Yaşar Kemal, İnce Memed 4 adlı bu epik nehir romanının görkemli finalinde, Toroslar'dan yükselen adalet çığlığının simgesi olan İnce Memed'in, düzenin çarkları ve değişen ağalık yapısı karşısındaki son büyük başkaldırısını konu alır. Yazar; köylüyü ezen yeni sömürü düzenini, toprağa duyulan tutkuyu, mitlerin ve efsanelerin gücünü, İnce Memed'in bir halk kahramanından ölümsüz bir simgeye dönüşme sürecini, Çukurova'nın doğasını ve insan ruhunu harmanlayan destansı bir dille işler.
Yaşar Kemal'i okurken o topraklarda yaşananları derinden hissetmek kaleminin gücünü bize her kitabında gösteriyor. Günümüzde de ağalar var günümüzde de aileler yüzünden kavuşamayanlar var. Günümüzde de şahinler bulunur elbet.
Reklam
Ince Memed 1 bayıldığım bir kitap oldu. Bu yaşıma kadar okumamış olmam çok büyük bir eksiklik bence.
Çukurova'nın Değirmenoluk köyünde, Abdi Ağa'nın zulmü ve baskısı altında yaşayan köylülerden biri olan Memed, hayatı boyunca sömürüye, haksızlığa ve yoksulluğa tanık olmuştur. Sevdiklerini korumak ve insanca yaşayabilmek için bu acımasız düzene tek başına başkaldırır. Köyünden kaçıp dağlara sığınarak bir eşkıya haline gelen Memed'in hikâyesi, aslında sadece bir kaçış değil; feodal sisteme, ezenlere ve adaletsizliğe karşı verilen destansı bir özgürlük mücadelesidir.
Yaşar Kemal'in şahane diliyle ben de onlarla beraber
Çukurova'da gibiydim
En kısa zamanda serinin diğer kitaplarını da okuyacağım
Çukurova'dan Yükselen Bir Destanİnceleme
İnce Memed serisinin son kitabını da bitirdikten sonra birkaç söz söylemek istedim.
İnce Memed, her kitabında bizi Çukurova'nın köylerine götürüyor. Her köyde başka bir zalim ağa, bey ya da güç sahibinin zulmüne boyun eğmek zorunda kalmış insanlarla karşılaşıyoruz. Serinin belli başlı karakterleri kitaplar boyunca yeniden karşımıza çıkıyor; bu yüzden hikâyeler birbirinden kopuk değil, aksine aynı coğrafyanın ve aynı mücadelenin farklı yüzlerini anlatıyor. Özellikle kitaplar arasındaki geçişlerin ve olay örgüsünün bu kadar sağlam kurulmuş olması, seriyi benim gözümde daha da değerli kıldı.
İnce Memed bir roman olsa da bana göre aynı zamanda bir tarih, bir sosyoloji ve bir toplum kitabı. Sayfalar arasında ilerledikçe Yaşar Kemal bize yalnızca bir hikâye anlatmıyor; cesareti, zulmü, kitlelerin hafızasını, acıyı, hüznü, sevinci, sabrı ve metaneti de gösteriyor.
Ama bence bütün bunların merkezinde tek bir mesele var: Ezilenlerle ezenlerin yüzyıllardır süren ve hâlâ sona ermeyen mücadelesi.
Belki de İnce Memed'in bugün hâlâ okunmasının nedeni budur. Çünkü değişen isimlere, değişen zamanlara rağmen o mücadele hiç bitmedi.
Bir diğer nokta da kitabın akıcılığıydı. Dört kitap boyunca neredeyse hiç kopmadan, merakımı kaybetmeden okudum. Yaşar Kemal'in dili, betimlemeleri ve insan ruhunu anlatış biçimi beni her zaman etkiledi. İnce Memed serisi benim için yalnızca bir roman serisi değil, uzun süre hafızamdan silinmeyecek, dönüp dönüp hatırlayacağım bir okuma yolculuğu oldu.
İnce Memed
Yaşar Kemal'in İnce Memed serisi yalnızca bir eşkıyalık hikâyesi değil, Çukurova'nın insanını, kültürünü ve yaşam biçimini bütün yönleriyle anlatan büyük bir halk destanıdır. Eser boyunca insanların hainliği, açgözlülüğü, zulmü ve çaresizliği kadar merhameti, dayanışması ve umudu da güçlü bir şekilde işlenir.
