ÇEVİRİ HAKKINDA
REŞÎDÜDDİN FAZLULLAH, CÂMİU’T-TEVÂRİH (İLHANLILAR KISMI)
Cengiz Han oğlu Tuluy Han oğlu Hülagu Han ’ın Hikâyesi Üç Kısımdır
Hülagu Han Hikâyesinden I. Kısım 3
Onun Yüce Soyunun Anlatılması. 3
Onun Hatunlarının Ayrıntılı Olarak Anlatılması. 4
Onun Oğulları ve Torunlarının Soyunun Zikri 5
Hülagu Han’ın Kızları 10
Hülagu Han ’ın Hikâyesinden II. Kısım .12
Hanlık Tahtına Oturması. 12
Hülagu Han’ın Öncü Birliği Olarak Kitbuka (Kitubuga) Noyan’ın Mülâhide (İsmailî) Kalelerine Doğru Gitmesi, Bunların Fethiyle Meşgul Olması, Alâeddin’in Öldürülmesi ve Oğlu Hurşâh’ın Babasının Yerine Oturmasının Hikâyesi. 18
Nasıreddin Muhteşem-i Kûhistan’ın, Kendi Yanına Elçi Olarak Gönderilen Melik Şemseddin-i Kert ile Beraber Hülagu Han’ın Kulluğuna Girmesinin Hikâyesi. 20
Hülagu’nun Tus’a ve Kuçan Dolaylarına Varması, Oranın Binalarının Onarılmasını Buyurması, Damgan’a Yönelmesi, Alamut ve Lembeser’i Yıktırması, Hurşâh’ın İtaat Etmesinin Hikâyesi. 20
Mülâhide Kalelerinin Fethinden Sonra Hülagu Han’ın Hemedan’a Doğru Yönelmesinin, Baycu Noyan’ın Rum’dan Gelmesinin, Hülagu Han’ın Onu Sorgulaması ve Tamamını Ele Geçirmek İçin Onu Tekrar Rum’a Doğru Göndermesinin Hikâyesi. 27
Bağdat’da Fitnenin Zuhûru, Devâtdâr ile Vezir Arasında İhtilafın Ortaya Çıkması, Halife’nin Felâketinin Başlangıcı. 28
Hülagu Han’ın Bağdat’a Doğru Yönelmesi, Onunla Halife Arasında Elçilerin Gidip Gelmesi ve O Durumun Anlatılmasının Hikâyesi 30
Hülagu’nun Bağdat’ı Feth Edip O Yöreyi Ele Geçirmek İçin Orduyu Düzenleyip Donatmasıyla Meşgul Olmasının Hikâyesi 36
Hülagu Han’ın Bağdat’a Saldırma Düşüncesinin Kesinleşmesi, Etraftan ve Çevreden Medinetü’s-Selâm’a Ordu Sevketmesi, Orayı Ele Geçirmesi ve Abbasî Devleti’nin Sona Ermesinin Hikâyesi. 38
Erbil Şehrinin Urugtu Noyan Eliyle Kurtarılması ve Onun Oradaki Kaleyi Kuşatmasının Hikâyesi 49
VIII Câmiu’t-Tevârih (İlhanlılar Kısmı) Bağdat ve İsmailî Kalelerinin Eşyasının Âzerbaycan’a Nakli, Onu Selmas (Urmiye) Gölünde bulunan Dağdaki Kaleye Saklaması, Bedreddin Lülü ve
Rum Sultanı’nın Pâdişâhın Kulluğuna Gelmesinin Hikâyesi . 50
Saadetli Mevlamız Sultanü’l-Hükema [[Bilgelerin Sultanı]] Hâce Nasirü’l-Mille ve’d-din [[Hâce Nasıreddin]] ile Hülagu’nun Fermanı Üzere Meraga Şehrinde Rasathane’nin İnşâ Edilmesinin Hikâyesi. 52
Hülagu Han’ın Şam Diyarına Yönelmesi ve Haleb ile Şam Memleketinin Ele Geçirilmesinin Hikâyesi 52
Kitbuka Noyan’ın Mısır Tarafına Yönelmesi, Oranın Ordusuyla Savaşması ve Öldürülmesinin Hikâyesi 55
