“İnsanoğlu denen aşağılık yaratığın alışamayacağı hiçbir şey yok galiba!…”
Reklam
Puan vermedi·83 syf.·
2026 2. kitabı
Puan vermedi·520 syf.·
2026 1. kitabı
Baruch Spinoza
Baruch Spinoza 17.yüzyılda Avrupa’da dinî otoritelerin oldukça güçlü olduğu bir ortamda yaşayan Baruch Spinoza, Tanrı anlayışını kökten farklı bir biçimde yorumladığı için genç yaşta Amsterdam’daki Yahudi cemaatinden aforoz edilmiş ve hayatını daha izole bir şekilde sürdürmek zorunda kalmıştır; geçimini mercek yontarak sağlamış olsa da düşünceleri ölümünden sonra Avrupa felsefesini derinden etkilemiştir. Spinoza’nın asıl tartışma yaratan görüşü, Tanrı’yı evrenin dışında, irade sahibi ve insan özellikleri taşıyan aşkın bir varlık olarak görmeyi reddetmesidir; onun “Deus sive Natura” yani “Tanrı ya da Doğa” ifadesi, Tanrı ile doğanın özdeş olduğunu anlatır ve bu anlayışa göre Tanrı evrene dışarıdan müdahale eden bir güç değil, evrenin bizzat kendisidir. Bu nedenle Spinoza mucize kavramını kabul etmez; insanlara mucize gibi görünen olayların aslında henüz tam olarak kavranmamış doğa yasalarından ibaret olduğunu savunur ve ölümden sonra bireysel bir yaşam fikrine de geleneksel anlamıyla katılmaz. Görüşlerini en sistemli biçimde Etika adlı eserinde ortaya koyar; burada Tanrı’yı “mutlak olarak sonsuz varlık” şeklinde tanımlar ve yalnızca bir tek töz bulunduğunu, onun da Tanrı olduğunu ileri sürer. Bu töz kendi kendisinin nedenidir ve var olmak için başka hiçbir şeye ihtiyaç duymaz; düşünce ve uzam ise bu tek tözün iki temel sıfatıdır, yani insan zihni ve bedeni aslında aynı gerçekliğin iki farklı görünümüdür. Spinoza’nın sistemi genellikle panteizm olarak adlandırılır; Tanrı ile evrenin bir ve aynı olduğu bu anlayışta evrendeki her şey Tanrı’nın zorunlu doğasının bir sonucudur ve doğa belirli bir amaç doğrultusunda değil, kendi içsel zorunluluğuna göre işler. Bu durumu büyük ve köklü bir ağaç örneğiyle düşünebiliriz: Yapraklar mevsimsel olarak değişir, çıkar ve düşer, fakat ağaçtan1000Kitap
Baruch Spinoza 17.yüzyılda Avrupa’da dinî otoritelerin oldukça güçlü olduğu bir ortamda yaşayan Baruch Spinoza, Tanrı anlayışını kökten farklı bir biçimde yorumladığı için genç yaşta Amsterdam’daki Yahudi cemaatinden aforoz edilmiş ve hayatını daha izole bir şekilde sürdürmek zorunda kalmıştır; geçimini mercek yontarak sağlamış olsa da düşünceleri ölümünden sonra Avrupa felsefesini derinden etkilemiştir. Spinoza’nın asıl tartışma yaratan görüşü, Tanrı’yı evrenin dışında, irade sahibi ve insan özellikleri taşıyan aşkın bir varlık olarak görmeyi reddetmesidir; onun “Deus sive Natura” yani “Tanrı ya da Doğa” ifadesi, Tanrı ile doğanın özdeş olduğunu anlatır ve bu anlayışa göre Tanrı evrene dışarıdan müdahale eden bir güç değil, evrenin bizzat kendisidir. Bu nedenle Spinoza mucize kavramını kabul etmez; insanlara mucize gibi görünen olayların aslında henüz tam olarak kavranmamış doğa yasalarından ibaret olduğunu savunur ve ölümden sonra bireysel bir yaşam fikrine de geleneksel anlamıyla katılmaz. Görüşlerini en sistemli biçimde Etika adlı eserinde ortaya koyar; burada Tanrı’yı “mutlak olarak sonsuz varlık” şeklinde tanımlar ve yalnızca bir tek töz bulunduğunu, onun da Tanrı olduğunu ileri sürer. Bu töz kendi kendisinin nedenidir ve var olmak için başka hiçbir şeye ihtiyaç duymaz; düşünce ve uzam ise bu tek tözün iki temel sıfatıdır, yani insan zihni ve bedeni aslında aynı gerçekliğin iki farklı görünümüdür. Spinoza’nın sistemi genellikle panteizm olarak adlandırılır; Tanrı ile evrenin bir ve aynı olduğu bu anlayışta evrendeki her şey Tanrı’nın zorunlu doğasının bir sonucudur ve doğa belirli bir amaç doğrultusunda değil, kendi içsel zorunluluğuna göre işler. Bu durumu büyük ve köklü bir ağaç örneğiyle düşünebiliriz: Yapraklar mevsimsel olarak değişir, çıkar ve düşer, fakat ağaçtan