"Belki şart-ı kabiliyyet O'nun atasıdır. Ata iç, ve kabiliyyet kabuk gibidir." (Mesnevi)
Bundan dahi anlaşıldığı üzere abdin âmâl-i sâliha ifasına muvaffakiyeti dahi Hakk’ın atası ve fazl-ı ihsanıdır. Binaenaleyh abdin ameliyle tefahürü kadar kendisi için bâdi-i hicab ve hacalet bir şey yoktur.
Ve pey-der-pey hakayık-ı ahvalin, mütefekkirin-i zekiyye taraflarından kabulü me'muldür. Nitekim Avrupa erbab-ı fünunu şimdiden vahdet-i vücudu idrake bile başlamıştır.
• Kendine gel, şu hükümdarlar şu yüksek mevkilerde bulunanlar şu buyruk
sahipleri birer tılsımdır. Sanki onlar, ölü birer resimdir. Fakat onların ihtişamlı
görünüşleri ahmakları aldatmaktadır.
3430• Cana can katan bu sözler, Nil suyu gibi lutuftur. Allâh’ım sen bu latîf sözleri, Kıbtî* huylu olanlara kan olarak göster.
*(Kıbti: Mısırlı; Devrinde Firavun'a tabi olanlar.)