Yazar:
Şükrü Hanioğlu
Tahmini Okuma Süresi:
29 sa. 1 dk.
Sayfa Sayısı:
1024
Basım Tarihi:
1 Eylül 2023
Yayınevi:
Bağlam yayınları
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Atatürk'ün entelektüel portresi
Puan vermedi
Prof. M. Şükrü Hanioğlu’nun Bağlam Yayınlarından Eylül 2023’te yayımlanan 1000
sayfalık(XXİV+20[giriş]+854[asıl metin]+125[kaynakça+dizin]) “ATATÜRK Entelektüel
Biyografi” adlı eserini okudum. Not alarak okuduğum için 15 günde bitirebildim.
Dipnotlardaki işaretlenen eser ve makaleleri de mümkün olduğunca kütüphanemden
tekrar gözden geçirdim.
Her şeyden önce yazarını böyle ayrıntılı ve oldukça uzun bir zamana yayılan yoğun
bir emek ürünü olan bu eser nedeniyle kutlamak gerekir. Şurası bir gerçek ki, yerli ve
yabancı birçok kişi Atatürk’ün çeşitli yönlerini işleyen eserler kaleme almışlardır.
Ancak Atatürk’ün “entelektüel yönü” ne böylesi derinlemesine ışık tutan bir eser ilk
defa yayımlanıyor. Eser, 2011 yılında yazarın öğretim üyesi olarak çalıştığı Princeton
Üniversitesi'nin bağlı yayınevi Princeton University Press’te[kuruluş 1905] İngilizce
olarak yayımlanmış; Almanca, Çince, Japonca, Farsça, Fransızca ve Ukraynaca’ya
da tercüme edilmiş.
Bu eserden önce Zafer Toprak’ın “Atatürk Kurucu Felsefenin Evrimi” adlı
eserini[Türkiye İş Bankası Yayınları, 2020, 511 sayfa] okumuştum. Dolaysıyla benim
düşünce dünyamda her iki eser birbirini tamamladı.
Öncelikle belirtmem gerekir ki eserin okuyucusunun sabırlı bir okuma yapması
gerekiyor. Aynı zamanda okuyucunun eseri özümseyebilmesi için arka planda iyi bir
"Atatürk okuması" na sahip olması gerekir. Tamamını olmasa bile Şevket Süreyya
Aydemir, Lord Kinros, Andrew Mango, Celâl Bayar, Mazhar Müfit Kansu, Kazım
Karabekir, İsmet İnönü, Falih Rıfkı Atay, Ali Fuat Cebesoy, Fethi Okyar, Vamık
D.Volkan, Hasan Rıza Soyak, Kılıç Ali, Mahmut Esat Bozkurt, Mahmut Goloğlu, Salih
Bozok, Peyami Safa, Sadi Borak, Celal Nuri İleri, Aydın Kansu, Tarık Z. Tunaya, Sina
Akşin…vb. yazarların eserlerini ve bu arada Atatürk’ün "Nutuk" adlı eserini
Kitap ile ilgili düşüncelerimi yazmadan önce, Şükrü Hanioğü tarafından hazırlanan "Atatürk Entelektüel Biyografi" büyük bir bilgi birikimi ve araştırmanın ürünü olduğu kitabı elinize aldığınızda İlk göze çarpan şey olduğunu söyleyebilirim. Şöyleki; kitap 1000 sayfa, kaynakça ve dizin 125 sayfa, ayrıca dipnotlar epey fazla, kitabın kapağındaki ve ilk sayfadaki resmin seçimi bile konuya ilgi duyan okuyucuyu cezbediyor. Kitabı biz Türkçe olarak yeni okuyoruz, fakat eser 2011 yılından bu yana bir çok dünya dilinde okuyucuya ulaşmış.
Kitabı okuyacak olanlar daha önce Atatürk ile ilgili biyografi, anı, Atatürk'ün katıldığı savaşları, o döneme ilişkin siyasi akımlar ve teoriler ile Atatürk'ün yazmış olduğu "Nutuk"u okumadı iseler kitabın size göre olmadığını söyleyebilirim. Kitabı anlayabilmek için bir miktar entelektüel bilgi birikimine ihtiyaç olduğu kanaatindeyim. Kitabı hazmedebilmek için ideolojik saplantılarınızın ve ön yargılarınızın olmaması eseri anlamayı daha da kolaylaştırabileceğini değerlendiriyorum.