Şehzade Yoşmut ve Ümeradan İlgay Noyan ve Suntay’ın Diyarbekir Tarafına Yönelmesi, Meyyafarikin’in Fethi, Melik Kamil’in Öldürülmesinin Hikâyesi. 60
Şehzade Yoşmut’un Mardin Tarafına Yönelmesi ve Oranın Kalesini Ele Geçirmesinin Hikâyesi. 63
Sultan Bedreddin Lülü’nün Vefatı ve Suyurgamişi Almasından Asi Olup Musul’u Tahrip Etmesine Kadar Onun Oğlu Melik Salih’in Durumunun Hikâyesi. 65
Hülagu ve Berke’nin Düşmanlığının Başlaması, Nokay’ın Berke’nin Öncü Birliği Olarak Savaş İçin Bu Tarafa Gelmesi ve Onun Derbend Mevkiinde Hezimete Uğramasının Hikâyesi. 67
Hülagu Han’ın Son Zamanlarında Abaka’yı Horasan’a Göndermesi, Ülkeleri Emirlere ve Valilere Tefviz Etmesi, Hastalanması ve Vefatının Hikâyesi. 71
Cengiz Han’ın Oğlu Tuluy Han’ın Oğlu Hülagu Han’ın Oğlu Olan Abaka Han’ın Hikâyesi ve Bu da Üç Kısımdır74
Abaka Han Hikâyesinden I. Kısım .75
Onun Yüce Soyunun, Son Zamanlara Kadar Dal Atmış Olan Hatunlarının, Oğullarının, Kızlarının, Torunlarının Ayrıntılı Bir Şekilde Anlatılması, Damatlarının Zikri ve Çocuklarının Soy Cedveli75
Onun Yüce Soyu ve Hatunlarının Ayrıntılı Şekilde Anlatılması 75
[Hülagu Han’ın Oğlu Abaka Han’ın] Oğulları, Kızları ve Damatlarının Zikri.76
Abaka Han Hikâyesinden II. Kısım .77
Onun Tahta Oturması, Hanlık Tahtına Oturduğu Sırada Tahtı, Hatunları, Şehzadeleri, Emirlerinin Tasviri, Onun Pâdişâhlığı Zamanındaki Olaylar ve Durumların Tarihi, Yapmış Olduğu Savaşlar ve Kavuştuğu Zaferler, Pâdişâhlığının Süresi77
Onun Hanlık Tahtına Oturması 77
Abaka Han’ın Memleket İşlerini Düzene Sokması ve Pâdişâhlık İşlerini Ele Almasının Hikâyesi 78
Abaka Han Ordusunun Nokay ve Berke ile Savaşması ve Onların Hezimete Uğramasının Hikâyesi 80
Mesud Bey’in Abaka Han’ın Kulluğuna Gelmesi, Kutuy Hatun ile Orada Kalmış Olan Hülagu’nun Uruğu’nun Gelmesinin Hikâyesi 81
Barak’ın Maveraünnehr’den Horasan’a Gelmesi, Abaka Han Ordusu ile Savaşması, Onun Yenilmesi ve Hezimete Uğramasının Hikâyesi 83
Barak’ın Hezimete Uğrayıp Sudan Geçmesi Durumu, Askerleri ve Adamlarının Dağılması ve Sonunun Hikâyesi. 102
Abaka Han’ın Barak ile Savaştan Mansur ve Muzaffer Olarak Geri Dönmesi, Teşrif ve Hanlık Yarlığı ile Kaan’ın Kulluğundan Elçilerin Gelmesi, Onun İkinci Defa Olarak Tahta Oturmasının Hikâyesi. 108
Ak Bek Adında Birisinin Abaka Han’ın Kulluğuna Gelmesi, Buhara’yı Harap Etmek için Asker İstemesi, O Olayın Anlamı, Tebriz Şehrinde Deprem Olmasının Hikâyesi.110
Bundukdar’ın Rum Tarafına Gelmesi, Abaka Han’ın O Tarafa Yönelmesi, Rum Ahalisine Öfkelenmesi, Rum Emirlerinden Bazıları ve Pervane’nin Şehid Edilmesi, Sahib Divan Şemseddin’in O Tarafa Gitmesinin Hikâyesi.112
