Ağa, Şeyh, Devlet
Martin Van BruinessenYazar:
Martin Van Bruinessen
Çevirmen:
Banu Yakut
Tahmini Okuma Süresi:
14 sa. 25 dk.
Sayfa Sayısı:
509
Basım Tarihi:
Ekim 2021
İlk Yayın Tarihi:
1992
Yayınevi:
İletişim Yayıncılık
Orijinal Adı:
Agha, Shaikh and State The Social and Political Structures of Kurdistan
ISBN:
9789754709414
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Kürtler üzerine yazılmış çok geniş kapsamlı ve derli toplu bir kitap. Yazar iran, irak, suriye ve Turkiye deki seyahatleri boyunca kurtlere dair, siyasi mücadeleden isyanlarla, asiretlerden kent hayatına, Yemek kültüründen dile- kıyafete kadar bir çok alandaki izlenimlerini titizlikle okuyucuya aktarıyor. Hem tarihi hem de bugünü anlatan kitap okumak isteyenlere şiddetle tavsiye edilir.
Milliyetçilik Duygusu Geç Gelişmiş Bir Halk Olarak Kürtler
Kitap Kürtler üzerinde yazılmış antropolojik, sosyolojik ve tarihsel bir çalışma sahası ve tabi kitap nerdeyse 50 sene önce yazılmış.
İslam'dan önce ki kürler ve İslam'la birlikte Müslüm olan Kürtler, Emevi ve Abbasi dönemde ki Kürtler, Selçuk ve Osmanlı döneminde Kürtler, Mirler ve tarikatlar dönemde ki Kürtler, Ağa ve Şeyhler arasında bölünmüş Kürtler?
Fransız ihtilalinde gelişen ulusalcılık hareketi ve uyuyan Kürtler, 2. Abdülhamid politikasında Hamidiye Alayları Osmanlı Üç Tarz Siyaseti: Osmancık, İslamcılık ve Turancılık ve Osmanlıyı ve Halifeliği kurtarmaya çalışan Kürtler...
Cumhuriyetin kuruluşundan ve 21 anayasasını temel hakların Osmanlı tebaası olan Türkler ve Kürtler, 24 anayasasında ise tekçi zihniyetle kurulmak istene cumhuriyet ve Kürtleri dışlayan politika, Şark İstiklal Mahkemeleri idamlar ve katliyamlar...
1940'ta okuyan Kürt gençleri ise sosyalizm ile tanışmaları ve 1960'ta ise Türk sol kesiminde yer almaları.
1960 askeri daebesi ile Sivas kampı yeni kürt'lük bilinci uyandırdı 
Sivas Kampı bunun en tipik örneğidir.
1970'te 12 Mart askeri muhtıra ile Kürt hareketi daha fazla sola kaymaları ve Türk solun içinde dışlanması.
12 Eylül 80 darbesi ise Diyarbakır cezaevi Kürtlere yapılan işkenceler nam saldı. Ve 80 darbesin piskolojik ortamında PKK'den bir Kürt düşmanlığı yapan bir örgüt çıktı ve hiçbir halt yapmadı.
Son olarak DEM partisi ise sadece Türkçülük tezi üzerinde kurulmuş bir partidir. Ve Kürt'lükle hiçbir alakası yok...!!!???
Sivas Kampı bunun en tipik örneğidir.
1970'te 12 Mart askeri muhtıra ile Kürt hareketi daha fazla sola kaymaları ve Türk solun içinde dışlanması.
12 Eylül 80 darbesi ise Diyarbakır cezaevi Kürtlere yapılan işkenceler nam saldı. Ve 80 darbesin piskolojik ortamında PKK'den bir Kürt düşmanlığı yapan bir örgüt çıktı ve hiçbir halt yapmadı.
Son olarak DEM partisi ise sadece Türkçülük tezi üzerinde kurulmuş bir partidir. Ve Kürt'lükle hiçbir alakası yok...!!!???
Martin Van Bruinessen Hollandalı Kürdoloji uzmanının yazmış olduğu bu araştırma. 1960 ve 70 li yılların sonuna kadar İran, Irak, Suriye ve Türkiyede göçebe, yarı göçebe ve yerleşik bir şekilde yaşayan Kürtler arasında yaptığı geziler, röportajlar ile kaleme aldığı ve İngilizce, Fransızca, Arapça ve Farsça yazılmış bir çok kaynaktan beslenerek hazırladığı bir kitap. Yayınlandığı ilk günden itibaren de Kürtler ile ilgili yapılan çalışmalarda da ciddi bir kaynak haline gelmiştir.
Kürtlerin yaşadığı coğrafya yüzyıllardır sosyal hareketliliğin, isyanların, savaşların ve barislarin olduğu iç içe geçmiş toplumsal ilişkilerden örülü kompleks bir doğa. İşte Kürdolog Bruinessen bu girift ilişkiler ağı ve yapının bir haritasını çıkarmış. Ayrıca kitap tanıtımından şunları okuyabilirsiniz.
"Bruinessen, kitabında esas olarak -devletle ilişkileri çerçevesinde- ağalık ve şeyhlik düzenini odak alıyor. Yazar, bir yandan ağalık ve şeyhlik kurumunun siyasi iktidarla çatışan/çakışan "menfaatlerini" ele alırken, diğer yandan da bu iki muktedir güç arasında sıkışan topraklı/topraksız Kürtlerin toplumsal konumlarına dair yaptığı nitelikli gözlemlerini okuyucuların dikkatine sunuyor. Elinizdeki kitap, tarikat, aşiret ve siyasal mücadeleler tarihinden Kürtlerin sosyal gerçekliğini incelikle süzen, konusunda çığır açan temel bir eserdir."