Yazarın konusuna hakimiyeti sayesinde okuyucu bir anda kendini Atatürk'ün yaşadığı dönemde doğduğu, yaşadığı ortamda buluveriyor. Bütün bir hayata, yapılanlara ve yapılmak istenilenlere düşünce dünyasını etkileyen olgulara sebep sonuç ilişkisi içinde Atatürk'ün zihin dünyasına giriyor insan.
Kitapta, Jön Türklerin bilimcilği, Türkçülük, İttihat ve terakki, Anadolu müslüman milliyetçiliğine dayalı Fransız ihtilali, laiklik ve dine bakış, ırkçılık, oryantalizm ve Cumhuriyetin ilanı sonrası inkılaplar Atatürk'ün okuduğu etkilendiği ve çevresi dikkate alınarak incelenip değerlendirilmiş.
Kitaba bir eleştiri yapmam gerekirse , ırkçılık konusunun gereksiz olarak uzatılmiş olduğunu söyleyebilirim.
Kendi adıma Atatürk'ü anlamak ve yaptıklarını özümsemek
Atatürk’ün zihni yapısını her meşrebin kendine göre tahayyül ve tasavvurlarına göre değil de gerçekten görmek ve anlamak isteyen bir okurun kesinlikle müracaat etmesi gerektiğine kâni olduğum bir şaheser. Böyle kaliteli bir metni Türkçeye hem de mufassal bir tarzda kazandırdığı için Hanioğlu’na ben şahsen müteşekkirim. İfrat-tefrit ikilemini aşarak yazdığı bu eser, hiçbir zaman kıytırık bir Yılmaz Özdil yahut Sinan Meydan denen eyyamcılar kadar okunmayacak ama elde böyle kıymetli bir işin olduğunu ve bunun bir Türkün elinden çıktığını bilmek beni memnun ediyor.
Yazar Hakkında
Şükrü HanioğluYazar · 8 kitap
Geç Osmanlı dönemi tarihi alanında dünyanın en önde gelen otoritelerindendir ve 19. yüzyıl entelektüel tarihinin en önemli kaynakları olan yapıt ve makalelerin de sahibidir[1] Çalışmaları, 2010 TÜBİTAK Özel Ödülü ve 2012 T.C. Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü ile ödüllendirilmiştir.
Yaşamı
Yüksek öğrenimini İstanbul Üniversitesi’nde siyaset bilimi ve ekonomi alanında tamamladıktan sonra aynı üniversitede siyaset bilimi doktoru oldu. Doktora tezini İttihad ve Terakki Cemiyeti kurucu üyelerinden Abdullah Cevdet Bey üzerine yazdı. 1981’den itibarn İttihad ve Terakki Cemiyeti hakkındaki araştırmaları için birçok ülkede ve arşivde çalışmalar yaptı.[2]
Son dönem Osmanlı politika ve diplomasi tarihi ile Türk siyaset hayatı konularında İstanbul Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, Deniz Harp Okulu ve Columbia, Wisconsin, Michigan ve Chicago Üniversitesi’nde ders verdi; seminerler yönetti. Ahmet Ertegün Vakfı başkanlığı, Princeton Üniversitesi'nin yakındoğu çalışmaları bölümü başkanlığı görevlerinde bulundu.
"Son dönem Osmanlı, erken dönem Türk entelektüel, diplomatik ve siyasal tarihine farklı bir bakış açısıyla yaklaşan uluslararası düzeyde üstün nitelikli çalışmaları” nedeniyle 2010 yılında TÜBİTAK Özel Ödülü’ne layık görüldü[3] ve TÜBİTAK tarafından ödüllendirilen ilk tarihçi oldu.[4] Hanioğlu, 2012 yılında ise Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’ne[5] layık görülmüştür.
2010 yılından bu yana Sabah gazetesinde köşe yazıları yayımlamaktadır.[6]
Öne çıkmış yayınları
Bir siyasal düşünür olarak Doktor Abdullah Cevdet ve dönemi, Istanbul, 1981
Bir siyasal örgüt olarak Osmanlı Ittihad ve Terakki Cemiyeti ve Jon Türklük, Istanbul, 1986
Young Turks in Opposition, Oxford University Press, (1995)
Prepretaion for a Revolution
Osmanlı’dan Cumhuriyete Zihniyet Siyaset ve Tarih
A Brief History of the Late Ottoman Empire, Princeton University Press, (2008)
