“uyanıklığımı ayıramıyorum
uykulardan
karışık rüyalar içindeyim
ömrümün uykusunda”
(Âsaf Hâlet Çelebi)
Reklam
Beşinci bahis Garibnâme’nin en güzel temsillerinden biridir. Ekinciliğin altı şartı tasavvuf ile bağdaştırılarak anlatılır. Bu temsile “Dünya müminin tarlasıdır” hadis-i şerifi ilham olmuş gibidir. Ekinin ortaya çıkması için altı şart vardır: Ekinci, tohum, toprak, su, güneş ve Hak emri. Ekinci mürşiddir. Ezel ve ebedin tohumu Kur’an-ı Kerim’dir. Toprak müminin gönlüdür, gönül toprak gibi yumuşaktır. Su, hikmettir. Müminin gönlüne yağar:
“Yani kim hikmet gönül yağmurıdur
Diri dutan gönli hikmet nurıdur”
İnsanı Hakk’a ulaştıracak vasıta gönüldür. Gönül ya doğrudan Hakk’a ulaşmalı ya da bir ulaşana bağlanmalıdır:
“Gönlüni ver ana gönül verene
Toprak eyle yüzüni ol erene
Ol erenden maksuduna iresin
Ol gönülden dost yüzüni göresin
Gözgü ola ol gönül bakgıl ana
Görine ol gözgüden Allah sana”
insan bir ibret evi olan âlemi izleyerek sanatkârın sanatına hayran olabilir. Ama akıllı kişi eserle çok fazla ilgilenmez, eser sahibine yönelir. Hakk’ı seven, eserinden ziyade Hakk’ın kendisini arzular, ona lâyık olmak için çabalar. Cenab-ı Hak zaman ve mekandan, dolayısıyla yönlerden münezzeh olduğuna göre, insan bu yön kaydından kurtularak gönül marifetiyle ona ulaşabilir.
Gerçek şu ki bu mümbit coğrafyada zaman içerisinde Rusya’nın ve hatta ABD’nin de dahil olduğu siyasî ve sosyolojik mücadeleler ana gövdesinden, inancından, harsından ayrılan pek çok toprak gibi hakikate ve uyanışa ulaşana dek devam edecektir.