Yazar:
Şebnem Eraş
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 46 dk.
Sayfa Sayısı:
168
Basım Tarihi:
Kasım 2009
Yayınevi:
NTV Yayınları
ISBN:
9786055813376
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Farkli kültürleri okumak onların hakkında bilgi sahibi olmak her zaman hoşuma gitmiştir.
Yaşayış tarzları, giyinme, yaşadıkları ortam uyguladıkları gelenekler...
Berdel kitabi ile hem de 'görsel' anlatımla desteklenmiş harika bir çalışma olmuş .
Gerçekten okumanız da fayda gördüğüm bir kitap. Okuyunuz.
Yazarın tezi üzerine hazırladığı bir araştırma. Kuşe kağıdı baskısı, fotoğraflar ve incelemeleriyle okurken belgesel izlemiş gibi hissettim. Bitince de İbni Haldun'a bir kez daha hak verdim.
' Coğrafya, kaderdir.'
Berdel bir evlilik töresi. Kitabı okuyan ve bu kültüre aşina olmayanların çok da aklının almayacağı türden bir gelenek. Her ne kadar Doğuda görev yaparken şahit olmuş olsam da, ben bile bazı hikayeleri okurken iç geçirdim.
Çok zorlu hayatlar biçiliyor kız çocuklara, hem de daha çocuk yaşından veriliyor kararları.
Toplumumuzun gerçekleri olsa da, bir an önce bitmesi umuduyla.
Ve gerçekten Coğrafya bir kaderdir.
Yazarı tebrik ediyorum..
Şebnem Eraş
Şebnem Eraş
Okuyun,okutun. Söylenecek tek şey budur bu kitap üzerine. Bir araştırma yazısı ama roman gibi, acıklı bir roman. Üzerine söylenecek çok sey var ama söyleneceklerin hiçbir tesiri yok. Zorlayıcı bir kabulleniş. Yazının sonuna doğru bir ümit doğuyor insanın içine, belki değişir bu töre diye ama belki ...
Berdel, kızların iki aile arasında değiştirilmesine dayanan bir evlilik töresidir. Berdel aşiretin güçlenmesi, sermayenin dışarıya gitmemesi ya da kan bedeli olarak yapılır. Anadolu'nun eski ve yozlaşmış bir geleneği olan "berdel", yazar tarafından yıllarca, bizzat yaşandığı yerlere gidip fotoğraflayarak anlatılmış. İçeriğindeki fotoğraflar bize acı dolu hayatların çok da uzak olmadığını gösteriyor.
Doğu'da kızlar kadın doğar.
Ecellerinden önce ölürler.
Berdel, bir ailenin çocuklarının diğer bir ailenin çocuklarıyla karşılıklı olarak evlendirilmesi, olarak tanımlanır.
Tam olarak bir terazinin iki kefesi gibi ve bu terazinin iki kefesi de dengeli olmak zorunda. Yapılacak düğünler, verilecek çeyizler, takılacak takılar, berdel yerine arabalarla getirilen gelinlerin arabalardan aynı anda inmesi ve aynı anda diğer arabalara binmesi, kısaca her şey.
Evlendikten sonra da denetim mekanizması daima devrede ve bir evde şiddet gören geline karşı diğer evdeki berdelin de sebepsiz yere şiddet görmesi gibi, çiftlerden birinin boşanması halinde diğer çiftin de boşanmak zorunda olması gibi, denetim evlendikten sonra da dengenin şaşmasına izin vermez. Dengeler şaştığı takdirde daha da tatsız olayların çıkma ihtimali bulunmakta.
Kız kaçırma gibi durumlarda kızı kaçırılan ailenin, karşı aileden kendi oğullarına bir kız alma hakkı bulunması; kan davası hallerinde mağdur tarafa bir kız verilmesi ve olayların büyümeden önüne geçilmesi gibi nedenler, bu uygulamayı uzun sürelerdir bir gelenek haline sokmuştur.
Bu törede kadın resmen bir mal statüsündedir. Hiçbir durumda fikri sorulmaz. En ufak şekilde fikir beyan etme hakkı yoktur, tıpkı cansız bir varlık gibi. Tek işlevleri, ağabeylerinin istediği kızla evlenmelerinde bir bilet görevi görmeleridir.
Kitabın sonlarına doğru her ne kadar bu tarz uygulamaların ilgili coğrafyalarda azaldığı söylense de hâlâ daha var olduğunu bilmek okuyucuyu üzüyor.
Umarız çok da uzak olmayan zamanlarda bu uygulamaların tümünün tarihe karıştığını görebiliriz.
Şebnem Eraş, aynı zamanda bir fotoğraf albümü niteliğindeki ‘Berdel’de, kişisel hikâyeler ekseninde, kızların iki aile arasında değiştirilmesine dayanan evlilik töresi berdeli anlatıyor.
Eldeki çalışmayı sahici kılan başlıca hususun, Eraş’ın bu kadınları belli aralıklarla ziyaret ederek, hayatlarının aldığı yönü izlemesidir diyebiliriz.
Gün geçtikçe daha çok çözülen berdeli, sosyolojik bir olgu olmasının ötesinde gerçek mağdurlarının birebir tanıklığı üzerinden anlatıyor.
Berdel..
Nedir berdel? Filmlerde gördüğümüz, kitaplarda okuduğumuz ve az çok hepimizin bildiği ‘yerine’, ‘karşılıklılık’tır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaygındır. Fakat!