Melik Şemseddin-i Kert’in Bu Diyar’a Gelmesi, Habs Edilmesi ve Vefatının Hikâyesi115
Abaka Han’ın Şahrud Mevkiinde Avlanması ve Oradaki Kavmin İsyanının Başlangıcının Hikâyesi.118
Niguderîlerin Ordularının Fars ve Kirman’a Doğru Gelmeleri ve Yağma Yapmalarının Hikâyesi118
Abaka Han’ın Horasan’a Doğru Yönelmesi, Karauna [[Niguderî]] Emirlerinin İl Olması ve Şehzade Argun’un Sistan’a Doğru Gitmesinin Hikâyesi119
Mecdülmülk-i Yezdî’nin Abaka Han’ın Huzurunda Dedikodu Yapmaya Başlaması, Şehit Sahib Şemseddin ve Kardeşi Alâeddin Ata Melik’in –Allah topraklarını temiz kılsın- İşlerinin Ters Gitmeye Başlamasının Hikâyesi 120
Abaka Han’ın Şam’a Doğru Yönelmesi, Şehzade Möngke Timur’un Mısırlılarla Savaşması, Pâdişâhın Darü’s-Selam Bağdat’a Geri Dönmesinin Hikâyesi. 124
[Abaka Han’ın Bağdat’dan Geri Döndüğünde Hemedan Şehrinde Vefatının] Hikâyesi. 125
Abaka Han Hikâyesinden III. Kısım 126
Onun Beğenilmiş ve Seçilmiş Olan Hayatı ve Ahlâkı, Söylemiş ve Buyurmuş Olduğu Güzel Hikmetler, Önceki II. Kısma Dâhil Edilmemiş, Ancak
Sonradan Dağınık Olarak Her Kitaptan ve Herkesten Öğrendiğimiz Onun Zamanında Meydana Gelen Hikâyeler ve Olaylar126
Ondan Sonra Pâdişâh Olup Sultan Ahmed Diye Adlandırılan Cengiz Han’ın Oğlu Tuluy Han’ın Oğlu Hülagu Han’ın Oğlu Tekudar’ın Hikâyesi [ve O Üç Kısımdan Oluşmaktadır] 127
[Sultan ] Ahmed Hikâyesinden I. Kısım .127
Onun Yüce Soyunun Anlatılması, Son Zamanlara Kadar Gelmiş Olan Hatunlarının, Oğullarının, Kızlarının ve Torunlarının Ayrıntılı Bir Şekilde Anlatılması, Onun Damatlarının Anlatılması ve Çocuklarının Soy Cedveli127
[Sultan ] Ahmed Hikâyesinden II. Kısım .128
Onun Tahta Oturması, Hanlık Tahtına Oturduğu Sırada Tahtının, Hatunlarının, Şehzadelerinin, Emirlerinin Tasviri, Onun Pâdişâhlığı Zamanının Tarihi ve Olayların, O Zamanda Vuku Bulan Bulgak [[Karışıklıklar]] ve Hadiselerin Anlatılması.128
Onun Tahta Oturması 128
Ahmed’in Tahta Oturmasından Sonra Şehzade Argun’un, Onun Yanına Varması, Şehzade Kongurtay’ın Öldürülmesinin Nedeni, Hâce Alâeddin Atamelik’in İtibarının Artması ve Mecdülmülk’ün Yasaya Çarptırılmasının Hikâyesi. 130
X Câmiu’t-Tevârih (İlhanlılar Kısmı) Ahmed ve Şehzade Argun Arasında Anlaşmazlığın Başlaması, Argun’un Horasan’dan Bağdat’a Gelmesi ve Tekrar Horasan’a Doğru Geri Gitmesinin
Hikâyesi. 133
Şehzade Kongurtay Olayı ve Onun Öldürülmesi, Ahmed’in Horasan’a Yönelmesi, Şehzade Argun’un Durumunun Zayıflamasından Sonra Zafer
Kazanmasının Hikâyesi. 136
Sultan Ahmed ’in Hikâyesinden III. Kısım .148