Kitabın başındaki, Kürt aşiret yapısının antropolojik tahlili kısmı her ne kadar fazlasıyla sıkıcı olsa da aşiretin ne olduğunu ve nasıl ayakta kaldığını, kendisini yeniden ürettiğini anlamak için anahtar vazifesinde. Kitap temel olarak Kürt mîrleri ve mîr ailelerinin yapısından başlayarak, bu mîr ailelerinin 19.yy başında ortadan kaldırılışından sonra doğan otorite boşluğunda kendini gösteren "bey"leşen ağalara ve daha sonra bu ağaların da üstüne çıkan önder şeyhlere uzanan süreci bizlere anlatmaya gayesinde. Ve bütün bu süreci, sebep sonuç zincirini de gayet mantıklı kurarak ve yer yer bizi de tartışmanın içine çekecek şekilde kurgulamış. Hem bir antropoloji hem bir tarih kitabı.
Martin van Bruinessen'in Güneydoğu ve Doğu Anadolu'yu içine alan, Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgeyi birinci kaynaklar ya da dolaylı kaynaklar ile ele aldığı; bölgenin toplumsal yaşamına ışık tuttuğu eseri.
Kürtlerin özellikle Irak'ın Kuzeyi, İran, Suriye ve Türkiye'nin doğusunda konumlandığını ve yaşayış sekillerini tarihsel boyutta kitapta görebiliyoruz. Özellikle bu yaşayışı Ağa, Şeyh ve Devlet üçgeninde incelemiş Bruinessen.
Ağa feodal lider, ekonomik güç.
Şeyh dini lider.
Devlet ise politik güç olarak lanse edilebilir. Bu üç hegemonya birbirleriyle ilişki halinde.
Özellikle Kürtlerdeki feodal yaşamın toplumsal yasami nasıl şekillendirdiği, iç çekişmelere nasil yön verdiğini, ekonomik hayatın ne tür faaliyetler ile sürdürüldüğünü kitapta görebiliyoruz. Bu feodal yapının, bölgenin coğrafi koşullarından dolayi, aslında oluşan bir siyasi boşluk nedeniyle çıkmış olabileceğini yorumlamak mümkün. Bugün bu derebeylik düzenini bu bölgede görüyoruz, tıpkı Osmanlinin son dönemleri ve cumhuriyetin ilk zamanlarında olduğu gibi. Çünkü Doğu, sert bir coğrafya. Burada devletin etkisi o zamanlar fazla değildi, yolları yani ulasabilirligi iyi durumda değildi. Dolayısıyla Devlet otoritesinin zayıflamasina yol açan bir durum. Otoritenin olmadığı yerde kişiler, topraklarına toprak katarak güçlerine güç katmış ve otorite haline gelmiş. Ağalık, bu şekilde bölgede etkin güç haline gelmiş.
Şeyh ise, Kürt ve Türk'ü bir arada tutan en önemli olgu olan dini boyutun lideriydi. Şeyh, toplumda saygı duyulan, topluma yön veren hatta ve hatta ayaklanmaları dahi organize eden, orduya komutanlık edebilen bir konuma da gelmiştir. Şeyh Sait ayaklanması başta olmak üzere örnekler oldukça fazla.
Devlet bu noktadaki eksikliğini o dönemde bu nüfuzlu kişiler arasında kurduğu diyaloglar ile
Yazar Hakkında
Martin Van BruinessenYazar · 7 kitap
10 Temmuz 1946 tarihinde Hollanda'nın Schoonhoven şehrinde doğdu. Utrecht Üniversitesinde fizik-matematik ve antropoloji-sosyoloji öğrenimi gördü.
1974-76 arasında Türkiye, İran, Irak ve Suriye'nin Kürt bölgelerinde saha araştırmaları yaptıktan sonra 1978'de Ağa, Şeyh ve Devlet isimli doktora tezini Utrecht Üniversitesi Antropoloji Bölümü'ne sundu (2003, İletişim). Sonra aynı üniversitenin Türkoloji Bölümü'nde Osmanlı tarihi araştırmalarına başladı ve bu konudaki çalışması 1988'de Evliya Çelebi Diyarbekir'de adıyla yayımlandı (Hendrik Boeschoten ile birlikte derleyen, 2003, İletişim). Türkiye ve Kürdistan tarihi ve toplumuyla ilgili araştırmalarının yanı sıra 1982'den bu yana Endonezya üzerine çalışan van Bruinnessen, dokuz yıl kaldığı Endonezya üzerine dört kitap ve onlarca makale kaleme aldı.
1994 senesinde Hollanda'ya dönüp "Kürt ve Türk uzmanı" olarak Utrecht Üniversitesi'ne katıldı. 1996-97'de Berlin Özgür Üniversitesi'nde Kürdoloji kürsüsüne atandı; 1998-2008 yıllarında profesör oldu, Leiden'de Modern Dünyada İslâm Araştırma Enstitüsü'ne (ISIM) bağlı olarak çalışmalarını yürüttü.
Adı geçen kitapların yanında iki derlemesi de Türkçe yayımlandı: Kürdistan Üzerine Yazılar (1992, İletişim) ve Kürtlük, Türklük, Alevilik (2000, İletişim).