Eskiden batıda da yapılıyormuş berdel. Aydın ve Denizli’de ‘değişik yapma’ diye adlandırılıyormuş mesela.
Sonra, Kürt aşiretlerde geline kırmızı veya koyu fuşya duvak takılırken, Arap aşiretlerde beyaz ve açık renkli duvak takılırmış.
Peki gelinler? Damatlar?
Evet bir gelenekten bahsediyoruz berdel derken. Rıza yok! Rıza zamanla oluyor. Ya zamanla seviyor çiftler birbirini ya da sevmek zorunda kalıyor. Çünkü aksi durumda iki evlilik için de aynı şartlar söz konusu oluyor. Bir evlilikteki mutsuzluk, geçimsizlik, diğer evlilikte de yaşanmak zorunda kılınıyor.
Berdel; insanların ‘yuva kurması’nı ifade etmez diyor kitapta. Toplulukların yaşamsal temelini kurar ve sürdürür diyor. Evet! Berdelde bireyin değil, topluluğun onayı söz konusu oluyor.
.
Kitap resimlerle ve röportajlarla zenginleştirilmiş gerçeklerden oluşuyor. Gördüğümüz, okuduğumuz her şey gerçek.
Bir gerçek daha var ki, berdelle evlenen çiftler çocuklarını asla berdel usulü evlendirmek istemiyor!
.
Her yaşam şekline saygı duyuyorum bu nedenle söylemek istediğim birçok şey için susuyorum. Sadece diyeceğim şu ‘keşke herkes birey olarak birbirine saygı duyabilse’!
2019 yılında Kitapyurdu kampanyasından almıştım kitabı. Zaman zaman açıp inceledim ama okumadan bunca zaman sakladığım tek kitaptı. Okumakta fayda var.
KİTABIN ADI. . : Berdel
KİTABIN YAZARI: Şebnem Eraş
Yazarın çektiği fotoğraflar ile zenginleştirdiği, ülkemizin acı gerçeğini belgesel tadında okuyoruz. Maalesef aşiretlerde kadına verilen değer...
Kitaptan alıntılar.
Aşiret örgütlenmesi büyük dinlerin ve imparatorlukların doğup yıkıldığı bir coğrafyada gelişmiş eski kurallara dayanır.
"Yaşamak için aşirete, aşiretin yaşaması için töreye ihtiyaç var"
Amcaoğlu ile evlenmeye direnen bir kız bazen çeşitli yaptırımlarla zorlanarak bu evliliğe ikna edilir ya da zorla evlendirilir. Mardin'in bir köyünde bir amcaoğlu, kendisiyle evlenmeyi kabul etmeyen amca kızının bir başkasıyla evlenmesine senelerce izin vermemiş ve böylece onu cezalandırmıştı. Amca kızı 56 yaşında hâlâ bekardı.
Birçok ailenin berdeli tercih etme sebeplerinden biri de berdel geleneğinde başlık parası ödenmemesidir.
Gelinlerden biri, kocasıyla kavga edip baba evine dönerse, diğer gelinin de babasının evine yollanması gerekir. Ama gelinler baba evine dönerken, çocuklarını yanlarında götüremezler.
Çiftlerden biri boşanır ya da kavga edip ayrılırsa, diğer çift de ayrılmak zorundadır.
Arka kapağından alıntı
Şebnem Ertaş, 8 yılı kapsayan çalışmasında, berdeli sosyolojik bir olgu olmanın ötesine taşıyıp kişisel hikâyelerin izini sürerek anlatıyor.
Kitapyurdunun yapmış olduğu indirimden aldığım kitaplardan biri de buydu. Hem konusu ilgimi çekmişti hem de 3 tl olması cezbetmişti. Kitap 2009 yılında çıkmış ve onca seneye rağmen kendini koruşmuş resmen. Yayınevi gerçekten kaliteli basmış.
.
.
Berdelin ne olduğunu bilmeyen yoktur sanırım. Gerçi bu kitabı okuduktan sonra daha da bilgi sahibi oldum. Koşul ve şartları öyle ağır ki. Kızların fikri zaten sorulmuyor. Sormaya ne hacet! Kız kısmının sesi çıkmaz ya hani! Hoş erkeklerin de pek bir sesi çıkmıyor. Aile büyükleri belirliyor her şeyi. Kitabın yazarı gelinlerden birine "Severek mi evleniyorsun?" gibilerinden soru soruyor. Aldığı cevap "Abla hiç görmemişim ki." Bu söz birçok şeyi anlatıyor zaten. Berdel yapılacak yere iki tarafın da aynı anda gitmesi, arabaların kapılarının aynı anda açılması ve gelinlerin aynı anda inmesi gerekiyormuş. Berdel ile evlenenlerden mutlu olan da var olmayan da. Biri mutlu mesut iken diğeri mutsuz ise mutlu olan da zorda kalıyor. Baba evine küs gidince karşı taraftaki kızın da yuvasını bozuyorlar. Ne tuhaf şeyler. Okurken epey sinir oldum. Bu berdeller olurken polis falan müdahale etmiyor mu ya? Resmen mal alışverişi yapar gibi kızları takas ediyorlar. Ne saçma bir durum. Öyle bir coğrafyada doğmuş olsam neler yapardım Allah bilir! Son olarak diyorum ki her ne olursa olsun kız çocuklarınızı lütfen okutun!!!
#parlakmeltemkitapligi