[Onun Hayat, Ahlâk, Gelenek ve Göreneklerinin Zikri, Ona Nisbet Edilen Bazı Hikâyeler, Önceki II. Kısma Dâhil Edilmemiş, Ancak Sonradan Herkesten ve Kitaptan Dağınık Olarak Topladığımız Onun Devrinde Vuku Bulan Ender Olayların Anlatılması]148
Cengiz Han’ın Oğlu Tuluy Han’ın Oğlu Hülagu Han’ın Oğlu Abaka Han’ın Oğlu Argun Han’ın Hikâyesi149
Argun Han Hikâyesinden I.Kısım . 149
Onun Yüce Soyunun Anlatılması ve Son zamanlara Kadar Gelmiş Olan Hatunları, Oğulları ve Torunlarının Ayrıntılı Bir Şekilde Anlatılması, Onun Damatlarının ve Bazı [Akrabalarının] Anlatılması ve Çocuklarının Soy cedveli 149
Argun Han Hikâyesinden II. Kısım . 151
Onun Tahta Oturması, Hanlık Tahtına Oturduğu Sırada Tahtı, Hatunları, Şehzadeleri, Emirlerinin Tasviri, Pâdişâhlık Zamanınının Tarihi, Yapmış Olduğu Savaşlar, Kazandığı Zaferlerin ve Pâdişâhlık Süresinin Anlatılması. 151
Hanlık Tahtına Oturması151
Argun Han Tahta Oturduktan Sonra Memleketlerin İdaresi ve İşleri Hakkında Buyurmuş Olduğu Hükümlerin Hikâyesi151
Ahmed’in Ölümünden Sonra Saadetli Sahib Şemseddin Sahib Divan’ın Durumu, Kendisinin Irak’ta Beklemesi, Argun Han’ın Kulluğuna Gelmesi, Kendisine Suyurgamişi Verilmesi ve Şehid Edilmesinin Hikâyesi152
Sahib Şemseddin’in Vasiyetnâmesi 154
Polat Çing-Sang ve Diğer Elçilerin Kubilay Kaan’ın Yanından Gelmesi, Ordu Kiya’nın Oradan Gelip Argun Han’ın Hanlığı Konusunda Yarlıg Getirmesi ve Onun İkinci Defa Pâdişâhlık Tahtına Oturmasının Hikâyesi 156
Ordunun Hakkar [[Hakkari]] Dağındaki Kürtleri Def Etmeye Gitmesi, Bulugan Hatun’un Vefat Etmesi ve Hâce Harun Olayının Hikâyesi157
Bağdat Mallarından [[vergilerinden]] Zenginleşen Sadüddevle’nin Şöhret Bulmaya Başlamasının Hikâyesi 159
Buka’nın Durumu, Kıskanan Emirlerin Saldırması ve Onların Galip Gelmesi ve Onun Öldürülmesinin Hikâyesi. 160
Cuşkab’ın Durumu, Onun Öldürülmesi ve Nevruz’a Taraftar Olmakla Suçlanan Şehzadelerin Hapsedilmesinin Hikâyesi. 165
Merhum Melik Celâleddin-i Simnanî’nin Şehid Edilmesi ve Bu Nedenle Sadüddevle’nin İşinin Yükselmesinin Hikâyesi 166
Argun Han’ın Arran Kışlağına Doğru Yönelmesi, Düşmanların Derbend’den Gelmesi ve Onların Hezimete Uğramasının Hikâyesi. 168
Tagaçar’ın Horasan Ordusuna Yardım Etmeye Gitmesi ve Tebriz’in Şam Mevkii’nde Arguniyye Şehrinin Kurulmasının Hikâyesi. 169
Kükürt ilacı ve Bahşilerin Sözü Üzerine Argun Han’ın Civa İçmesi, Onun [[Argun]] Onlar [[Bahşiler]] Gibi Kırk [[Çihile]] Tutması ve Onun Hastalanmasının Başlangıcının Hikâyesi.170
Argun Han’ın Hastalığının Şiddetlenmesi, Bu Nedenle Emirlerin Karışıklık Çıkarmaları ve Bazı Emirler ile Sadüddevle’nin Öldürülmesinin Hikâyesi171