Serinin en dikkat çekici yönlerinden biri Çukurova'nın olağanüstü canlılıkla betimlenmesidir. Yaşar Kemal sürekli doğayı, insanları ve yaşamı anlatmasına rağmen okuru tekrar hissine düşürmez. Çukurova adeta romanın bir mekânı olmaktan çıkar, yaşayan bir karaktere dönüşür. Bu yönüyle eser yalnızca insanların değil, bir coğrafyanın da hikâyesini anlatır.
Romanda iyilik ve kötülük keskin çizgilerle değil, farklı insan tipleri üzerinden gösterilir. Süleyman Ağa ve Osman Ağa gibi yiğit karakterlerin yanında Ali Safa, Abdi Ağa ve Hamza gibi zalim kişiler de yer alır. Böylece dönemin toplumsal yapısı ve insan ilişkileri bütün gerçekliğiyle ortaya konur. Yaşar Kemal, insanı yalnızca iyi ya da kötü olarak göstermemiş, onu bütün çelişkileriyle anlatmıştır.
Eserde dikkat çeken bir başka unsur, insanların yaşanan olayları zamanla nasıl büyütüp efsaneleştirdiğinin gösterilmesidir. Karakterlerin hayatında hemen her olay bir türküye, ağıda ya da destana dönüşür. Abartılar, övgüler ve yermeler halkın hafızasında yeni hikâyeler yaratır. Bu durum, sözlü kültürün toplum üzerindeki etkisini ve destanların nasıl oluştuğunu anlamak açısından önemlidir.
İnce Memed'i efsaneleştiren şey yalnızca onun cesareti değildir. Onu "İnce Memed" yapan, çevresindeki insanların desteği, merhameti ve dayanışmasıdır. Eserde sıkça hissedildiği gibi, tek başına taştan duvar olmaz. Memed'in yanında duran insanlar, ona yardım edenler ve onu koruyanlar bu destanın oluşmasında en az kendisi kadar etkilidir.
Bu kitabı öğretmen olarak okumak hep hayalimdi. Öğrenciyken filmi çok kez izleyip kitabı atandığımda, atanmış bir sınıf öğretmeni olarak okuyacağım diyordum. Şimdi o gündeyim.
İsmet Özel'in dediği gibi "üzerime yüreğimden başka muska takmadan konuşmak istiyorum."
Filmi öyle çok kez izledim ki, kitabı da Genco Erkal'ın sesiyle okudum. Film, eserin aslıyla yarışacak kadar iyi. Film müzikleri, çekilen ortamın doğallığı, çocuklar, her şeyin olduğu gibi aktarılması... Sanki Hakkari'de olan biziz gibi.
Kitaba gelecek olursam... Kendim yazmadığım için üzüldüğüm bir eser. Bence her öğretmenin böyle kendi mevsimini yazdığı bi eseri vardır. Ferit Edgü aklına, kalemine sağlık, sendeki nasıl bi his, nasıl bir kafa böyle...
"Kendini ararken başkalarını bulacağım" ümidiyle yola çıkan bu öğretmenimiz, bence herkesin iç dünyasına biraz ayna tutmuştur. Özellikle itirafla ilgili söylediği sözler çok çarpıcıydı. Kimsenin değil, insanın en çok kendine itirafı acı verir, diyor kitapta.
Kitapta ardı ardına ölen bebekleri öyle anlatmış ki, bebeklerin vücutlarındaki soğukluğu bile hissettim. Öğretmenin bu düzene karşı çıkışı, geç gelen yardıma karşı koyduğu sert tepki de o döneme ve yaşananlara bir eleştiri niteliğinde olmuş. Benzer bir durum İnce Memed romanında da vardı. Zeki öğretmenin sıtma hastalığı karşısındaki duruşunu hatırlattı bana okurken.
Ah portakal sahnesi.... Bu sahneye diyecek bir söz bulamıyorum. Hayatında hiç portakal görmeyen bir çocuk, portakalı eline alınca nasıl hisseder? Ve bir çocuğun hiç portakal görmemiş olması...
Kitabın sonunu okur okumaz tanıdım. Genco Erkal filmde burayı değiştirmeden okumuş. Kitabı okurken çocukların konuşma bitince dahi sınıftan çıkmaması, sonra bahçede birlikte fotoğraf çektikleri an gözümde canlandı.
Kitap bitince her yerini çizdiğimi, her
Reklam
Reklam