İnsan Neyle Yaşar, Tolstoy’un Rus halkı için yazdığı kısa öğretici hikâyelerden beşini içinde barındırıyor. Tolstoy bu hikâyelerle Rus halkını Hristiyan öğretisi doğrultusunda doğru yola sevk etmeyi amaçlamış. Kitapta yer alan kısa hikâyeleri teker teker inceleyecek olursak: İnsan Neyle Yaşar? Bu hikâye fakir bir ayakkabıcı olan Semyon ve cennetten düşen melek Mihail’i konu alıyor. Bir annenin canını alması gerekirken almayan Mihail, ceza olarak Tanrının üç kelamını öğrenmesi için yeryüzüne gönderilir. Cennetten düşen meleği Semyon tüm fakirliğine rağmen evine alır. Semyon ve ailesiyle yaşarken Mihail bu kelamları sırasıyla öğrenir ve en sonunda Cennet’e geri uçar. Bu hikâye insanın sevgiyle yaşayan bir canlı olduğunu anlatır. Kıvılcımı Söndüremeyen Ateşi Zapt Edemez Bu hikâye iki çiftçi aileyi merkeze alıyor. Eskiden dost olan iki aile küçük bir olay üzerine kavga eder. Daha sonra bu iki aile arasındaki gerilim arttıkça artar. Ana karakterimiz İvan ise babasından aldığı tavsiyeyle bu gerilimi karşı tarafı affederek bitirir. Bu hikâye eğer küçük olayları durdurmazsak bunlara müdahale etmenin gittikçe zorlaştığını ifade eder. Mum Köyün sahibi köyün başına zalim bir kâhya atar. Bu kâhya köylülere sürekli eziyet eder ve onları angarya çalıştırır. Köylüler tek kişi hariç bu adamı öldürmek isterler; o adam Pyotr’dır. Bu adamın köyün geri kalanına karşı kendisine kötülük beslemediğini öğrenen kâhya; onun kazandığını söyleyerek evden apar topar çıkar ve bir kaza sonucunda ölür. Bu hikâyeden çıkaracağımız sonuç; Musibete boyun eğersen, gün gelir musibet de sana boyun eğer. Kızlar Büyüklerden Akıllıymış İki kız önemsiz bir olay üzerine kavga eder. Kızların aileleri ise bu küçük kavgayı büyüterek bir dövüşe çevirir. Daha sonra kızlar barışır ve tekrar oynamaya başlarlar.

Edebiyat