Hürriyet Çılgın Bir Vehim
Determinizm çelik bir korse. Daha girift, daha esrarlı, daha cihanşümul bir gerçeğe sözde aydınların taktığı ad. Bu meçhul ve korkunç güce, Eski Yunan, "Ananke", "fatum" "nemesis" demiş; Hint "karma"; semavi dinler "kader".
Halk, ihtiyar Zerdüşt`ün ikiye ayrdığı Kadir-i Mutlak mefhumuna sâdık kalmış. Ahuramazda, Rab; Angromenyu, Felek. Felek, bir parça "Nemesis", bir parça şeytan. İlahi irade'yi lekelememek için uydurulmuş bir vur abalıya. Kahpe, kambur, kıskanç ve şuursuz. İslamiyet için fazla kurcalanmaması gereken bir sır, kader. İnsan zekâsı, bu içinden çıkılmaz muamma karşısında apışıp kalmış Hiç kimse bir zerre aydınlık getirememiş. Hayyam, Efsane söylediler ve uykuya daldılar" diyor; Neyzen, "Çözemez kimse bu dunya denilen kördüğümü."
Efsane veya şarkı Herkesin başka başka anladığı bir avuç kelime. Bu meçhuller ummanında tek pusula: İman. Ama iman da bir hidayet-i ilahiye. Yani inanmakta da hür değiliz.
Gönlümüze göre tek "izm" bulmuşuz milletlerarası "izm" pazarında. Âşıklarıdan hiçbir fedakarlık istemeyen bir sevgili bu. Bizden başka talibi de yok, Tohum topraklarımızda işitilmemiş bir cömertlik boy atmış. Dallarla gövdelerin birbirine karıştığı hindistan inciri mübarek! Evet bu "izm" uğruna bütün "izm"lere düşman kesilmişiz, bütün "izm"lere yani tefekküre. Bu dildadeyi gerçek ve hayali her tehlikeden korumak için hapishaneler yükseltmiş matbaalar kurmuş, üniversiteler inşa etmişiz. Kanun hiçbir itizale göz açtırmamış. Yasaların gediklerinden ülkeye dalan her düşünce süngü ile tepelenmiş. Kamuoyu o mâbudenin Şüpheli rakiplerini haklamak için el ele vermiş iktidarla. Ülkede ilk ve son defa olarak bir konsensüs gercekleşmiş. Maziyi yok etmek, istikbali boğmak, vatandaşı sefil bir sürü haline getirmek için yıllarca karşısında secde edilen bu kahhar "izm", dilimizde karşılığı bulunmayan yedi ceddi yabancı bir mefhum. Batı`da can vereli asırlar olmuş. 1789'a kadar çeşitli kisvelerle, çeşitli adlarla Avrupa tarihini kana, çamura, pisliğe boyayan bu habis ruh, uzun zaman uğrayamamış ülkemize. Haçlı zihniyeti diye lanetlenmiş. Engizisyon kılığına girmiş, tüyler ürpertmiş Bazen pierre l'Hermite, bazen Ignace de Loyola. Rusya'da çar olarak tecelli etmiş.
Düşünce hürriyetini işkence masalarında boğan bu mecnun, bu kanlı alüfte nihayet ülkemizi şereflendirmiş. "İnsaf din`in yarısıdır"diyen, her tefekküre açık bir medeniyetin yozlaşmış çocukları bu kart fahişeyi baş tacı etmişler Evet. genç ihtiyar milyonlarca insanın tek sevgilisi: Obskürantizm.' Bazen maddecilik adını almış ülkemizde, bazen pozitivizm. Kâh batıcılık olmuş kâh Batı düşmanlığı. Sosyalizm onun bayrağını tașımak zorunda kalmış. Bir kelimeyle, bütün "izm"ler onun himayesinde sahneye çıkmış.
Elli yıl düşünceyi
Yeniçeri kışlasını topa tutan II. Mahmut, ulemayı tarihî: müttefikinden mahrum bırakarak, düşünceyi felce uğratır Ülke mukadderatına intelijansiya hükmedecektir artık: Avrupa'nın zade-i melaneti olan ufuksuz ve köksüz intelijansiya. İslamî tefekkür ciyadet ve hayatiyetini kaybeder, Batı'nın ve Batıcıların taarruzu karşısında kalıplaşır, katılaşır, yığınların vicdanında bir hatıra ve bir ümittir artık. Vaka-yi Hayriye'den bu yana ülkemizde tek büyük İslam mütefekkiri yetişmemiştir. Bu acı hükmü tekrarlarken ne Cevdet Paşa'yı unutuyoruz ne Tunuslu Hayrettin'i. Ama birkaç şimşek pırıltısı cehaletin kesif bulutlarını dağıtamaz, zamanla küfür daha da koyulaşır mabetin bekçileri susarlar. Küfrün amansız hücumları karşısında islam'ın ezeli hakikatlerini haykıracak korkak ve kararsız, fildişi kulelerine çekilirler. " Asrın idrakine söyletmeliyiz kur'an-ı" diyen Akif zehirli oklarını milletlerarası küfrün boy hedefi II. Abdülhamit'e fırlattıktan sonra Hıdiv'in davetine koşar.
Kuran başka bir dile çevrilemez. Düşüncedir. ışıktır, musikidir. Kur'an`ı çevirmeye kalkmak, insan idraki ile beraber gelişen ve gelişecek ezelî hakikatleri dondurmak, her çağa ve bütün insanlığa hitap eden Kelamullah'ı, bir çağın ve bir insanın kısır ve zavallı idraki ile sınırlamaktır.