Argun Han’ın Hastalığının Sonu ve Arran’ın Bahçe Mevkiinde Ölmesinin Hikâyesi. 172
Argun Han’ın Ölümünden Sonra Emirlerin Anlaşmazlığı ve Bunların O Zamanki Durumlarının Beyanının Hikâyesi. 173
Argun Han Hikâyesinden III. Kısım 175
Onun Beğenilmiş Huyları, Seçkin Ahlâkı, Hikmet Dolu Sözleri ve Bilikleri (Vasiyetleri) ve Hikâyeleri, Buyurmuş Olduğu Ata Sözleri ve Güzel Hikmetli Sözler, Diğer Geçmiş İki Kısma Dâhil Edilmemiş ve Dağınık Şekilde Haberdar Olduğumuz Olayların ve Hikâyelerin Anlatılması175
[Üç Kısımdan Oluşan] Cengiz Han’ın oğlu Tuluy Han’ın oğlu Hülagu Han’ın oğlu Abaka Han’ın oğlu Geyhatu’nun Hikâyesi 175
Geyhatun Hikâyesiden I. Kısım .176
Onun Soyunun, Son Zamanlara Kadar Gelmiş Olan Hatunları, Oğulları, Kızları ve Torunlarının Ayrıntılı Bir Şekilde Anlatılması, Damatlarının Zikri ve Çocuklarının Soy Cedveli176
Geyhatu Han Hikâyesinden II. Kısım 177
Onun Tahta Oturması, Hanlık Tahtına Oturduğu Sırada Tahtı, Hatunları, Şehzadeleri ve Emirlerinin Tasviri, Onun Pâdişâhlık Zamanınında Olan Olayların ve O Süre İçerisinde Vukubulan Her Şeyin Tarihi177
Onun Hanlık Tahtına Oturması 177
Karışıklık Çıkarmış Olan Emirlerin Yakalanması ve Bunların Sorguya Çekilmesinin Hikâyesi. 177
Geyhatu’nun Rum’a Yönelmesi ve Şiktur Noyan’ı Niyabet-i Mutlak [[=Tam yetkili naib]] Tayin Etmesinin Hikâyesi178
Vezirliğin Sadreddin-i Zencanî’ye ve Kadıü’l-Kudatlık Mansıbının Kardeşi Kudbeddin’e Verilmesinin Hikâyesi. 180
Uğursuz Çav’ın Uygulanması ve Bu Nedenle Memleketlerde Ortaya Çıkan Bozuklukların Hikâyesi. 182
Baydu’nun Bağdat’da İsyan Etmesi, Bu Taraftaki Emirlerin Anlaşmazlığı, Bazılarının Geyhatu’ya Karşı Ayaklanması, Onun [[Geyhatu]] İşinin ve Durumunun Son Bulmasının Hikâyesi 184
Geyhatu Han Hikâyesinden III. Kısım 187
Onun Huyu, Seçkin Ahlâkı, Yapmış ve Buyurmuş Olduğu Hükümler, Diğer Geçmiş İki Kısma Dâhil Edilmeyip Her Taraftan Bize Malum Olan Buyurmuş Olduğu Güzel Sözler ve Bilgelikler .187
[Üç Kısımdan İbaret Olan] Cengiz Han’ın Oğlu Tuluy Han Oğlu Hülagu Han Oğlu Abaka Han Oğlu Argun Han Oğlu Gazan Han’ın Hikâyesi187
Gazan Han ’ın Hikâyesinden I. Kısım .188
Onun Yüce Nesebinin Anlatılması, Onun Kutlu Doğumu Zamanından Argun Han’ın Saltanat Tahtına Oturmasına Dek Ahvalinin Anlatılması, Onun Hatunları, Çocukları ve Onların Kutlu Soylarının Cedveli188
Gazan Han ’ın Hikâyesinden İkinci Kısım .197
XII Câmiu’t-Tevârih (İlhanlılar Kısmı) Onun Kutlu Tahta Oturması ve Saltanat Tahtına Oturması Zamanında Tahtı, Hatunları, Şehzadeleri ve Emirlerinin Tasviri, Onun Pâdişâhlık Zamanı,
