Büşra Gültekin
@lazycell
Şu anda okuduğu kitap
En büyük gizem, yeryüzünün ve galaksilerin bereketi ile tesadüfen dünyaya fırlatılmamız değil, bu hapishanede kendimize dair, hiçliğimizi inkâr edecek kadar güçlü imgeler yaratabilmemizdir.
Andre Malraux, La Condition Humaine (İnsanlık Durumu),1932
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Türkiye’nin orta bölgesinde bulunan ve 9.000 ila 8.000 yıl öncesine tarihlenen bir köy olan Çatalhöyük’te de insanların maneviyata önem verdikleri belirlenmiştir. Çatalhöyük’te üç çeşit buğday, arpa ve çeşitli sebzeler yetiştiren, yabani meyveleri ve kabuklu yemişleri toplayan ve koyun ile keçi yetiştiren yaklaşık 5.000 kişi yaşıyordu. Jacquetta Hawkes, “Bu insanların arasında çok yetenekli ahşap işçileri, kumaş ve sepet dokumacıları, taş parlatıcıları ve çömlekçiler bulunmaktaydı,” diye kaydeder. Aletler ve silahlar için ustura keskinliğinde bıçakların yapımı için kullanılan bir tür volkanik cam olan obsidyen yakınlarındaki bir madenden çıkarılıyordu ve Suriye, Lübnan ve Kıbrıs’a kadar uzak yerlerle ticareti yapılıyor, karşılığında da çakmaktaşı, odun ve diğer hammaddeler alınıyordu. Bu alışveriş geniş bir ticaret ağının parçasıydı. Bilim yazarı Michael Balter’a göre “Çatalhöyük’ün servetinin kaynağı bu ticaret olabilir”.
Modern Homo sapiens işlediği tarlaların yanına yerleştikçe, geniş aileler birbirlerine yakın evler inşa ettiler. Böyle aile kümeleri 11.000 ila 10.000 yıl önce yavaş yavaş köy hâline geldi ve o zamana dek Jericho gibi bir köy yaklaşık 2.000 kişilik bir nüfusa sahip oldu. Arkeolojik kayıtlar, bu ilk köylerde “bitişik evlerin akrabalık ilişkisi içinde olduğunu” doğrulamıştır. Kalıcı olarak birlikte yaşayan insanların bu şekilde kümelenmesi, insanlık tarihinde ilk kez görülüyordu. Bu durum insanların ekim için en iyi tohumların seçilmesinden ataların en iyi şekilde nasıl onurlandırılacağına kadar pek çok konu hakkında topluca fikir alışverişinde bulunmalarını mümkün kılmıştır. Mike Parker Pearson bu dönemi şöyle özetler: “Güneybatı Asya’da günümüzden 12.800 ila 10.000 yıl önceki zaman aralığında, tarımın ilk kez ortaya çıkmasıyla, insanlarda ölülerin yaşayanlar arasındaki maddi varlığına dair bir saplantı oluşmaya başladığına açıkça tanıklık ediyoruz.”
Köpeklerin evcilleştirilen ilk hayvanlar olduğu neredeyse kesindir. Bunun 32.000 sene önce olduğu ve evcilleştirmenin birden fazla kez gerçekleştiği öne sürülmüştür. Alaska Üniversitesi’nden Dale Guthrie’nin belirttiği gibi, “Köpekler av bulmada, onu tutup getirmede veya yaralı avı takip etmede, muhtemelen Pleistosen (buzul çağı) standartlarına göre avdaki başarıyı müthiş artıran, çığır açıcı bir yardım sağlamışlardı.” Günümüzden yaklaşık 11.000 yıl önce, diğer hayvanlar evcilleştirilmeye başlandığında, evcil köpekler oldukça yaygındı.
Modern Homo sapiens bitki yetiştirmeyle aşağı yukarı aynı zamanda hayvanları da evcilleştirmeye başladı. Bu iki olayın sırası tartışmalı olsa da büyük olasılıkla birbirlerini etkilemişlerdir. Örneğin, evcilleştirilen bitkilerin insanlar tarafından kullanılmayan kısımları ile keçi ve domuzlar beslenebilirdi. Benzer şekilde, evcilleştirilmiş sığır, öküz ve atlarla saban sürülerek bitkilerin ekildiği alanlar artırılmış olabilir.