ve sonra da onu, bu en büyük ve en insani kudretin artık gerekli olmayacağı ve topluma sokar. Bize de bundan böyle üretici kölelik ile üretici olmayan özgürlük arasında sıkıntılı bir tercihte bulunmak kalır.
Marxs'a göre devrimin görevi, emekçi sınıfları kurtarmak değil, insanı emekten kurtarmaktır; emek kaldırılığındadır ki, "özgürlük alanı" da "zorunluluk alanı" nın yerini alabilecektir.