Düşünce Tarihi
Puan vermedi·284 syf.··
Beğendi
·2026 11. kitabı
·72 günde okudu
·Okunma: 28 Mayıs 2026 10:16
Frank M. Turner’ın Yale’deki ünlü “Tarih 271” derslerinden derlenen bu eser, 18. yüzyıl ortasından 19. yüzyıl sonuna kadar Avrupa entelektüel tarihini on beş bölümde ele alıyor. Rousseau’dan başlayıp Tocqueville, Mill, Marx, Darwin, Wagner ve Nietzsche ile noktalanan yolculuk; özgürlük, eşitsizlik, milliyetçilik, toplumsal cinsiyet ve din gibi modern Avrupa’nın temel gerilimlerini işliyor.
Turner, akademik derinliği erişilebilir bir dille harmanlıyor; fikirleri soyut değil, somut tarihsel bağlamda sunuyor. Birincil metinlere sık sık başvurması ve karşılaştırmalı anlatım tarzı kitabı hem öğretici hem canlı kılıyor. Öte yandan ders derlemesi olmasından kaynaklanan seçici kapsam (Kant ve Hegel gibi isimlerin az yer bulması) ve zaman zaman ağırlaşan Türkçe çeviri göze çarpan sınırlılıklar.
Avrupa düşünce tarihine giriş yapmak isteyen ya da Turner’ın keskin yorumlarını keşfetmek isteyen felsefe, tarih ve beşeri bilimler okuyucuları için değerli bir başvuru kaynağı…
Felsefe Nehri
1.Mantık
2.Algı
3.Zihin
4.Özgür İrade
5.Tanrı
6.Etik
Antik Çağ (MÖ 700-MS 500)
* Thales
* Herakleitos
* Demokritos
* Sokrates
* Platon
* Aristoteles
Orta Çağ (500-1599)
* Thomas Aquinas
Erken Modern Çağ (1600-1800)
* Thomas Hobbes
* René Descartes
* John Locke
* Baruch Spinoza
* Gottfried Wilhelm Leibniz
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Açık Parantez
“Açık Parantez” Yazar Bilal Can ve Şair Ethem Erdoğan’ın -şiirin dünü bugünü yarını- ana başlığında şiiri ve şairi konu edindikleri kitaplarıdır. Çıra Yayınları etiketiyle, Ekim 2025’te matbuat âlemine dâhil edilmiş. Doksan dört sayfa hacmindeki eser, on bölümden müteşekkildir. Her bölüm, birden fazla soru cevap şeklindeki konuşmalardan oluşmaktadır. Yazar Bilal Can, konuşulması istenilen konunun kritiğini yaparak sözü alır ve devamında ilgili konunun sorusunu sorarak sözü Ethem Bey’e verir. Her ne kadar kitabın bazı bölümlerinde konu üzerinde söz alıp söz verme ile anlatım ilerlerse de daha çok Bilal Can Bey’in soruları üzerinden anlatım şekillenmektedir. Mesela Yazar Bilal Can, şiir konusu hakkında kendi fikirlerini serdettikten sonra ilgili sorusunun bir tanesini şu şekilde sormaktadır; “Şiir halen bir arayışın ürünü müdür yoksa kendini bulanların giriştiği bir “tavır” meselesi midir?” (Bilal Can, s. 71) Gibi.
Şair, edebiyat işçiliğiyle soylu bir üretimi temsil etmektedir. Geçmişe göre günümüzde şair, “ulvi bir şahsiyet” hüviyetini taşımasa da yine şair, bir yontucu titizliğinde görevini ifa etmektedir. Şiirin tilmiz, kalfa ve usta boyutlarındaki yol alışlarıyla beraber, “Şiir geçmişe atıflarla ilerler” diyen Behçet Necatiğil tavrıncadır. Söylem, form ve modern yapı ile beraber şiirlerde hareket ve etnometodoloji de aranmaktadır. Elbette ki köpüğü alınmış okuma ritmine kavuşmuş şiirleri de bunlara dâhil edebiliriz.
Şiirin tanımıyla beraber, şiirin ne'liği, şiirde ses, tını, biçem, öz, şiiriyet, anlam, şiirin etki gücü ve desibeli, şiirde ima, estetik, metafor, retorik, akıl ve metafizik, anlam derinliği, iştiyak, şiirin iyileştirici gücü, şiirde memba edinmek, şiirde bilinç ve bulunç ile şairin eski ve yeni konumu gibi onlarca ayrıntıya açılım
Düşünce ve Tartışma Özgürlüğü Üzerine’yi okurken metnin ne kadar eski olmasına rağmen hâlâ güncelliğini korumasına şaşırdım. John Stuart Mill aslında çok temel bir şeyi savunuyor: İnsanların düşüncelerini özgürce ifade edebilmesi sadece birey için değil, toplumun gelişmesi için de gerekli.
Kitap biraz yoğun ve yer yer tekrar eden bir yapıya sahip. Özellikle aynı fikri farklı açılardan savunması okurken yavaşlatabiliyor ama bir yandan da konuyu iyice pekiştiriyor. Mill’in en dikkat çekici tarafı, katılmadığı düşüncelerin bile ifade edilmesi gerektiğini savunması. Çünkü ona göre yanlış bir fikir bile doğruyu güçlendirir ya da en azından insanların neden doğruya inandığını sorgulamasını sağlar.
Okurken bazı yerlerde “bu kadar da özgürlük mümkün mü?” diye düşündüm. Çünkü teoride çok mantıklı gelen şeyler pratikte her zaman aynı şekilde işlemiyor. Ama yine de Mill’in yaklaşımı, özellikle farklı görüşlere tahammül konusunda düşündürücüydü.
Genel olarak kitap, dili biraz ağır olsa da altı çizilecek çok fazla fikir barındırıyor. Hızlı okunacak bir kitap değil ama sindire sindire okununca daha fazla şey bırakan, dönüp tekrar bakılabilecek bir eser.
Kitabı bitirip üzerine düşününce “ya ben niye bu kadar susuyorum” diye kendine trip atası geliyor.
Yazar sana “fikrin var mı?” diye sormuyor.
“Niye yok kardeşim?” diye hesap soruyor aslında. Çok kısa bir kitap olmasına karşın üzerine oturup uzun uzun düşünebilirsin. Ama alacağın cevaplara çareler bulamayacaksan ne fayda..
youtu.be/4eSOEKmynxI
yaptığın iş mutluluk getiriyorsa doğrudur, acı getiriyorsa yanlıştır. Mutluluk ile bahsedilen şey hazdır ve
acının olmamasıdır; mutsuzlukla ise acıdan ve hazzın yokluğundan bahsedilmektedir.