Yapmış Olduğu Savaşlar ve Kazanmış Olduğu Fetihlerin Tarihi197
Argun Han, Onu Horasan’da Vekil Olarak Bıraktığı Zamanın Başlangıcından Baydu’yu Ortadan Kaldırıncaya Kadar Geçen Süreçte Onun Kutlu Tahta Oturmasının Başlangıcı. Bu, Tek Tek Gelecek Şekilde Birkaç Hikâyeden Oluşur 197
Onun Babası Zamanında Horasan’daki Durumunun Hikâyesi 197
Gazan Han’ın, Argun Han’ın Ölümünden Sonra Geyhatu Devrinde Âzerbaycan’a Yönelmesi ve Tebriz’den Horasan’a Geri Dönmesine Kadar Durumunun Hikâyesi210
Gazan Han’ın Aladağ’a Geyhatu’yu Görmek İçin Yönelmesi, Tebriz’den Geri Dönmesi, Nevruz’un Bozguna Uğraması ve Nişabur’un Feth Edilmesinin Hikâyesi215
Nevruz’un Boyun Eğmesi, Tekrar Gazan Han’ın Kulluğuna Gelmesi ve Eğlence Düzenleyip Armağan Sunmasının Hikâyesi.231
Gazan Han’ın Horasan Taraflarından Irak’a Doğru Yönelmesi, Onun Heştrud ve Kurbanşire Taraflarında Baydu Han ile Savaşmasının Hikâyesi234
İslâm Pâdişâhı Gazan Han’ın Mübarek Göğsünün İman Nuruna Açılması, Onun ve Emirlerinin, Şeyhzade Sadreddin Hammuyî-i Cuveynî (Allah onun bereketlerini devamlı kılsın)’nin Huzurunda Müslüman Olmalarının Hikâyesi241
İslâm Pâdişâhı Râyât-ı Hümâyûn Gazan Han’ın İkinci Kez Baydu Üzerine Yönelmesi, Baydu’nun Kaçması ve Onun [[Baydu]] Emirlerinin İl Olmasının Hikâyesi250
İslâm Pâdişâhının Kutlu Cülustan Sonra Ordu ve Memleket İşlerini Düzene Koymaya Başlamasının Hikâyesi.254
Suka ve Barula’nın Karşı Koymayı Düşünmeleri, Bu Düşüncenin Ortaya Çıkması, Ordunun Onları Def Etmek İçin O Tarafa Yönelmesi ve Bu Durumun Açıklanmasının Hikâyesi.255
Nurin Aka’nın Ahvali, Emir Nevruz’un Ona Kin Tutması, Nevruz’un İşinin Sarsılmasının Başlangıcının Hikâyesi258
Râyât-ı Hümâyûn’un Bağdat’a Yönelmesi, Efrasiyab-i Lur, Cemâleddin Destcirdanî ve Mevlânâ İzzeddin Muzaffer-i Şirazî’yi Yasaya Çarptırması, Şehzade Olcay’ın Doğumunun Hikâyesi.261
Emir Nevruz’un Kölesi Kayser’in Durumu, Nevruz’un Çocukları ve Kardeşlerinin Yasaya Çarptırılması, Onun Talihinin Tamamen Sona Ermesi, Nevruz’un Herat Mevkiinde Öldürülmesinin Hikâyesi.263
Emir Nevruz’un Öldürülmesi Nedeniyle Sadreddin-i Zencanî’nin Mertebesinin, İşinin Yükselmesi, Râyât-ı Hümâyûn’un Aladağ’dan Tebriz’e Varması ve Tebriz’in Şem Mevkiinde Yüce Kubbe’nin İnşâsının Hikâyesi270
Sadreddin-i Zencanî’nin Durumunun Bozulması ve Onu Yasaya Çarptırmalarının Hikâyesi.271
Râyât-ı Hümâyûn’un Kışlamak İçin Başkent Tebriz’den Bağdat’a Doğru Hareket Etmesi, Vezirlik Mansıbını Hâce Sadeddin’e Tefviz Etmesi, Sülemiş’in İsyan Haberinin Ulaşması ve Onu Def Etmek İçin Ordunun Gitmesinin Hikâyesi 274
Reşidüddin Fazlullah
